آیه ۱۱۶ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نساء |
| شماره آیه | ۱۱۶ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| آیات مرتبط | آیه ۴۸ سوره نساء، آیه ۵۳ سوره زمر |
آیه ۱۱۶ سوره نساء بیان میکند که هر گناهی ممکن است بخشیده شود،[۱] جز شرک که هرگز بخشیده نمیشود.[۲] مفسران با استناد به این آیه، شرک را بزرگترین گناه میدانند.[۳]
این آیه از امیدبخشترین آیات قرآن به شمار میآید.[۴] به گفته ناصر مکارم شیرازی در آیه ۴۸ نساء، مفسده شرک از جنبه الهی مطرح شده، درحالیکه در این آیه، زیانهای آن برای مردم بیان شده است.[۵] مفسران تکرار این دو آیه را بیانگر اهمیت این مضمون میدانند.[۶]
از نظر برخی مفسران منظور از بخشش گناهان غیر از شرک، آن است که این گناهان قابلیت آمرزش دارند[۷] اما بخشش آنها وابسته به مشیت الهی است.[۸]
﴿إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا ١١٦﴾ [نساء:116]﴿خداوند این را که به او شرک آورده شود نمیآمرزد و فروتر از آن را بر هر که بخواهد میبخشاید و هر کس به خدا شرک ورزد قطعاً دچار گمراهی دور و درازی شدهاست ١١٦﴾
علامه طباطبایی آیه ۱۱۶ سوره نساء را توضیح یا دلیل آیه قبلی دانسته و با توجه به سیاق آیات، دشمنی با پیامبر(ص) را از مصادیق شرک به خداوند میداند.[۹] در پایان آیه، شرک به «گمراهی دور» تشبیه شده که به گفته ملا فتحالله کاشانی، بیانگر نهایت ضلالت و بالاترین درجه گمراهی است.[۱۰]
درباره سبب نزول آیه، نقل شده است که پیرمردی اعرابی از پیامبر(ص) درباره سرانجام خود پرسید، در حالی که به گناهانش اعتراف میکرد اما مرتکب شرک نشده و به کفر بازنگشته بود. در پاسخ، آیه نازل شد.[۱۱] در نقل دیگر، این آیه درباره طُعَیمَة بن ابیرق نازل شد که مُرتد شده بود.[۱۲]
در تفاسیر آمده است که هیچ عمل صالحی در صورت همراهی با شرک، موجب نجات انسان نمیشود.[۱۳] همچنین گفته شده استکه عدم آمرزش شرک مربوط به حالتی است که فرد، مشرک از دنیا برود و در غیر این صورت هر گناهی با توبه قابل آمرزش است.[۱۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۸۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۱۳۲؛ قرائتی، ۱۳۸۸ش، تفسير نور، ج۲، ص۱۶۴.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۶۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۱۳۳.
- ↑ طبرسی، جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۸۸؛ بیضاوی، أنوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۹۷.
- ↑ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۴۵۳.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۸۳.
- ↑ کاشانی، منهج الصادقین، کتابفروشی اسلامیه، ج۳، ص۱۱۵.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۶۸۹.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۰۹.
- ↑ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۴۵۳.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۴۰۸ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تصحیح ابوالقاسم گرجی، قم، حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرشی بنابی، علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، ۱۳۷۵ش.
- کاشانی، فتحالله بن شکرالله، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران، کتابفروشی اسلامیه، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامی، ۱۳۷۱ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.