فهرست مدفونان در قبرستان بقیع

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مَدفونانِ در بقیع، کسانی هستند که در بقیع، نخستین قبرستان مسلمانان در مدینة النبی از سال اول هجری قمری تا کنون دفن شده‌اند و نام برخی از آنان در منابع تاریخی ذکر شده است. امروزه به دلیل گذشت زمان و نیز تخریب بقیع و بقعه‌های آن به دست وهابیان، هیچ سنگ قبر منقشی در بقیع وجود ندارد و شناسایی قبرها دشوار است.

ائمه بقیع

نوشتار اصلی: ائمه بقیع

ائمه بقیع چهار تن از امامان دوازده‌گانه هستند و مرقد آنان در گذشته بارگاه و بقعه‌ای در کنار بقعه‌های بقیع داشته که در ۱۳۴۴ق در جریان تخریب بقیع به دستوهابیان از بین رفته است.[۱]

  1. امام حسن بن علی علیه السلام (شهادت ۵۰ق)
  2. امام سجاد علیه السلام (شهادت ۹۵ق)
  3. امام باقر علیه السلام (شهادت ۱۱۴ق)
  4. امام صادق علیه السلام (شهادت ۱۴۸ق)

منسوبان پیامبر

پس از آن که پیامبر خدا، بوستان بقیع را برای دفن اموات مسلمانان، معین کردند،[۲] برخی از منسوبان ایشان نیز در این قبرستان، به خاک سپرده شدند که نام برخی از آنان در تاریخ، ثبت شده و برخی نیز دارای بارگاه و بقعه بوده‌اند. این سازه‌ها بعدها با حمله وهابیان به مدینه، از میان رفت.

  • عموهای پیامبر:
  1. عباس بن عبدالمطلب(درگذشته۳۲ق)
  • عمه‌های پیامبر:
  1. صفیه دختر عبدالمطلب (درگذشته ۲۰ق)
  2. عاتکه دختر عبدالمطلب (زنده تا سال دوم هجرت)
  • دایه پیامبر:
  1. حلیمه سعدیه (درگذشته ۸ق)
  • همسران پیامبر:
  1. زینب دختر خزیمه (درگذشته ۴ق)
  2. ماریه دختر شمعون قبطیه (درگذشته ۱۶ق)
  3. زینب دختر جحش (درگذشت۲۰ق)
  4. حفصه دختر عمر بن خطاب (درگذشته ۴۵ق)
  5. صفیه دختر حیی بن اخطب (درگذشته ۵۰ق)
  6. سوده دختر زمعة بن قیس (درگذشت ۲۳ یا ۵۴ق)
  7. جویریه دختر حارث (درگذشته سال ۵۶ق)
  8. عایشه دختر ابوبکر بن ابی قحافه (درگذشته ۵۸ق)
  9. ام سلمه دختر ابوامیه مخزومی (درگذشته سال ۶۲ق)
  • فرزندان پیامبر:
  1. رقیه دختر پیامبر (ص) (درگذشته ۲ق)
  2. زینب دختر پیامبر (ص) (درگذشته ۸ق)
  3. ام‌کلثوم دختر پیامبر (ص) (درگذشته شعبان ۹ق)
  4. ابراهیم پسر رسول خدا (درگذشته۱۰ق)
  • نوادگان پیامبر:
  1. زید بن حسن بن علی علیه السلام (درگذشته ۱۲۰ق)
  2. اسماعیل بن جعفر (درگذشته ۱۳۸ق)
  3. محمد بن عبدالله بن حسن نفس زکیه (کشته شده ۱۴۵ق)

صحابه

صحابه به مسلمانانی گفته می‌شود که پیامبر اکرم(ص) را ملاقات کرده‌اند و تا پایان عمر به ایشان ایمان داشته‌اند.[۳] شمار اصحاب پیامبر را بیش از ۱۰۰ هزار نفر دانسته‌اند.[۴] آن دسته از یاران پیامبر که از مکه به مدینه مهاجرت کردند، مهاجرین و آن دسته که در مدینه میزبان پیامبر و یاران ایشان بودند، انصار نام گرفتند. نام برخی از صحابه که در بقیع دفن شده‌اند در منابع تاریخی آمده است.

