ابوایوب انصاری

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابو ایوب انصاری)
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجد ایوب سلطان، استانبول.jpg
مسجد ایوب سلطان در استانبول
اطلاعات شناسنامه ای
نام کامل خالد بن زید بن کلیب بن نجار
کنیه ابوایوب
مشهور به ابوایوب اَنصاری
محل زندگی مدینه
مهاجر/انصار انصاری
قبیله قبیله خزرج
خویشاوندان سرشناس سعدبن قیس بن عمرو بن امرؤالقیس، زید بن ثابت
درگذشت/شهادت ۵۲ق/۶۷۲م
مدفن ترکیه، استانبول، مسجد ایوب سلطان
اطلاعات دینی
حضور در جنگ ها تمام غزوات؛ جنگ‌های صفین، جمل و نهروان؛ جنگ علیه رومیان
فعالیت ها
دینی جمع‌آوری قرآن در زمان پیامبر اسلام (ص)
اجتماعی میزبانی از پیامبر (ص) در زمان هجرت به مدینه
سیاسی مخالفت با شورای سقیفه و خلفاء؛ حاکم مدینه از طرف امیرالمؤمنین علی (ع)

خالدبن زید بن کُلَیب بن نجار مشهور به ابوایوب اَنصاری، (درگذشته ۵۲ق/۶۷۲م)، از صحابه پیامبر اکرم(ص) و از اصحاب و شیعیان امام علی(ع) بود. وی در بیعت دوم عقبه شرکت کرد، و پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه در خانه او سکونت کرد. ابوایوب در جنگ‌های دوره پیامبر(ص) و امام علی(ع) شرکت داشت. او پس از قتل عثمان از نخستین کسانی بود که دست بیعت به علی(ع) داد، علمای اهل سنت او را ثقه می‌دانند اما رجالیون شیعه تنها به مدح وی اکتفا کرده‌اند.


نسب

خالد بن زید بن کلیب بن نجار با کنیه ابوایوب نسبش به نجار می‌رسد که وابسته به قبیله خزرج بوده است. مادرش دختر سعدبن قیس بن عمرو بن امرؤالقیس و همسرش دختر زید بن ثابت بود. [۱] به گفته ابن سعد [۲]او پسری به نام عبدالرحمن داشته که نسلی از او باقی نمانده است.

حوادث مهم زندگی

شرکت در بیعت دوم عقبه

ابوایوب یکی از هفتاد تنی بود که در بیعت دوم عقبه با پیامبر(ص) عهد بستند که دست از حمایت وی برندارند.[۳] نصربن مزاحم او را یکی از بزرگان انصار و از شیعیان امام علی(ع) دانسته است.[۴]

۱۵۰ حدیث به ابوایوب نسبت داده شده، اما بخاری و مسلم فقط بر ۷ حدیث روایت شده از او، اتفاق دارند.[۵]

میزبان پیامبر(ص)

آنچه ابوایوب را در چشم مسلمانان بزرگ ساخته، فرود آمدن پیامبر(ص) به منزل او ــ به رغم اصرار بسیار دیگران ــ پس از هجرت به مدینه بوده است. از این رو مورخان به اتفاق از او به عنوان مهماندار پیامبر(ص) یاد کرده‌اند.[۶] به گفته بلاذری[۷]، پیامبر اسلام(ص) ۷ ماه، تا اتمام ساختمان مسجد و منزل، در خانه وی سکنی گزید. مسعودی[۸] این مدت را ۱ ماه ذکر کرده است.

خانه ابوایوب در مدینه پیوسته مورد عنایت مسلمانان بوده است، چنانکه در آنجا مدرسه‌ای برای مذاهب اربعه ساخته شد که به شهابیه شهرت یافت و در آن، موضع فرود آمدن شتر پیامبر(ص) را که بدان مَبروکه می‌گفتند، مشخص ساخته و بدان تبرک می‌جستند.[۹]

مدافع وصایت علی(ع)

ابوایوب پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) همراه با ۱۱ صحابی دیگر، به دفاع از خلافت و وصایت علی بن ابی طالب(ع) برخاست.[۱۰] از این رو ابن اثیر[۱۱] وی را از خواص اصحاب علی(ع) شمرده است.

