ترک اولی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

تَرکِ اَولیٰ، به این معنا است که انسان از میان دو کار که یکی خوب و دیگری خوب‌تر است، کار خوب را انجام دهد و کار خوب‌تر را ترک کند. ترک اولی گناه نیست و ارتکاب آن از سوی پیامبران و امامان ممکن است. گناهانی که قرآن به برخی پیامبران نسبت داده، در واقع ترک‌اولی‌ٰهای آنان بوده است. استغفار پیامبران و امامان نیز به جهت ترک‌اولی‌های آنان بوده است.

معنا

ترک اولی به معنای آن است که انسان میان دو کار که یکی خوب است و دیگری خوب‌تر، کار خوب را انجام دهد و کار خوب‌تر را ترک کند.[۱]

تفاوت ترک اولی و گناه

به نوشته‌ تفسیر نمونه، گناه فعلی است که انجام‌دادن آن، برای همه یکسان است و گناه محسوب می‌شود؛ اما ترک اولی گناه نیست و حتی گاه امری مطلوب است؛ اما انجام‌دادن آن برای برخی با توجه موقعیت‌شان گناه به شمار می‌آید. برای مثال کارگری که برای کمک به ساخت بیمارستان، حقوق یک روز خود را پرداخت می‌کند، کار نیکی انجام می‌دهد؛ اما اگر فردی ثروتمند به همین میزان به ساخت بیمارستان کمک کند، سرزنش می‌شود؛ از چنین فردی با اینکه کار مطلوبی انجام داده است، به جهت توان مالی بیشتر، کمک بیشتری انتظار می‌رود. به چنین کاری ترک اولی گویند.[۲]

ترک اولای پیامبران

شیعیان معتقدند که پیامبران و امامان معصوم هستند و گناه نمی‌کنند؛ اما ممکن است ترک اولی انجام دهند. دلیل آنها یکی استغفارهایی است که در دعاهای منقول از ائمه و نیایش‌های آنان گزارش شده است و دیگر آیاتی از قرآن است که گناهانی را به برخی از پیامبران نسبت داده است.[۳] برای مثال در سوره طه آمده است: «وَعَصَىٰ آدَمُ رَ‌بَّهُ فَغَوَىٰ» (آدم به پروردگار خود عصيان ورزيد و بيراهه رفت).[۴]

به باور علماء شیعه، به علت معصوم‌بودن پیامبران، نمی‌توان هیچ گناهی را به آنها نسبت داد.[۵] آنان در خصوص چنین تعارض‌هایی راه‌حل‌هایی را مطرح کرده‌اند؛ برای مثال مجمع البیان در تفسیر آیه بالا نوشته است:‌ عصیان در لغت هرگونه خارج‌شدن از اطاعت خدا معنا می‌دهد. بنابراین تنها ترک واجبات را شامل نمی‌شود؛ بلکه ترک امور مستحب را نیز دربرمی‌گیرد. در نتیجه عصیان حضرت آدم(ع) لزوما به معنای گناه‌کردن او نیست.[۶] تفسیر نمونه هم در توضیح آن گفته است: امر و نهی گاه جنبه ارشادی دارد؛ مانند آنجا که پزشک بیمارش را به خوردن دارو دستور می‌دهد. در چنین موردی اگر بیمار به توصیه پزشک گوش ندهد، تنها به خود زیان وارد می‌کند. نهی خداوند از خوردن میوه ممنوع هم به معنای گناه‌بودن آن نبود؛ چراکه در آن زمان هنوز خداوند تکلیفی وضع نکرده بود؛ به این معنا بود که خوردن آن میوه موجب می‌شد آدم از بهشت بیرون رود و در زمین درد و رنج ببیند.[۷]

پانویس

  1. «معنای ترک اولای پیامبران»، سایت آیت الله مکارم، تاریخ بازدید: ۱۲ مرداد ۱۳۹۶.
  2. مكارم شيرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۳۲۴.
  3. ا«آیا ائمۀ معصومین(ع) ترک اولی داشته اند؟»، اسلام‌کوئست، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۳۹۳، تاریخ بازدید: ۲۸ مرداد ۱۳۹۶.
  4. قرآن، سوره طه، آیه ۱۲۱.
  5. نک طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۲۲۲.
  6. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۳۷۲، ج۷، ص۵۶.
  7. مكارم شيرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۳۲۳.

منابع