مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع

النص و الاجتهاد (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
النص و الاجتهاد


نویسنده: سید عبدالحسین شرف الدین موسوی عاملی
برگرداننده: علی دوانی
موضوع: اثبات حقانیت شیعه
ناشر: دار القاری، دارالتعارف، انتشارات اسوه، طلیعه نور، مکتبة نرجس
ناشر فارسی: دفتر انتشارات اسلامی
سری: ۱ جلد

اَلنّصُّ وَ الْاِجْتِهاد یا اَلْاِجْتِهادُ فی مُقابِلِ النَّص کتابی در موضوع امامت و خلافت نوشتهٔ سید عبدالحسین شرف الدین عاملی، از علمای لبنان است. این کتاب در اثبات حقانیت و برتری امام علی(ع) و بیان حدود صد مورد از مخالفت‌های خلفا و برخی صحابه با قرآن و صریح (نص) گفتار رسول خدا(ص) است. نویسنده بدون قضاوت درباره انگیزه این مخالفت‌ها، تنها به بیان موارد آنها از منابع اصلی اهل سنت می‌پردازد.

کتاب مقدمه‌ای نسبتا طولانی به قلم سید محمد تقی حکیم دارد و به زبان فارسی و انگلیسی ترجمه و منتشر شده است . مترجم فارسی کتاب علی دوانی است که آن را با نام "اجتهاد در مقابل نص" ترجمه کرده است.

معرفی مؤلف

سیدعبدالحسین شرف‌الدین موسوی عاملی (۱۲۹۰-۱۳۷۷ق) از مجتهدان شیعه لبنانی و عالمان مدافع تقریب مذاهب بود که تلاش بسیاری برای وحدت شیعه و سنی و حل کردن ریشه‌های اختلاف آنان انجام داد. او از رهبران نهضت استقلال لبنان نیز بود. وی این کتاب را زمانی که حدود ۸۵ سال داشت نوشت.[۱]

مشهورترین کتاب وی المراجعات نام دارد که در اثبات جانشینی بی‌واسطه امیرالمؤمنین علی(ع) به عنوان اولین امام پس از پیامبر(ص) است.

معنای عنوان کتاب

«نص» یعنی هر کلام صریحی که واضح و آشکار باشد. آنچه که جز یک معنا ندارد و تأویل‌بَردار نیست.[۲] «اجتهاد» نیز در لغت به معنای کوشش و سعی و در اصطلاح به معنای استنباط احکام شرعی است.[۳]

مراد از «نص» در عنوان کتاب، گفتار صریح خداوند و سخنان روشن پیامبر(ص) و مراد از «اجتهاد» اِعمال رأی و استنباط حکم است. «اجتهاد در مقابل نص» اصطلاحی است در علم اصول، به معنای مقدم‌داشتن نظر شخصی بر فرمان صریح خداوند و پیامبر(ص).[۴]

محتوای کتاب

این کتاب در هشت فصل، ۱۰۰ مورد اجتهاد در مقابل نص (اعمال نظر شخصی در مقابل کلام صریح پیامبر) را که خلفا، حاکمان و برخی از بستگان آنان، در زمان رسول خدا یا بعد از رحلت آن حضرت مرتکب شدند، برمی‌شمرد و قضاوت را به مخاطب واگذار می‌کند.[۵] شرف الدين در مورد هر یک، نظرات علمی، تحقیقی و منتقدانه خود را بیان می‎کند.[۶]

این مخالفت‌ها دو دسته‌اند که برخی با هیچ قاعده‌ای (حتی با مبانی اهل سنت) هماهنگ نیست و برخی از روی جهل به حکم واقعی است که با فهمیدن حکم واقعی تصحیح شده است.

برخی از این اجتهادها (اظهار نظرهای شخصی) عبارتند از:

اجتهادهای خلیفه اول

شرف‌الدین در فصل اول، اجتهادهای خلیفه اول را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین نقل می‌کند:

اجتهادهای خلیفه دوم

شرف‌الدین در فصل دوم، اجتهادهای خلیفه دوم را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین برمی‌شمرد:

