مقاله قابل قبول
پیوند کم
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
نارسا
عدم جامعیت

انتظار فرج

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی
فروع توسل • شفاعت • تبرک •
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین •
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام(ص)  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • غیبت (غیبت صغری، غیبت کبریانتظار فرج، ظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

انتظار فرج، در اصطلاح شیعی به معنای انتظار کشیدن برای ظهور امام دوازدهم(ع) است که به نحوی خارق عادت و معجزه آسا روی می‌دهد و دنیا را از عدل و داد پر می‌کند. بنابر آموزه‌های شیعی، انتظار فرج، مستلزم نوعی آمادگی معنوی و اخلاقی است.

واژه‌شناسی

«فَرَج»، کلمه‌ای عربی و به معنای گشایش و رهایی است. در عربی، دعای «فَرَّجَ الله غَمَّک» به معنای این است: «خدا تو را از غم رهایی بخشد.»[۱] مراد از فرج در ترکیب اضافی «انتظار فرج» که در فارسی مصطلح است، رهایی و گشایشی است که با ظهور امام دوازدهم برای مردمان دنیا روی می‌دهد.

انتظار منجی در ادیان دیگر

ایمان به ظهور منجی بشریت و اقامه عدل و داد، در بسیاری از ملتها و پیروان ادیان به چشم می‌خورد و از عقاید اختصاصی دین اسلام نیست. در ادیان آسمانی و آیینهای شبه دینی و ملتها، کسانی به عنوان منجی معرفی شده‌اند؛ از جمله:

  1. یهود : عزیر یا منحاس بن عازر بن هارون و یا داود[۲].
  2. مسیحیت : عیسی.
  3. زردشت : سوشیانت.[۳]
  4. هندو: ویشنو.
  5. بودایی: بودا.

انتظار نزد اهل سنت

انتظارِ مهدی(ع) اختصاص به شیعه ندارد و روایات متواتر بسیاری درباره مهدی(عج) از طرق اهل سنّت با سندهای صحیح در دست است.

در کتب روایی اهل سنت روایت از پیامبر اکرم صنقل می‌شود که وعده به آمدن مردی از اهل بیت و از فرزندان حضرت زهرا س می‌دادند که جهان را از عدل و داد پر خواهد کرد.[۴]

عبدالرحمن ابن خلدون از دانشمندان قرن نهم هجری صاحب «مقدمه» مشهوری که بر کتاب «اَلْعِبَر» نوشته، می‌گوید: «بدان که مشهور اهل اسلام در طول اعصار بر این عقیده‌اند که به ناچار در آخرالزمان مردی از اهل بیت ظهور خواهد کرد که دین را تأیید کند وعدالت را ظاهر سازد ومسلمانان از وی پیروی کنند. او بر ممالک اسلامی استیلا خواهد یافت ونام مقدّسش مهدی(عج) است. خروج دجال وحوادث دیگر پس از آن واین که «عیسی علیه‌السلام» در پی او خواهد آمد و دجّال را خواهد کشت یا با او خواهد آمد ودر کشتن دجّال یاور وی خواهد بود ودر نمازش به مهدی علیه‌السلام اقتدا خواهد کرد از نشانه‌های ثابت ظهور است که در منابع روایی صحیح ذکر شده است.»[۵]

اهل سنّت گرچه اصل انتظار ظهور مهدی(ع) را قبول دارند، ولی معتقدند که او هنوز متولد نشده است.[۶] شیعه امامیه و برخی دیگر از مذاهب اسلامی و غیر اسلامی به انتظار ظهور شخصی به عنوان منجی نشسته‌اند که او به دنیا آمده و زنده است و ناظر اعمال و رفتارها و گرفتاری‌های مسلمانان است.

در اعتقاد شیعه

هر فردی نمی‌تواند خود را منتظر فرج امام غایب بداند؛ زیرا قومی که در انتظار مُصلِح هستند باید خود صالح و شایسته باشند و کسی می‌تواند در صدد اصلاح خود بر آید که امام زمان(ع) خود را بشناسد و گر نه همانند کسی است که در زمان جاهلیت زندگی می‌کند و بدیهی است که همانند مردم جاهلیت هم خواهد مرد.[۷]

دو نگاه به مسئله انتظار

با توجه به نظرات مختلف پیرامون حکومت اسلامی در عصر غیبت، دیدگاه‌ها در مورد وظایف منتظر ظهور امام عصر(عج)مختلف خواهد بود.

منتظر مسئولیت خاصی ندارد

عده ایی معتقدند نفس غیبت امام، نشانه این است که پیاده کردن احکام اسلامی ممکن نیست پس تلاش در این زمینه نیاز نیست که اگر ممکن بود امام زمان ظهور می‌کرد.[۸]

علی شریعتی در سخنرانی معروف خود با عنوان انتظار، مذهب اعتراض می‌گوید انتظار برای عده ایی به معنای پذیرش جبر تاریخ است که می‌بایست در ظلم و فساد زندگی کنند تا منجی ظهور کند که چنین انتظاری در خدمت حاکمان ظالم برای ساکت کردن مردم است.

