محمد بن مسلم ثقفی کوفی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
محمد بن مسلم ثقفی کوفی
اطلاعات فردی
کنیه: ابوجعفر
لقب: اوقص، اَعور، حدّاج، قصیر، طحّان
نسب: ثقفی
وفات: ۱۵۰ قمری
مذهب: شیعه
صحابی: امام کاظمامام باقرامام صادق
اطلاعات حدیثی
راوی از معصوم: امام باقر و امام صادق
مشایخ: حمران بن اعینزراره
راویان از او: هشام بن سالمابان بن عثمانبُرید بن معاویهابن اذینه
موضوع روایات: فقه
تعداد روایات: ۴۶،۰۰۰
تألیفات: الأربعمائةُ مسألة فی أبواب الحلال و الحرام
شهرت: اصحاب اجماع

محمد بن مُسلِم ثَقَفی کوفی، (۱۵۰ق) از اصحاب اجماع که ۴۶،۰۰۰ حدیث از امام باقر و امام صادق(ع) روایت کرده است. بر اساس روایتی امام صادق (ع) وی را از احیاگران مکتب امام باقر (ع) به شمار آورده است. شیخ طوسی از او در شمار اصحاب امام کاظم نیز یاد کرده است.

محمد بن مسلم کتابی با عنوان «الأربعمائةُ مسألة فی أبواب الحلال و الحرام» تألیف کرده است.

نسب و کنیه

محمد بن مسلم بن رباح (ریاح) ثقفی، در کوفه متولد شد و به همین دلیل او را «کوفی» می‌گویند.[۱] از موالی قبیله ثقیف و کنیه‌اش ابوجعفر است.

در منابع رجال القاب زیادی به او نسبت داده شده است؛ اوقص، اَعور، حدّاج، قصیر، طحّان، سمّان، طائفی و ثقفی از این جمله‌اند.[۲]

جایگاه علمی

محمد بن مسلم چهار سال در مدینه نزد امام باقر (ع) به کسب دانش و حدیث مشغول بود.[۳] بنابر نقلی، امام صادق (ع)، او را امین امام باقر (ع) در احکام دین و نیز محافظ دین الهی و زنده نگاهدارنده مکتب تشیع معرفی می‌کند.[۴] امام ششم در زمان حیات خود برخی را که به ایشان دسترسی نداشتند به محمد بن مسلم ارجاع می‌داد.[۵] و در باره جایگاه علمی او فرموده است:

«ما کان أحَدٌ مِنَ الشیعَةِ اَفْقهُ مِنْ محمد بن مسلم؛ هیچ یک از شیعه، فقیه‌تر از محمد بن مسلم نیست».[۶]

بر اساس گزارش‌های تاریخی، برخی از بزرگان اهل‌سنت مانند ابوحنیفه برای حل مسایل علمی به او رجوع می‌کردند.[۷] برقی او را از اصحاب امام صادق (ع) می‌داند که اهل‌سنت نیز از او روایت کرده‌اند.[نیازمند منبع]شیخ مفید محمد بن مسلم را از سرسلسله فقهایی می‌داند که شیعه، حلال و حرام و دیگر احکام را از آنان گرفته است.[۸]

صحابی ائمه

شیخ طوسی وی را یکبار در اصحاب امام باقر و یکبار در اصحاب امام صادق و بار دیگر در اصحاب امام کاظم برمی‌شمارد.[۹] بنا بر گزارش‌های تاریخی، محمد بن مسلم در سال ۱۵۰ قمری درگذشته است و دو سال از امامت امام کاظم (ع) را درک کرده است.[۱۰]

وثاقت

رجالیان شیعه، محمد بن مسلم را از اصحاب اجماع برشمرده‌اند.[۱۱] نجاشی او را از موثق‌ترین افراد و فقیهی پرهیزگار معرفی می‌کند.[۱۲] شیخ مفید محمد بن مسلم را از فقهایی می‌داند که هیچ کس ایرادی به شخصیت وی ندارد.[۱۳]

روایت

محمد بن مسلم به طور مستقیم از امام باقر و امام صادق (ع) روایت کرده است؛ او ۳۰،۰۰۰ حدیث از امام باقر و ۱۶،۰۰۰ حدیث از امام صادق (ع) نقل کرده است.[۱۴] او همچنین از برخی راویان مانند ابو حمزه ثمالی، حمران بن اعین، زراره بن اعین و محمد بن مسعود طائی روایت نقل کرده است. برخی از راویان از وی عبارت‌اند از:

آثار

محمد بن مسلم کتابی با عنوان «الأربعمائة مسألة فی أبواب الحلال و الحرام» تالیف کرده است که در آن به بررسی ۴۰۰ مساله در باب احکام شرع پرداخته است.[۱۶]

پانویس

  1. نجاشی، رجال، ص۳۲۳.
  2. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۳.
  3. مفید، الاختصاص، ص۲۰۳.
  4. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۷، ص۲۵۴.
  5. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۳.
  6. مجلسی، بحار الانوار، ج۴۷، ص۳۹۴.
  7. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۶.
  8. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۱۸۴.
  9. طوسی، الرجال، ص۱۴۴و ۲۹۴ و ۳۴۲.
  10. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۱۸۴.
  11. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۵۰۷.
  12. نجاشی، رجال، ص۳۲۶-۳۲۵.
  13. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۱۸۴.
  14. طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۱، ص۳۸۶.
  15. سبحانی، موسوعه طبقات فقها، ج۲، ص۵۲۲.
  16. نجاشی، رجال، ص۳۲۴.

منابع

  • خویی، سید ابوالقاسم، معجم الرجال، دارالزهرا، بیروت، ۱۴۰۹ق.
  • سبحانی، جعفر، موسوعه طبقات‌الرجال، موسسه امام صادق، قم، ۱۴۱۸ق.
  • طوسی، ابی جعفر، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعه المرتضویه، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جهان، تهران.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، ‎۱۴۰۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، موسسه نشر اسلامی، قم، ۱۴۱۳ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال‌النجاشی، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۴ق.