مقاله قابل قبول
رده ناقص
بدون عکس
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
عدم جامعیت

امام محمد باقر علیه‌السلام

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امام محمدِ باقر علیه‌السلام
بقیع10.jpg
نقش امام پنجم شیعیان
نام محمد بن علی
کنیه ابوجعفر
زادروز ۱ رجب، ۵۷ق.
زادگاه مدینه
مدت امامت ۱۹ سال (۹۵ تا ۱۱۴ق)
شهادت ۷ ذی‌الحجه، ۱۱۴ق.
مدفن بقیع، مدینه
محل زندگی مدینه
لقب(ها) باقر، شاکر، هادی
پدر امام سجاد(ع)
مادر فاطمه
همسر(ان) ام فروه، ام حکیم
فرزند(ان) جعفر، عبدالله، ابراهیم، عبیدالله، علی، زینب، ام سلمه
طول عمر ۵۷ سال

امامان شیعه
امام علی · امام حسن · امام حسین · امام سجاد · امام باقر · امام صادق · امام کاظم · امام رضا · امام جواد · امام هادی · امام حسن عسکری · امام مهدی

محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب مشهور به امام محمدِ باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق) و ملقب به باقر العلوم، امام پنجم شیعیان است که حدود ۱۹ سال امامت شیعیان را برعهده داشت. او جنبشی علمی پدید آورد که در دوره امامت فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید.

از امام باقر(ع)، روایات بسیاری در زمینه‌های فقه، توحید، سنت نبوی، قرآن، اخلاق و آداب نقل شده است. همچنین در دوره امامت او، تدوین دیدگاه‎های شیعه در رشته‌های گوناگون مانند اخلاق، فقه، کلام، تفسیر آغاز شد. طبق منابع تاریخی، امام باقر(ع) هنگام واقعه کربلا خردسال بوده و در این واقعه حضور داشته است.

زندگی‌نامه


امام باقر(ع) فرزند امام سجاد(ع) و فاطمه دختر امام حسن(ع) است.[۱] چون نسب او هم به امام حسن(ع) و هم به امام حسین(ع) می‌رسد، به او لقب هاشمیٌ بین هاشمیَین، علویٌ بین علویَین و فاطمیٌ بین فاطمیَین داده‌اند.[۲]

بر پایه حدیث لوح که جابر بن عبدالله انصاری روایت کرده، پیامبر اسلام پیش از به دنیا آمدن امام باقر(ع) نام او را محمد و لقبش را باقر(شکافنده) قرار داده بود.[۳] او ملقب به «باقرالعلم»، «شاکر»، «هادی» و «امین» بود؛[۴] اما مشهورترین لقبش «باقر» (شکافنده) است.[نیازمند منبع] یعقوبی می‌نویسد: «بدان سبب باقر نامیده شد که علم را شکافت.»[۵] به گفته شیخ مفید امام باقر(ع) در علم، زهد و بزرگواری از همه برادرانش برتر، و قدر و منزلتش بیشتر بود و همه او را به عظمت می‌ستودند.[۶]

کنیه معروفش «ابوجعفر» است[۷] در منابع روایی بیشتر با عنوان ابوجعفر اول از وی یاد می‌شود[۸] تا با ابوجعفر ثانی (امام جواد(ع)) اشتباه نشود.[۹]

ولادت و شهادت

امام باقر(ع) در کربلا

امام باقر(ع):
من چهارساله بودم که جدم حسین بن علی کشته شد. من شهادت وی و آنچه در آن وقت بر ما گذشت را به یاد دارم.

یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۸۹.

