مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
عدم جامعیت

حدیث سفینه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

حدیث سفینه، حدیثی مشهور از پیامبر اسلام(ص) که در آن اهل بیت(ع) خود را برای مسلمانان، به کشتی نوح تشبیه کرده است. این حدیث یکی از ادلّۀ روایی شیعیان برای اثبات جایگاه ویژه اهل بیت پیامبر اکرم(ص) در هدایت و رهبری مسلمانان است.

متن

حدیث سفینه بنابر نقل ابوذر غفاری از پیامبر(ص)، این چنین است: إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ بَیتِی فِیکُمْ کَمَثَلِ سَفِینَةِ نُوحٍ، مَنْ دَخَلَهَا نَجَی، وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ (ترجمه: مَثَل اهل بیت من در میان شما کشتی نوح است، هر کس به این کشتی داخل شود نجات می‌یابد، و هر کس جا بماند، غرق می‌شود.) [۱]

حدیث سفینه از حدود پنجاه طریق روایی، در کتب روایی مختلف با اختلاف اندکی در متن، ذکر شده است؛ به گونه‌ای که می‌توان تواتر معنوی این روایت را استنتاج کرد. این حدیث از طریق شش تن از ائمه (امام علی،[۲] امام حسن،[۳] امام سجاد[۴]، امام باقر،[۵] امام صادق،[۶] و امام رضا[۷] علیهم السلام)، تعدادی از صحابه (ابوذر،[۸] مقداد،[۹] ابوسعید خدری،[۱۰] ابن عباس،[۱۱] انس بن مالک،[۱۲] سلمه بن اکوع،[۱۳] عبدالله بن زبیر،[۱۴] و ابوموسی اشعری[۱۵])، و شماری از تابعین نقل شده است.

اهمیت

این حدیث از جمله احادیثی است که برای اثبات حقانیت ولایت اهل بیت علیهم السلام مورد توجه علمای شیعه بوده است. علامه شرف الدین در کتاب المراجعات این حدیث را به عنوان دومین دلیل بر حقانیت ایشان بیان کرده است.

از این حدیث برای اثبات موارد زیر استفاده شده است:

  • لزوم اطاعت و تبعیت: در این حدیث اهل بیت علیهم السلام به عنوان وسیله نجات معرفی شده‌اند و اطاعت از وسیله نجات برای نجات واجب است. پس تبعیت از اهل بیت علیهم السلام لازم است.[۱۶]
  • عصمت اهل بیت: اگر کسی که پیروی از او واجب است محتمل الخطا باشد، ضمانتی در نجات به کمک او نیست. حال آنکه نجات در این حدیث ضمانت شده است. پس اهل بیت (علیهم السلام) معصوم‌اند.[۱۷]
  • افضلیت اهل بیت: اگر دیگرانی بر اهل بیت علیهم السلام فضیلت داشتند آنها به عنوان کشتی نجات معرفی میشدند.[۱۸]
  • محبت اهل بیت: استفاده از کشتی نجات بدون محبت ایشان ممکن نیست.[۱۹]

در منابع اهل سنت

حاکم نیشابوری در کتاب المستدرک خود بعد از نقل این حدیث از ابوذر غفاری تصریح می‌کند که بنا بر معیارهای مسلم نیشابوری، این روایت صحیح است.[۲۰] یعنی این حدیث در ردیف احادیث کتاب صحیح مسلم است که دومین کتاب معتبر اهل سنّت محسوب می‌شود.

سید علی میلانی در ضمن نقل این حدیث از منابع، تصحیح اهل سنت نسبت به این روایت را نیز بیان کرده است.[۲۱]

طیبی معتقد است گرفتن درِ کعبه توسط ابوذر که راوی حدیث است، تأکیدی بر اثبات حدیث است و حضور علنی او در خانه خدا و در برابر مردم، نشانگر اهمیت این روایت برای خود ابوذر است و او با این کار خواسته گرایش مردم به این حدیث را جلب کند. وی در ادامه می‌گوید این حدیث در روایت دیگر این‌گونه آمده است: «من عرفنی قد عرفنی ومن أنکرنی فأنا أبوذر، سمعت النبی...». ابوذر با عبارت «من ابوذر هستم»، به همان حدیث نبوی اشاره کرده که: «آسمان سایه نینداخته و زمین برنداشته کسی را که راستگوتر از ابوذر باشد». در این روایت، رسول خدا(ص) تنها راه رهایی از دنیا و گمراهی‌های آن را همین سفینه دانسته‌ است.[۲۲]

سمهودی در کتاب جواهر العقدین می‌گوید سفینه تشبیهی به کشتی نوح است و وجه شباهت، نجات سرنشینان. نتیجه حدیث، برانگیختن مردم برای گرایش به ریسمان اهل بیت و محبت و گرامی‌داشت مقام آنان است.[۲۳]