  • گستاخی به رسول خدا(ص) و جلوگیری از نوشتن وصیت ایشان
  • اعتراض به صلح حدیبیه
  • اعتراض به این گفتار پیامبر(ص) که خداپرستان بهشتی‌اند
  • نهی از حج تمتّع
  • نهی از متعه زنان
  • بدعت در اذان صبح
  • بدعت در اذان و اقامه
  • طلاق سوم
  • نماز تراویح
  • چهار تکبیر در نماز بر اموات
  • جهل به برخی احکام روشن
  • ارث جدّ با وجود برادر
  • ارث بردن دایی از خواهرزاده
  • عده زن باردار بعد از مرگ همسر
  • ازدواج با زنی که شوهرش مفقود شده
  • فروش کنیزان بچه دار
  • ترک نماز در صورت نبودن آب
  • منع از خواندن دو رکعت نماز مستحبی بعد از نماز عصر
  • جابه‌جا کردن مقام ابراهیم
  • ممانعت از گریستن بر اموات
  • زیرپا گذاشتن احکام روزه در آغاز اسلام
  • نوشیدن شراب حتی بعد از نزول آیات[۷] حرمت شراب که پیامبر(ص) غضبناک شد و او را با چیزی که در دستش بود زد.
  • نهی رسول خدا(ص) از قتل عباس و بنی هاشم در جنگ بدر و اصرار عمر بر کشتن آنان
  • گرفتن فدیه از اسیران جنگ بدر و مخالفت عمر با آن
  • کشتن اسیران جنگ حنین
  • فرار از جنگ
  • تجسّس از خانه‌های مسلمانان
  • بدعت عمر در تعیین مَهر برای زنان
  • تغییر حد سرقت و برداشتن آن از غلامانی که دزدی کرده بودند
  • اقامه حد زنایی که ثابت نشد
  • تعطیل حد زنا بر مغیرة بن شعبه
  • تبعید ضبیع تمیمی ومضروب ساختن او به سبب پرسش از آیات دشوار قرآن
  • تبعید نابجای نصر بن حجاج
  • تجاوز عمر از حد شرعی نسبت به پسرش
  • قطع درخت حدیبیه
  • شکایت امّ هانی از عمر
  • مسامحه عمر با معاویه
  • صدور اوامری که مخالف شرع بود و انصراف پس از پی بردن به فساد آنها

اجتهادهای خلیفه سوم

شرف‌الدین در فصل سوم، اجتهادهای خلیفه سوم را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین برمی‌شمرد:

  • بذل و بخشش عثمان به خویشان خود
  • بزرگداشت طرد شدگان پیامبر(ص)
  • نماز کامل در سفر

اجتهادهای عایشه

شرف‌الدین در فصل چهارم، اجتهادهای عایشه را ـ که مخالف با نص بوده ـ چنین نقل می‌کند:

  • نماز کامل در سفر
  • تهمت عایشه به ماریه‌ همسر پیامبر
  • ازدواج رسول خدا(ص) با اسماء جونیه
  • تبانی حفصه و عایشه بر ضدّ پیامبر(ص)
  • تکلیف حفصه و عایشه به توبه کردن
  • اعتراض به پیامبر
  • نکوهش از عثمان و امر به قتل وی
  • احادیث عایشه از رسول خدا(ص)
  • شورش عایشه بر ضدّ علی(ع)

اجتهادهای خالد بن ولید

اجتهادهای معاویه

  • الحاق زیاد بن ابیه به ابوسفیان
  • اجبار به بیعت با یزید
  • مظالم معاویه در یمن
  • کشتن بندگان شایسته خدا
  • اعمال معاویه و عمّال وی
  • دشمنی معاویه با علی علیه‌السلام
  • جنگ معاویه با علی علیه‌السلام
  • معاویه و جعل حدیث در نکوهش امام علی(ع)
  • خیانت معاویه نسبت به امام حسن(ع)

در فصل هفتم برخی اجتهادات علمای اهل سنت در مقابل نصّ صریح قرآن و سنّت نبوی بیان شده و در فصل هشتم (خاتمه) پیرامون شایستگی علی علیه‌السلام برای خلافت بلافصل پیامبر(ص) به بحث پرداخته است.

اجتهاد در مقابل نص

ترجمه‌ها و نشر

این کتاب بارها و توسط ناشران مختلف گاهی با عنوان «النص و الاجتهاد» و گاهی با عنوان «الاجتهاد فی مقابل النص»[۸] منتشر شده است. علی دوانی کتاب را به فارسی برگرداند و اولین بار در سال ۱۳۵۱ه‍.ش دفتر انتشارات اسلامی آن را باعنوان اجتهاد در مقابل نص به چاپ رساند که تا کنون بارها تجدید چاپ شده است. ترجمه انگلیسی کتاب نیز به قلم عبدالله شاهین در سال ۲۰۰۴ میلادی توسط انتشارات انصاریان منتشر شد.[۹]

جُستارهای وابسته

پانویس

  1. مقدمه ترجمه کتاب از سید محمدتقی حکیم، ص۵۵
  2. دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نص.
  3. دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه اجتهاد.
  4. شرف الدین، اجتهاد در مقابل نص، مقدمه مترجم در چاپ اول.
  5. شرف الدین، موسوعة الامام السید عبدالحسین شرف الدین، خطبه مؤلف.
  6. شرف الدین، النص و الاجتهاد، ص۱۳۲ـ۱۳۷
  7. بقره: ۲۱۹. نشاء: ۴۳.
  8. چاپ مکتبة نرجس
  9. کتاب قم

منابع

  • دهخدا، علی اکبر، لغتنامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ۲، ۱۳۷۷ش.
  • شرف الدین، عبدالحسین، اجتهاد در مقابل نص، ترجمه علی دوانی، دفتر انتشارات اسلامی.
  • شرف الدین، عبدالحسین، موسوعة الامام السید عبدالحسین شرف الدین، ج۲: النص و الاجتهاد، بیروت: دار المورخ العربی، چ۲، ۱۴۳۱ق/۲۰۱۰م.

پیوند به بیرون