الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم


نویسنده: علی بن یونس بیاضی (متوفای ۸۷۷ق)
موضوع: امامت
سبک: کلام
زبان: عربی
ناشر: المكتبة الحيدرية
محل نشر: نجف‏
تاریخ نشر: ۱۳۸۴ق
سری: یک جلد

ألصّراطُ المُستقیم إلی مُستّحّقی ألتّقدیم کتابی کلامی و به زبان عربی نوشته عالم شیعه علی بن یونس نباطی بیاضی (متوفای ۸۷۷ق) در اثبات امامت ائمه اطهار(ع) است. از این رو نام آن را «راه درست برای دستیابی به کسانی که سزاوار مقدم‌داشتن، هستند» گذاشته است. عنوان «الصراط المستقیم» نام انحصاری این اثر نیست، زیرا در کتب فهارس، کتاب‌های زیادی با این عنوان یافت می‌شود.

مؤلف

شیخ زین الدین، ابومحمد، علی بن یونس نباطی بیاضی عالمی فاضل و محقق، فقیه، مفسر و متکلم بوده و در عین حال ادیبی فرزانه و شاعر بوده است. همچنان که با اندک تأملی در آثار او به خوبی جنبه‌های فراوان علمی و روحی او بر انسان آشکار می‌گردد. تاریخ ولادت او مشخص نیست؛ اما آنچه شیخ آقا بزرگ تهرانی نیز تأیید کرده ولادت او را در حدود سال‌های ۸۰۴ یا ۸۰۵ هجری نشان می‌دهد.

موضوع کتاب

موضوع اصلی این کتاب، کلام و عقائد است ولی به منظور اثبات امامت و خلافت بلافصل علی بن ابیطالب(ع) بخشی از فضائل و مناقب ائمه را ذکر می‌کند.

الصراط‌المستقیم الیٰ مستحقی‌التقدیم در اثبات امامت علی(ع) است که در سال ۸۵۴ق نگاشته شد. مشهورترین اثر بیاضی است. وی آن را، از حیث کثرت استناد، به کتب فریقین، از دیگر کتاب‌ها ممتاز می‌داند.[۱]

انگیزه تألیف

علی بن یونس عاملی انگیزۀ خود را از تألیف این کتاب چنین بیان می‌کند که وقتی بنا به فرمودۀ قرآن کریم، کمال ایمان با معرفت ائمۀ زمان به دست می‌آید، پس در هر زمان واجب است تمام همت و تلاش برای آن مصروف شود؛ چرا که استمرار بر ایمان واجب است. از این‌رو، عالمان ما در این موضوع کتاب‌هایی را نگاشته‌اند. مؤلف تصریح می‌کند که من نیز دوست داشته در این موضوع، کتابی تألیف کنم که نه مختصر و کم‌مایه باشد و نه سخت و گسترده و از تألیفات شیعه و سنی مطالبی را بیاورم تا از زیاده‌گویی بی‌نیاز سازد.[۲]

مطالب کتاب

این اثر که سبب شهرت بیاضی گردیده است درباره مسائل مهم کلامی مانند: اثبات واجب الوجود و صفات او، جبر و تفویض، وجوب بعثت، عصمت انبیا، معجزه، اثبات وصی و صفات او، اثبات امامت علی(ع)، وجوب عصمت امام، نص پیامبر(ص) بر امامت علی(ع) و اولادش، علائم ظهور امام مهدی(عج)، ردّ شبهات وارد شده بر شیعه امامیه بحث کرده است.

به گفته مؤلف الذریعة، تألیف این کتاب در سال ۸۵۴ق صورت گرفته است.[۳] از ۱۷ باب کتاب، آنچه بیشتر به زندگی امامان ارتباط دارد، عبارت است از:

  • باب پنجم: کرامات علی(ع)
  • باب هفتم: مناقب آن حضرت
  • باب دهم: در نصوص و کرامات ائمه
  • باب یازدهم: نصوص و کرامات امام زمان و حکومت آن حضرت
  • باب سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم: پاسخ شبهات درباره ائمه[۴]

منابع کتاب

مؤلف به بسیاری از کتب اهل سنت مراجعه کرده و به آن‌ها استدلال می‌کند. چنانکه در مقدمه ۵۲ منبع را ذکر می‌کند که مستقیما از آن‌ها استفاده کرده و ۲۳۰ عنوان کتاب را هم ذکر کرده که مطالب آن‌ها را به نقل از دیگران آورده است.

الکشاف زمخشری، منهاج المحدثین نووی، بغیة الطالبین گنجی شافعی، ملل و نحل (شهرستانی)، الاستیفاء، تلخیص الشافی، تهذیب و المفصح شیخ طوسی، فرق الشیعة حسن بن موسی نوبختی، المسترشد ابن رستم طبری، مجمع البیان طبرسی، الاحتجاج طبرسی، کتاب سلیم بن قیس، نهج الحق حلی، الارشاد، العیون و المحاسن شیخ مفید، الطرائف ابن طاووس، الإستیعاب ابن عبدالبر، مطالب السوول ابن طلحه شافعی، عیون الاخبار شیخ صدوق و ده‎ها کتاب دیگر از منابع مستقیم بیاضی در این کتاب است.[۵]

اهمیت کتاب

این اثر در میان بزرگان شیعه جایگاه خاصی داشته و از او نقل قول کرده‌اند. صاحب روضات الجنات این کتاب را پس از الشافی سید مرتضی، بهترین اثر کلامی دانسته[۶] و علامه مجلسی در جای جای بحار از آن استفاده کرده است.[۷]

بیاضی از ۲۸۰ اثر در این کتاب نام برده و از حدود ۵۰ اثر به‌طور مستقیم نقل کرده است. این اثر از مصادر بحار و از منابع الغدیر به شمار می‌آید، که علامه امینی به آن علاقه بسیار داشت و برای دستیابی به آن کوشش بسیار کرد و یافتن آن را از عنایات و الهامات اهل بیت (ع) شمرده است. برخی آن را بعد از الشافی سید مرتضی در امامت، مهم‌ترین کتاب، و حتی از جهاتی مقدم بر آن می‌دانند.[۸]

این کتاب از همان آغاز نگارش توسط خود نویسنده و شاگردان وی مورد استفاده قرار گرفت، در عصر حاضر نیز متکلمان شیعه بدان توجه دارند.[۹]

چاپ

تنها چاپ این کتاب به تحقیق محمدباقر بهبودی در سال ۱۳۸۴ق در مکتبه مرتضویه انجام شده که جلد اول آن، مقدمه‌ای از آیت الله مرعشی نجفی است و جلد دوم، مقدمه‌ای از آقا بزرگ تهرانی دارد.

پانویس

  1. بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۲-۳
  2. بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج ۱، ص۲.
  3. تهرانی، الذریعة، ج۱۵، ص۳۶.
  4. بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج ۱، ص۱۳ - ۱۹.
  5. بیاضی، الصراط المستقیم، ۱۳۸۴ق، ج ۱، ص۴ - ۱۱.
  6. خوانساری، روضات الجنات، ج ۴، ص۳۵۳.
  7. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۱، ص۱۵.
  8. خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۳۴۰.
  9. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷ق، ج۴ ص۱۳۰، ج۶، ص۲۱۳.، نیز یزدی حائری، ج۲، ص۱۲۵.

منابع

  • بیاضی، علی، الصراط المستقیم، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۴ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة، بیروت،‌ دار الاضواء.
  • خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۹۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • مرکز تحقیقات علوم اسلامی، نرم افزار سیره معصومان.

پیوند به بیرون