در گروه جمع کنندگان قرآن

بخاری[۱۲] او را از جمله پنج تن از انصار می‌شمارد که در زمان پیامبر اکرم(ص) به جمع آوری قرآن پرداختند.

حضور در غزوات

ابوایوب در همه غزوات پیامبر(ص) شرکت داشت و مورخان او را از حاضران در جنگ‌های بدر و احد و خندق دانسته‌اند.[۱۳] وی تنها یک بار، از آن رو که فرماندهی سپاه مسلمانان را مرد جوانی برعهده داشت، از شرکت در جنگ طفره رفت و پس از آن پیوسته از این کار نادم بود.[۱۴] از خلال متون تاریخی، روح اطاعت، وفاداری و احترام خاص او به پیامبر(ص) مشهود است.[۱۵] به روایت ابن هشام [۱۶] وی به امر پیامبر(ص) در اخراج منافقانی که در مسجد مدینه، مسلمانان را استهزا می‌کردند و برخی از آنان از خویشان وی بودند، پیش قدم شد. براساس بعضی روایات، آیه‌ای از قرآن [۱۷] در حادثه افک، اشاره به مدح ابوایوب و همسرش دارد.[۱۸]

شرکت در محاصره خانه عثمان

به هنگام محاصره خانه عثمان توسط مخالفان، مسلمانان نماز را به امامت ابوایوب در مسجد مدینه برپا می‌داشتند[۱۹] و همو در زمره شهودی بود که در آن روزها از عثمان پیمان گرفتند تا از آن پس بر طبق کتاب خدا و سنّت پیامبر(ص) عمل کند.[۲۰]

بیعت و همراهی با علی(ع)

او پس از قتل عثمان از نخستین کسانی بود که دست بیعت به علی(ع) داد و انصار را بدان ترغیب کرد.[۲۱]

حضور در جنگ‌های زمان امام(ع)

ابوایوب در تمام جنگ هایی که علی(ع) در آنها درگیر شد، حضور داشت، [۲۲] اما ابن سعد تنها نهروان [۲۳] و واقدی، صفین را ذکر کرده است. [۲۴] رشادت‌های اعجاب انگیز ابوایوب را همه یاد کرده‌اند.[۲۵]

در نبرد نهروان، علی(ع) وی را به فرماندهی سواره نظام گماشت و پیش از شروع جنگ، او را برای احتجاج با خوارج و نصیحت آنان فرستاد [۲۶] و هنگامی که از وی پرسیده شد: با اینکه از صحابه بزرگ پیامبری، چگونه در رکاب علی(ع) با اهل قبله قتال می‌کنی؟ پاسخ داد: رسول خدا(ص) از ما پیمان گرفت که به همراهی علی(ع) با ناکثین و قاسطین و مارقین نبرد کنیم.[۲۷]

او همچنین در ۳۵ق همراه با گروهی در کوفه شهادت داد که حدیث غدیر را از پیامبر(ص) شنیده است.[۲۸]

حاکم مدینه از سوی علی(ع)

وی پس از نهروان از سوی علی(ع) به امارت مدینه گماشته شد[۲۹]، اما بعد از آنکه معاویه در ۴۰ق، بُسربن ابی ارطاة را با ۰۰۰‘۳ مرد جنگی به حجاز فرستاد، ابوایوب مدینه را رها کرد و در عراق به علی(ع) پیوست. بُسر پس از هجوم به مدینه و اشغال شهر، خانه او را به آتش کشید.[۳۰]

حضور در جنگ علیه رومیان

ابوایوب پس از شهادت علی(ع) بار دیگر برای جنگ به سرحدّات رفت. طبری [۳۱] آورده است که یزید بن معاویه در ۴۹ق به قصد جنگ با رومیان رهسپار شد و ابوایوب انصاری را که سالخورده بود، به همراه برد.

