آیه ۲۸ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۲۸ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | آسان گرفتن خداوند در تکالیف شرعی ناتوانی انسان در برابر لذتهای دنیایی |
| آیات مرتبط | آیه ۱۸۵ سوره بقره، آیه ۷۸ سوره حج |
آیه ۲۸ سوره نساء در احکام مرتبط با زنان، بهویژه اجازه ازدواج با کنیزان، اشاره دارد.[۱] شیخ طوسی در تفسیر التبیان، معتقد است که انسانها در مسائل مربوط به زنان ضعیف هستند و اجازه ازدواج با کنیز این دشواریها را کاهش میدهد.[۲]
﴿يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا ٢٨﴾ [نساء:28]|﴿خدا میخواهد تا بارتان را سبک گرداند و [میداند که] انسان ناتوان آفریده شدهاست ٢٨﴾
برخی مفسران شیعه مانند طبرسی[۳] و شبر[۴] و برخی مفسران اهلسنت از جمله زمخشری[۵] و ثعلبی[۶] با اینکه آسانگرفتن آیه را در معنای کلی دانستهاند اما بر دلالت آیه بر آسانگرفتنِ مسئله ازدواج با کنیز تأکید کردهاند.
ناصر مکارم شیرازی از مفسران شیعه معتقد است حکم به آزادی ازدواج با کنیز تحت شرائط معین، در حقیقت یک نوع تخفیف و آسانگرفتن محسوب میشود؛ زیرا انسان موجود ضعیفی است و نیروی غریزه فشار بسیار بر او وارد میکند.[۷] علامه طباطبایی مفسر شیعه معتقد است؛ خداوند در انسان قوه شهوت قرار داده که همیشه با انسان ستیز دارد. به همین جهت به انسان کمک شده تا با ازدواج برخی شهوات بر او حلال گردد.[۸]
برخی مفسران این آیه را عام و در مورد همه احکام شرع دانسته و معتقدند تمام احکامی که بر ما آسان گرفته شده احسانی از طرف خداوند است.[۹] این احتمال نیز داده شده که مقصود از تخفیف و آسانگرفتن در آیه قبول توبه و توفیق بر انجام توبه بوده باشد.[۱۰]
مطلب پایانی آیه ۲۸ سوره نساء، «آدمی را ناتوان آفریدهاند»، بهعنوان علت آسانگیری خداوند برای انسانها در نظر گرفته شده است.[۱۱] این ناتوانی به معنای ضعف در مقابل وسوسههای شهوت[۱۲] و میل به تبعیت از هوای نفس است، نه ضعف در خلقت.[۱۳] برخی مفسران شیعه[۱۴] و اهلسنت[۱۵] ضعف انسان را در تحمل سختیهای بندگی و عدم صبر در برابر شهوت دانستهاند. مغنیه معتقد است انسان در مقاومت در برابر لذتها، بهویژه لذت جنسی، ضعیف است.[۱۶] طبرسی احتمال داده که ضعف انسان بهویژه در مسائل مربوط به زنان است.[۱۷]
محمدحسین فضلالله بر این باور است که برخی برداشتها از این آیه باعث تقویت احساس ضعف در انسان میشود، درحالیکه انسان استعداد و توانایی لازم برای مقابله با این چالشها را دارد. وی شریعت را برنامهای میداند که انسان را به هدایت و قوت میرساند و ضعف انسان مربوط به فراهم کردن راههایی مناسب با تواناییها و امکانات اوست.[۱۸]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۸.
- ↑ شبر، تفسیر القرآن الکریم، ۱۴۱۲ق، ص۱۱۳.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۱.
- ↑ ثعلبی نیشابوری، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۲۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۳۵۴.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۲۸۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۸؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۰، ص۵۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۸.
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۶۰.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۰، ص۵۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۴۴۲.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۱.
- ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۰۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۸.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۷، ص۱۹۸.
منابع
- ثعلبی نیشابوری، احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
- شبر، سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دار البلاغة للطباعة و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق احمد قصیرعاملی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بیتا.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق حسین اعلمی، تهران، انتشارات الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.