  • انصار:
  1. اسعد بن زراره (درگذشته۱ق)
  2. سعد بن معاذ (درگذشته ۵ق)
  3. اسید بن حضیر بن سماک (درگذشته شعبان ۲۰ق)
  4. ابو سعید خدری (درگذشته۷۴ق)
  5. جابر بن عبدالله انصاری (درگذشت میان ۶۸ق تا ۷۹ق)
  • مهاجرین:
  1. عثمان بن مظعون(درگذشته ۲ق)
  2. مغیرة بن حارث بن عبدالمطلب (درگذشته ۱۵ یا ۲۰ق)
  3. عبدالله بن مسعود(درگذشته ۳۲ق)
  4. عبدالرحمن بن عوف (درگذشته ۳۲ق)
  5. مقداد بن عمرو (درگذشته ۳۳ق)
  6. عثمان بن عفان (کشته شده ۳۵ق)
  7. صهیب بن سنان(درگذشته ۳۸ق)
  8. سعد بن ابی وقاص (درگذشته بین سال‌های ۵۴ تا ۵۸ق)
  9. عقیل بن ابی‌طالب(درگذشته قبل از واقعه حره ۶۳ق)
  10. عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب(درگذشته میان ۸۰ق تا ۹۰ق)

تابعین

تابعین، مسلمانانی بودند که با یک یا چند تن از صحابه پیامبر اکرم(ص) ملاقات، مصاحبت و یا آنها را درک کرده‌اند ولی خود پیامبر را ندیده‌اند.[۵] برخی از این تابعان در بقیع دفن شدند که نام چندتن از آنان در منابع تاریخی یافت می‌شود.

  1. نافع مولی ابن عمر (درگذشته ۱۱۷ق) (از علما و دارای بقعه)
  2. مالک بن انس (درگذشته ۱۷۹ق) (از علما و دارای بقعه)

زنان

همان گونه که مردان در بقیع دفن می‌شدند زنان مسلمان نیز در آن به خاک سپرده شدند که همسران پیامبر،‌ از آن جمله هستند. نام برخی دیگر از زنان مشهور مسلمان در منابع تاریخی ذکر شده که مدفون بقیع هستند و برخی نیز بقعه داشته‌اند.

  1. فاطمه بنت اسد مادر امیرالمؤمنین (درگذشته ۴ق)
  2. ام‌البنین همسر امیرالمؤمنین (درگذشته ۱۳جمادی الثانی/ سال نامشخص/ زنده پس از عاشورا)
  3. ام فروة مادر امام صادق (ع)

علما

در میان مدفونان بقیع، نام برخی علمای اسلام نیز به چشم می‌خورد که در قرن‌های مختلف در آن‌جا به خاک سپرده شده اند.

  1. حسن بن علی بن شدقم (درگذشته ۹۹۹ق)
  2. احمد احسائی (درگذشته ذیقعده ۱۲۴۱ق)
  3. محمدعلی العمری (درگذشته ۱۴۳۲ق)

شهدا

از مهم‌ترین و مشهورترین مدفونان بقیع، شهیدانی هستند که به مناسبت‌های گوناگون در این آرامستان،‌ به خاک سپرده شدند. تعدادی از مجروحان جنگ اُحُد که در مدینه به شهادت رسیدند از جمله این مدفونان شهید هستند.[۶]

  1. حسن مثنی (زنده در ۸۵ق) (از نوادگان پیامبر)

صاحب‌منصبان

با توجه به اهمیت بقیع در میان مسلمانان و نیز حضور برخی صاحب منصبان در مدینه که در ساخت و ساز و عمران اماکن مذهبی نقش داشته‌اند، تعدادی از آنان در بقیع به خاک سپرده شده‌اند.

  1. امیر چوپان سولدوزی، از امیران ایلخانی (کشته شده ۷۲۸ق) (داری بقعه)
  2. امیر سیف الدین الحسین بن أبی الهیجاء، از وزاری دولت فاطمی (زنده در ۵۸۰ق)

دیگر مسلمانان

براساس گزارش منابع تاریخی، هزاران نفر از مسلمانان و نیز حاجیانی که در مدینه از دنیا رفته‌اند در بقیع به خاک سپرده شده‌اند اما امروزه با گذشت زمان و به ویژه با تخریب بقیع به دست وهابیان، هیچ نام و نشانی از آنان باقی نمانده است؛ گرچه دفن میت هنوز در این قبرستان، ادامه دارد.

بقعه‌های بقیع

نوشتار اصلی: بقعه‌های بقیع

بارگاه‌ها و بناهایی بر قبور برخی بزرگان و مشاهیر اسلام در قبرستان بقیع ساخته شده بود که وهابیان آنها را در دو مرحله ویران کردند. بر همین اساس، هشتم شوال به یوم الهدم مشهور شده است.

پانویس

  1. جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۶ش، ص۳۳۰.
  2. ابن سعد،الطبقات الکبری،۱۴۱۰ه‍ ،ج۳، ص۳۰۳
  3. ابن حجر، الاصابة، ج۱، ص۱۵۸.
  4. الشهید الثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ص۳۴۵.
  5. سخاوی ، ج ۳، ص۱۲۳؛ خطیب ، ص۴۱۰.
  6. ابن سعد، الطبقات الکبری،۱۴۱۰ه‍، ج۲، ص۴۴