درگذشت

پرونده:Eyupsultan.JPG
آرامگاه ابو ایوب در مسجد سلطان ایوب در استانبول

ابوایوب در ۵۲ق در حالی که قسطنطنیه در محاصره مسلمانان بود، در اثر بیماری درگذشت.[۳۲] براساس پاره‌ای روایات، درگذشت او در ۵۰ یا ۵۱ق اتفاق افتاده است.[۳۳]

ابوایوب به هنگام احتضار، به یزید که برای عیادتش آمده بود، چنین وصیت کرد: چون از دنیا رفتم، جسدم را تا آنجا که در خاک دشمن پیش رفتی، به همراه ببر و در آنجا به خاک بسپار[۳۴].

براساس روایتی دیگر، او گفت: از پیامبر خدا شنیده‌ام که مردی صالح در کنار دیوارهای قسطنطنیه دفن خواهد شد، امیدوارم که آن مرد من باشم.[۳۵]

پس از مرگ ابوایوب، یزید بر جنازه وی نماز گزارد و فرمان داد تا در کنار دیوار شهر به خاکش سپارند[۳۶] و سپس، براساس برخی روایات، سواره نظام را مأمور ساخت، تا با اسب‌های خود محل دفن او را لگدکوب و محو کنند تا دشمن نتواند قبرش را بیابد.[۳۷]

تصویری از قبر ابو ایوب انصاری.


آرامگاه و مسجد ابوایوب

ابن سعد [۳۸] نقل کرده است که قبر او آنچنان مورد احترام رومیان بود که گروهی از آنان خصوصاً در مواقع خشکسالی به زیارت قبر او می‌رفتند و طلب باران می‌کردند. به گفته ابن عبدربه[۳۹] بعدها بر روی قبراو قبه‌ای ساخته شد که تا زمان وی بر جای بوده است.

پس از آن تا ۸۵۷ق/۱۴۵۳م که ترکان عثمانی قسطنطنیه را تصرف کردند، قبر او ناشناخته بود. در این تاریخ مزار وی به وسیله آق شمس الدین شیخ الاسلام، افسانه گونه شناسانده شد. در ۸۶۳ق/۱۴۵۸م سلطان محمد دوم عثمانی مسجد -مسجد ایوب سلطان- و بارگاهی بر قبر او ساخت و از آن پس بسیاری از بزرگان عثمانی در مجاورت آن به خاک سپرده شدند و سلاطین عثمانی به عنوانی آیینی تشریفاتی هنگام جلوس بر تخت سلطنت، بر تربت او حضور می‌یافتند و طی مراسمی خاص، شمشیر نیاکان خود را که موسوم به شمشیر عثمان بود، بر کمر می‌بستند.[۴۰]

روایت کنندگان از ابوایوب

در میان کسانی که از او روایت کرده‌اند، افرادی همچون ابن عباس، براء بن عازب، جابر بن سمره، مقدام بن معدی کرب، ابوامامه باهلی، زید بن خالد جُهَنی و شماری دیگر از صحابه یاد شده است.

جمعی از تابعین نیز مانند سعید بن مسیب و عروة بن زبیر و عبداللـه بن حنین از او حدیث شنیده و نقل کرده‌اند. ابن سعد [۴۱] و مزّی[۴۲] نیز فهرستی از راویان او را آورده‌اند.


توثیق یا مدح ابوایوب

ابوایوب را همه رجال شناسان اهل سنت ستوده و برخی نیز توثیق کرده‌اند، [۴۳] اما علمای شیعه تنها به مدح وی اکتفا کرده و از تصریح به توثیق او خودداری نموده‌اند [۴۴]، حتّی ابن داوود حلی [۴۵] وی را در شمار مُهملین آورده است.