مناوی نیز در کتاب فیض القدیر وجه تشبیه را نجات و راه‌یافتگی دانسته است. یعنی همان طور که سرنشینان کشتی نوح نجات یافتند، نجات امت اسلام نیز در گروِ تمسّک به اهل بیت (علیهم السلام) است؛ زیرا آن‌ها پیشوایان هدایت و چراغ‌های درخشنده‌ای هستند که خداوند به‌واسطه آن‌ها بر بندگان خود احتجاج می‌کند.[۲۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. شیخ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۶۳۳؛ دیلمی، ارشادالقلوب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۰۶؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۷؛ شیخ صدوق، الأمالی، ۱۳۶۲ش، ص۲۶۹، حدیث ۱۸؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۲۷۳.
  2. سیوطی، درالمنثور، ۱۹۹۳م، ج ۱ ص۱۷۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۶۰.
  3. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۷۶.
  4. سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۶۱
  5. صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۲۸۱.
  6. ابن حیون، شرح الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۱۵۵
  7. صدوق، عیون اخبارالرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۷
  8. ابن مغازلی، مناقب، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۹؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۶۰، ص۹۳۷؛ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۶۰؛ابن حیون، شرح الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳
  9. سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۶۰
  10. ابن حیون، شرح الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳
  11. حمویی جوینی، فرائد السمطین، ج ۲، ص۲۴۷؛ ابن مغازلی، مناقب، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۸
  12. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۹۰
  13. ابن مغازلی، مناقب، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۸.
  14. هیثمی، مجمع الزوائد، ۱۴۱۴ق، ج۹، ص۱۶۸
  15. ابن حیون، شرح الاخبار، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۴۰۵
  16. مناوی، التیسیر، ج ۱ ص۳۴۳؛ ملا علی قاری، مرقاة المفاتیح، ج ۹ ص۳۹۸۸؛ سمهودی، جواهر العقدین، ج ۲، ص۱۲۶؛ سید مرتضی، الشافی، ج ۳ ص۱۲۰؛ شرف الدین، مجالس الفاخرة، ص۷۷؛
  17. سید مرتضی، الشافی، ج ۳ ص۱۲۰؛ حلبی، الکافی فی الفقه، ص۹۷
  18. میرحامد حسین، عبقات، ج ۲۳ ص۹۷۷
  19. فخرالدین رازی، مفاتیح الغیب، ج ۲۷ ص۵۹۶؛ ابن حجر الهیثمی، الصواعق المحرقه، ج ۲ ص۴۴۵-۴۴۶
  20. حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۲ ص۲۷۳
  21. میلانی، تشیید المراجعات، ج ۱ ص۱۳۳
  22. طیبی، الکاشف عن حقائق السنن، ج ۱۲، ص۳۹۱۹
  23. سمهودی، جواهر العقدین، ج ۲، ص۱۲۶
  24. مناوی، فیض القدیر، ج ۲، ص۵۱۹


منابع

  • طبرانی، حافظ ابوالقاسم سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی عبدالمجید السلفی، بیروت:‌دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
  • شیخ طوسی، الامالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
  • دیلمی، حسن بن ابی الحسن، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی، ۱۴۱۲ق.
  • شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، تهران، انتشارات جهان، ۱۳۷۸ش.
  • شیخ صدوق، الامالی، کتابخانه اسلامی، ۱۳۶۲ش.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، مشهد، نشر مرتضی، ۱۴۰۳ق.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی، ۱۳۸۰ش.
  • سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، محقق انصاری زنجانی، قم، الهادی، ۱۴۰۵ق.
  • صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • ابن حیون، شرح الاخبار، تحقیق محمدحسین حسینی جلالی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۹ق.
  • نعمانی، الغیبه، تحقیق علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.
  • مجلسی، بحارالانوار، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • حمویی جوینی، فرائد السمطین، موسسه المحمودی
  • ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابیطالب، مشهد، رستگار، ۱۳۸۷ش.
  • خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت،‌ دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
  • هیثمی، مجمع الزوائد، تحقیق حسام الدین القدسی، قاهره، مکتبة القدسی، ۱۴۱۴ق.
  • حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت،‌دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ ق
  • سیوطی، جلال الدین، درالمنثور، بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۳م.
  • میلانی، تشیید المراجعات و تنفید المکابرات، قم، علی الحسینی المیلانی، ۱۴۱۷ ق
  • طیبی، الکاشف عن حقائق السنن، تحقیق: عبدالحمید هنداوی، مکه المکرمه-الریاض، ۱۴۱۷ق - ۱۹۹۷
  • سمهودی، جواهر العقدین، بغداد، مطبعة العانی، ۱۴۰۵ ق
  • مناوی، فیض القدیر، مصر، المکتبة التجاریة الکبری، ۱۳۵۶
  • مناوی، التیسیر، ریاض، مکتبة الامام الشافعی، ۱۴۰۸ ق
  • ملا علی قاری، مرقاة المفاتیح، بیروت،‌دار الفکر، ۱۴۲۲ ق
  • شرف الدین، المجالس الفاخره، موسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۲۱ ق
  • سید مرتضی، الشافی فی الامامه، تحقیق: سید عبدالزهرا حسینی خطیب، تهران، موسسه الصادق، بی‌تا
  • حلبی، الکافی فی الفقه، تحقیق: رضا استادی، قم، مکتبة امیرالمومنین، بی‌تا
  • میرحامد حسین، عبقات الانوار فی اثبات امامة الائمة الاطهار، اصفهان، کتابخانه امیرالمومنین، ۱۳۶۶ ش
  • فخرالدین رازی، مفاتیح الغیب، بیروت،‌دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ ق
  • ابن حجر الهیثمی، الصواعق المحرقه، تحقیق: عبدالرحمن بن عبدالله الترکی، بیروت، موسسة الرسالة، ۱۴۱۷ق - ۱۹۹۷


پیوند به بیرون