مسجد الاقصی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
نمایی از مسجد الاقصی و قبةالصخره

مسجد الاقصی، از مساجد مقدس اسلامی در شهر بیت المقدس و نخستین قبله مسلمانان. بنابر برخی روایات، پیامبر اکرم(ص) از آنجا به معراج رفت. این نام برگرفته از آیه نخست سوره اسراء است. این مسجد، ۹۱ سال پس از نزول این آیه، در سال ۶۲۱م ساخته شد. گفتنی است در گذشته به همه محوطه‌ای که بنای مسجد الاقصی در آن وجود دارد، مسجد الاقصی گفته می‌شده است.

وجه نامگذاری

سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَ‌یٰ بِعَبْدِهِ لَیلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَ‌امِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بَارَ‌کنَا حَوْلَهُ لِنُرِ‌یهُ مِنْ آیاتِنَا ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ‌﴿۱﴾ (ترجمه: منزّه است آن [خدایی‌] که بنده‌اش را شبانگاهی از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی -که پیرامون آن را برکت داده‌ایم- سیر داد، تا از نشانه‌های خود به او بنمایانیم، که او همان شنوای بیناست.﴿۱﴾)[ ۱۷–۱]

اسراء، آیه ۱.


عبارت «المسجد الاقصی» به عربی به معنای دورترین مسجد است و اینک نام مسجد مشهور بیت المقدس است که مسلمانان آن را محل عروج پیامبر اکرم(ص)به آسمان می‌دانند. این نام برگرفته از آیه‌نخست سوره اسراء است.[۱] این مسجد، ۹۱ سال پس از نزول این آیه، در سال ۶۲۱م. ساخته شد و به نظر می‌رسد که این کلمه نه به عنوان نام یک مسجد بلکه به معنای لغوی و برای اشاره به عبادتگاهی که در جای بسیاری دوری واقع است، در قرآن کریم به کار رفته است.

پیامبر اسلام پیش از رفتن به معراج، نخست به بیت المقدس سیر کرده و از آنجا به آسمان عروج کرده است. در حدیث شد الرحال از پیامبر اکرم(ص)نقل شده است: «لا تشدّ الرحال الا الی ثلاثة مساجد المسجد الحرام و مسجدی هذا و المسجد الاقصی؛ خود را برای هیج سفری آماده مكن مگر به قصد سه مسجد: مسجد الحرام، این مسجد (مسجد النبی) و مسجد الاقصی.»[۲]

اطلاق نام مسجد الاقصی به مسجدی که امروزه به این نام مشهور است، اصطلاح جدیدی است و مقصود مورخان قدیم هنگامی که از مسجد الاقصی نام می‌بردند، تمام و یا قسمتی از صحنی است که حصارها و برجها و باروها بر مبنای آن استوار است و در آن بابهایی قرار دارد که به هنگام اسراء و معراج معروف و مشهور بوده است.[۳]

موقعیت جغرافیایی و مختصات بنا

امروزه، مسجد الاقصی در محوطه حرم شریف به طرف جنوب زمین حرم در فاصله پانصد متری مسجد صخره، قرار دارد. ساختمان مسجد در سال ۷۰۵ میلادی به پایان رسیده و دارای ۸۸ متر طول و ۳۵ متر عرض است. ساختمان مسجد بر روی ۵۳ ستون مرمری و ۴۹ پایه مربعی شکل بنا گردیده است.[۴]

تاریخچه

وقتی عمر بن خطاب پس از فتح اورشلیم به این شهر آمد، مسجد الاقصی و سایر اماکن مذهبی اسلامی وجود نداشت. او مسجدی را در صحن تپه و کنار معابد پیشین ساخت که به مسجد عمر شهرت یافت.[۵]

عبدالملک بن مروان خلیفه اموی (۲۶- ۸۶ ه. ق) دو مسجد معروف در حرم بنا کرد که یکی از آنها مسجدالاقصی بود. درهای این مسجد با ورقه‌های طلا و نقره پوشانده شد. در زمان عبدالملک، عبدالله بن زبیر از موسم حج برای تبلیغ علیه او و بیعت گرفتن از حاجیان برای خود سود جست و در خطبه‌هایش در روز عرفه و ایام منا در مکه، با یاد‌کردن از لعنت پیامبر بر حَکم بن عاص، جد عبدالملک، و دودمانش، شامیان را به خود متمایل می‌کرد.[۶] عبدالملک نیز شامیان را از رفتن به حج بازداشت و با کمک فتوای یکی از عالمان درباری به نام زُهری، آنان را به حج‌ در بیت‌ المقدس و طواف پیرامون صخره مسجدالاقصی واداشت.[۷]

هنگامی که صلیبی‌ها در سال ۱۰۹۹م. بیت المقدس را اشغال کردند، در قسمتی از محل مسجد الاقصی، کلیسا ساختند و قسمت دیگر آن را به عنوان استراحتگاهی برای سواران و انبار ذخایر خود قرار دادند. ولی صلاح الدین ایوبی بیت المقدس را از آنها باز پس گرفت و به اصلاح مسجد پرداخت و محراب آن را تجدید بنا نمود و گنبد آن را کاشی‌کاری کرد و منبر چوبی معروف خود را در آن قرار داد.[۸]

پانویس

  1. اسراء، ۱.
  2. المعجم المفهرس لالفاظ حدیث النبوی(لیدن، مطبعه بریل ۱۹۵۵) ص ۷۵
  3. حمیدی، ص۱۸۴ و ۱۸۵.
  4. حمیدی، ص۱۸۳.
  5. طبری، ج ۳، ص۱۰۶.
  6. اخبار مکه، فاکهی، ج۱، ص۳۵۶؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۰.
  7. تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۶۱؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۰؛ حیاة الحیوان، ج۲، ص۵۸.
  8. حمیدی، ص۱۸۳.

منابع

  • دانشنامه جهان اسلام، ج۱، ذیل مدخل «بیت المقدَّس».
  • حمیدی، جعفر، تاریخ اورشلیم، امیرکبیر، تهران، دوم، ۱۳۸۱ش.