رجال شناسان شیعه در توجیه شرکت او در جنگ با مشرکان تحت فرمان معاویه و پسرش یزید، به رغم هواداری محکم او از حق خلافت علی(ع) اختلاف دارند. فضل بن شاذان این عمل او را غفلت و خطا در اجتهاد نسبت داده و می‌افزاید هرچند او از خلیفه روزگار خود خشنود نبوده، ولی به قصد پیشبرد و تقویت اسلام در این نبردها شرکت جسته است [۴۶] شاهد این مدعا مشاجراتی است که میان او و معاویه رخ داده است، [۴۷] اما آیت الله خویی [۴۸] ضمن رد این نظریه، احتمال می‌دهد که وی بر طبق اجازه امام معصوم حسن بن علی(ع) عمل کرده باشد.


توانایی سرودن شعر

ابوایوب را شاعری توانا نیز دانسته‌اند.[۴۹] شاید نسبت شاعری به او، به سبب اشعاری باشد که در نبرد صفین و نیز بعدها در جواب نامه معاویه بن ابی سفیان، سروده است.[۵۰]


پانویس

  1. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۲۴
  2. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴
  3. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۸۰
  4. نصربن مزاحم، وقعه صفّین، ص۳۶۶
  5. نووی، تهذیب الأسماء و اللغات، ج۱، ص۱۷۷
  6. ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۴۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴
  7. بلاذری، فتوح البلدان، ۲۰
  8. مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۲۸۰
  9. یافعی، مرآه الجنان، ج۱، ص۱۲۴
  10. برقی، احمدبن محمد، الرجال، صص۶۳، ۶۶
  11. ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۱۴۳
  12. بخاری، التاریخ الصغیر، ج۱، ص۶۶
  13. ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۰۰
  14. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ۴۸۵
  15. برای نمونه، نک‍: ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۴۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۶
  16. ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۷۵
  17. نور ۲۴/۱۲
  18. ابن هشام، السیره النبویه، ج۳، ص۳۱۶؛ طبری، تاریخ، ج۲، ص۶۱۷
  19. طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۲۳
  20. نک‍: بلاذری، انساب، ج۴، ص۵۵۳
  21. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۱۷۸
  22. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۲۵؛ ابن اثیر، الکامل، ج۳، ۴۵۹
  23. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴
  24. ابن حبیب، المحبر، ص۲۹۱
  25. مثلاً نک‍: ابن اعثم، ج۳، ص۴۸-۵۰
  26. دینوری، الاخبار الطوال، ص۲۰۷، ۲۱۰
  27. اسکافی، المعیار و الموازنه، ص۳۷؛ کشی، معرفه الرجال، ج۱، ص۱۷۲-۱۷۳؛ ابن منظور، مختصر تاریخ دمشق لابن عساکر، ج۷، ص۳۴۰؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ص۲/۴۱۰
  28. ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ۶، ص۲۰۵
  29. بلاذری، انساب، ج۲، ص۳۸۲
  30. طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۳۹؛ ثقفی، الغارات، ج۲، ص۶۰۲-۶۰۴
  31. طبری، تاریخ، ج۵، ص۲۳۲
  32. قس: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۵؛ ابن عساکر، التاریخ الکبیر، ج۵، ص۳۷
  33. خلیفه بن خیاط، الطبقات، ج۱، ص۲۰۲؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۴
  34. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۶
  35. ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۵، ص۱۱۶
  36. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۶
  37. ابن قتیبه، المعارف، ص۲۷۴
  38. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۲۶
  39. ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۵، ص۱۱۶
  40. نک‍: کانار، ص۷۳؛ ایشلی، ص۲۳-۳۰
  41. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۸۴
  42. مزّی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۶۷-۶۸
  43. نک‍: ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۱۰۲؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۴۰۲؛ یافعی، مرآه الجنان، ج۱، ص۱۲۴
  44. نک‍: ابن داوود، الرجال، ص۳۹۲؛ علامه حلی، ص۶۵
  45. ابن داوود حلی، الرجال، ص۱۳۷
  46. کشی، معرفه الرجال، ج۱، ص۱۷۷
  47. نک‍: نصربن مزاحم، وقعه صفّین، ص۳۶۶
  48. آیت الله خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۲۴
  49. امین، اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۳۸
  50. نک‍: ابن اعثم، ج۳، ص۴۸-۴۹؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۸، ص۴۴-۴۵