امام باقر(ع) در ۱ رجب سال ۵۷ قمری در مدینه به دنیا آمد.[۱۰] برخی ولادتش را ۳ صفر همان سال نقل کرده‌اند.[۱۱] او در واقعه کربلا در حالی که خردسال بود، حضور داشت.[۱۲]

شهادت امام باقر(ع) را در سن ۵۷ سالگی[۱۳] و در ۷ ذی‌الحجه سال ۱۱۴ هجری قمری دانسته‌اند؛[۱۴] البته برخی به جای ذی‌الحجه از ربیع الاول یا ربیع الثانی نام برده‌اند.[۱۵] همچنین نقل‌های دیگری مبنی بر شهادتش در سال‌های ۱۱۵ق، ۱۱۶ق و ۱۱۸ق وجود دارد.[۱۶]

شهادت امام باقر(ع) در دوران خلافت هشام بن عبد الملک رخ داده است:[۱۷] چرا که هشام از سال ۱۰۵ تا سال ۱۲۵ قمری خلیفه بود[۱۸] و آخرین سالی که مورخان در شهادت امام باقر(ع) نقل کرده‌اند ۱۱۸ق است.[نیازمند منبع] در اینکه چه فرد یا افرادی در قتل وی دست داشته‌اند، نقل‌های مختلفی وجود دارد. بعضی از منابع، شخص هشام بن عبدالملک را عامل شهادت او دانسته‌اند.[۱۹] و برخی ابراهیم بن ولید را عامل مسمومیت وی معرفی کرده‌اند.[۲۰]

امام باقر(ع) وصیت کرده بود در لباسی که در آن نماز می‌خوانده دفن شود.[۲۱] وی در قبرستان بقیع، کنار مرقد پدرش امام سجاد(ع) و عموی پدرش امام حسن(ع) دفن شد.[۲۲] امام وصیت کرد ده سال در منا برای وی از مالش مراسم عزاداری بر پا کنند.[۲۳]

همسران و فرزندان

بر اساس منابع تاریخی امام باقر سه همسر و هفت فرزند داشت:[۲۴]

همسر نسب فرزندان
ام فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر امام صادق(ع) و عبدالله
ام حکیم دختر اسید ثقفی ابراهیم و عبیدالله
ام ولد کنیز علی، زینب و ام سلمه

دوره امامت

امام باقر در سال ۹۵ قمری پس از شهادت پدرش به امامت رسید[۲۵] و تا زمان شهادت (سال ۱۱۴ق) امامت را بر عهده داشت.[۲۶] احادیث برجا مانده از پیامبر(ص) که در آنها به امامت وی پس از امام زین العابدین اشاره شده، از دلایل امامت او به شمار می‌آید.[۲۷] امام سجاد(ع) نیز به وی زیاد اهمیت می‌داد و در پاسخ سؤالی در این باره فرمود: «این بدان سبب است که امامت در فرزندان او باقی خواهد ماند تا روزی که قائم ما قیام کند و دنیا را پر از عدل و قسط نماید. پس او هم امام است و هم پدر امامان».[۲۸]

حاکمان زمان امام باقر (ع)
امامت امام باقر (ع) ۹۵-۱۱۴ق



خلفای معاصر

دوران امامت وی همزمان با پنج تن از خلفای بنی امیه بود:

در اعیان الشیعه‌ آمده است که عبدالملک بن مروان به پیشنهاد امام باقر، اقدام به ضرب سکه اسلامی کرد.[۳۰] پیش از آن معاملات با سکه‌های رومی انجام می‌شد. از آنجا که این ماجرا در زمان امام سجاد(ع) رخ داده، برخی پیشنهاد ضرب سکه را به امام سجاد(ع) نسبت داده و برخی گفته‌اند امام باقر(ع) به دستور امام سجاد(ع) این پیشنهاد را مطرح کرده است.[۳۱]

نهضت علمی

امام باقر(ع) جنبش علمی به وجود آورد که در دوره امامت فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید. وی در علم، زهد، عظمت و فضیلت سرآمد بنی هاشم بود و روایات و احادیث وی در زمینه علم دین، آثار و سنت نبوی، علوم قرآن، سیره و فنون اخلاق و آداب بدان حد است که تا آن روز از هیچ یک از فرزندان امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به جا نمانده بود.[۳۲] در این عصر بود که شیعه تدوین فرهنگ خود -شامل فقه و تفسیر و اخلاق- را آغاز کرد.[۳۳] پیش از امام باقر(ع)، نظرات فقهی شیعه، محدود بود.[نیازمند منبع]

سستی پایه‌های حکومت امویان، برای امام باقر(ع) و نیز امام صادق(ع)