منابع

  • ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه اللـه، شرح نهج البلاغه، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۹۶۰م.
  • ابن اثیر، علی بن محمد، اسدالغابه، تهران، ۱۳۷۷ق.
  • ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل في التاريخ.
  • ابن اعثم، احمد، کتاب الفتوح، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۰ق/۱۹۷۰م.
  • ابن حبان، محمد، کتاب الثقات، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۷ق/۱۹۷۷م.
  • ابن حبیب، محمد، المحبر، به کوشش ا. لیختن اشتتر، حیدرآباد دکن، ۱۳۶۱ق/۱۹۴۲م.
  • ابن داوود حلی، حسن بن علی، الرجال، به کوشش جلال الدین محدّث، تهران، ۱۳۴۲ش.
  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دارصادر.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبداللـه، الاستیعاب، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، مکتبه النهضه‍.
  • ابن عبدربه، احمدبن محمد، العقد الفرید، به کوشش عبدالمجید الترحینی، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۳م.
  • ابن عساکر، علی بن حسن، التاریخ الکبیر، به کوشش عبدالقادر افندی بدران، دمشق، ۱۳۳۲ق.
  • ابن قتیبه، عبداللـه بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، ۱۹۶۰م.
  • ابن منظور، محمدبن مکرم، مختصر تاریخ دمشق لابن عساکر، به کوش احمد رایت حمّوش و محمد نساجی العمر، دمشق، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.
  • ابن هشام، عبدالملک، السیره النبویه، به کوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، ۱۳۷۵ق/۱۹۵۵م.
  • اسکافی، محمدبن عبداللـه، المعیار و الموازنه، به کوشش محمدباقر محمودی، بیروت، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۱م.
  • امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش حسن امین، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • بخاری، محمدبن اسماعیل، التاریخ الصغیر، به کوشش محمود ابراهیم زاید، بیروت، ۱۴۰۶ق.
  • برقی، احمدبن محمد، الرجال، به کوشش جلال الدین محدّث، تهران، ۱۳۴۲ش.
  • بلاذری، احمدبن یحیی، انساب الاشراف، ج۲، به کوشش محمدباقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۴ق/۱۹۷۴م.
  • همو، همان، ج۴، به کوشش احسان عباس، بیروت، ۱۴۰۰ق/۱۹۷۹م.
  • همو، فتوح البلدان، به کوشش رضوان محمد رضوان، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
  • ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، به کوشش جلال الدین محدّث، تهران، ۱۳۵۳ش.
  • حلبی، علی ابن برهان الدین، السیره الحلبیه، بیروت، مکتبه الاسلامیه‍.
  • خطیب بغدادی، احمدبن علی، الرحله فی طلب الحدیث، به کوشش نورالدین عتر، دمشق، ۱۳۹۵ق.
  • خلیفه بن خیاط، الطبقات، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹۶۶م.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • دینوری، احمدبن داوود، الاخبار الطوال، به کوشش عبدالمنعم عامر و جمال الدین شیال، قاهره، ۱۳۷۹ق/۱۹۵۹م.
  • ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
  • طبری، تاریخ؛ علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.
  • قرآن مجید.
  • کشی، محمد، معرفه الرجال، اختیار طوسی، شرح میرداماد استرابادی، قم، ۱۴۰۴ق.
  • مزی، یوسف بن عبدالرحمن، تهذیب الکمال، به کوشش بشار عوّاد معروف، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  • مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، به کوشش یوسف اسعد داغر، بیروت، ۱۹۶۵م.
  • نصربن مزاحم، وقعه صفّین، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۳۸۲ق.
  • نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الأسماء و اللغات، قاهره، اداره الطباعه المنیریه‍.
  • یافعی، عبداللـه بن اسعد، مرآه الجنان، حیدرآباد دکن، ۱۳۳۸ق.
  • یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب، تاریخ، بیروت، ۱۳۷۹ق/۱۹۶۰م.

پیوند به بیرون