دیدگاه دیگری در مورد مسئله حکومت در دوران غیبت معتقد است، غیبت موجب محرومیت از همه برکات وجود امام است که از آن جمله تشکیل حکومت است.[۹]شهید مطهری این دیدگاه را نقل می‌کند و می‌گوید همین نگاه‌ها باعث می‌شود که عده ایی از فقیهان نخستین، به دفن سهم امام از خمس اقدام کردند.[۱۰]

توجه به احادیث تقیه و منطبق کردن آن بر عصر غیبت باعث می‌شود که عده ایی تقیه و سکوت در مقابل حاکمان ظالم را تا قیام امام زمان واجب بدانند.[۱۱] و اما اخباری‌ها از شیعه که اجتهاد را انکار می‌کنند اصولا نقشی برای عالم شیعه به این معنا قائل نیستند و امر حکومت در عصر غیبت در نظر ایشان منتفی است چرا که اجتهاد و نظر مجتهد را ظنی و غیر معتبر می‌دانند.[۱۲] در مقابل آیت الله منتظری با اشاره به واگذاری حکومت به افرادی مثل مالک اشتر یا واگذاری مسئولیت فتوا به ابان بن تغلب یا زکریا بن آدم نشان می‌دهد که نظر غیر معصوم که برخواسته از اجتهاد و نظر خودش می‌باشد، بر دیگران لازم الاطاعه می‌باشد.[۱۳]

منتظر وظایف سنگینی دارد

امام خمینی در نقد دیدگاه‌های فوق معتقدند که تقیه مربوط به فروع است اما برای حفظ اصول اسلام و حیثیت اسلام جای تقیه نیست.[۱۴] و تاکید می‌کنند که آیا باید از اجرای احکام اسلام در این هزار و دویست سال گذشته دست برداریم و ممکن است تا هزار سال دیگر هم ظهور نباشد. این تعطیلی احکام و اسلام را چگونه می‌توان پذیرفت؟ در تعریف مفهوم انتظار، معتقدند که منتظر اگر فقط وظیفه دعا را برای خودش متصور است و تکلیف دیگری احساس نمی‌کند، منتظر واقعی نیست و حتی اگر فقط به وظایف شرعی خود عمل کند باز هم منتظر واقعی نیست زیرا قرار نیست امام زمان عج برای برقراری حکومت جهانی معجزه بکند.لذا معتقدند:

البته این پر کردن دنیا را از عدالت، این را ما نمی‌توانیم بکنیم، اگر می‌توانستیم می‌کردیم... ضرورت اسلام و قرآن تکلیف ما کرده است که باید برویم همه کار را بکنیم. اما نمی‌توانیم بکنیم، چون نمی‌توانیم بکنیم باید او بیاید تا بکند، اما ما باید فراهم کنیم کار را، فراهم کردن اسباب اینست که کار را نزدیک بکنیم، کا را همچو بکنیم که مهیا بشود عالم برای آمدن حضرت(ع).[۱۵]

علی شریعتی نفس انتظار را اعتراض به وضع موجود می‌نامد و کسی که از حال خوشنود است را منتظر نمی‌داند. انتظار از نظر وی ایمان به آینده و لازمه‌اش انکار حال است.[۱۶]

فضیلت انتظار و منتظر در روایات

در روایات شیعه، فضیلت‌های بسیاری پیرامون انتظار و شخص منتظر ذکر شده است. مانند اینکه انتظار برترین عمل، محبوب‌ترین عمل و نخستین عبادت است و منتظر از اولیای الهی و برتر از افراد هر زمان و در زمره اهل بیت ع محشور می‌شود.[۱۷]

امام ششم ع می‌فرماید: کسانی که این امر (پیشوایی امام زمان خود) را بشناسند همان انتظارشان فرج است.[۱۸]یعنی کسی که امام زمان خود را شناخت و دانست که امام از پیروانش چه انتظار دارد و چه می‌خواهد به ناچار قیام می‌کند و هر روز که خواسته امام عملی شود همان روز فرج است.

در روایتی از امام باقر علیه‌السلام انتظار قائم عج در کنار شهادت بر یگانگی خداوند و نبوت پیامبر صاز ارکان دین معرفی می‌شود.[۱۹] همچنین منتظر مانند کسی که که در خیمه همراه با حضرت قائم عج است و در کنار پیامبر اکرم صشمشیر می‌زند و به شهادت می‌رسد.[۲۰] [۲۱]

پانویس

  1. محمدبن مکرم ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ۳۴۱.
  2. کتاب مزامیر، مزمور ۱۸، بندهای ۴۹و۵۰.
  3. مینوی­ خرد، ترجمه تفضلی، ۱۳۸۰ش، پرسش ۱، بند۹۵.
  4. سنن ابی داود، کتاب المهدی، ح ۴۲۸۴ و سنن ابن ماجه، ج۲ ص۱۳۶۷ - کتاب الفتن، باب خروج المهدی (۳۴) ح ۴۰۸۲
  5. مقدمه ابن خلدون ص۳۱۱
  6. محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی(عج)، ج۱، ص۹۰
  7. طبرسی،اعلام الوری ص۴۱۵
  8. باقی، در شناخت‌ حزب‌ قاعدین‌ زمان، قم، نشر دانش‌ اسلامی، ۱۳۶۳، صص‌ ۲۹ و ۳۶٫
  9. شیخ‌ مرتضی‌ انصاری، المکاسب، (چاپ‌ سنگی، ۱۳۷۵ ه. ق) صص‌ ۱۵۴ – ۱۵۵٫
  10. شهید ثانی، الروضه البهیه، قم، مرکز النشر، مکتب‌ الاعلام‌ الاسلامی، ۱۳۶۵، ج‌ ۱، صص‌ ۱۳۴ و ۱۳۹٫
  11. اصدار مرکز الرساله`، التقیه‌ فی‌ الفکر الاسلامی، قم، انتشارات‌ مهر، ۱۴۱۹ ه‍.ق، صص‌ ۷۵ و ۸۰٫
  12. محمد امین‌ استرآبادی، الفوائد المدنیه`، قم، دارالنشر لاهل‌ البیت، بی‌تا
  13. حسینعلی‌ منتظری، دراسات‌ فی‌ ولایة الفقیه، پیشین، ج‌ ۱ ص۳۸۰، ۳۹۵٫
  14. امام خمینی، ولایت‌ فقیه، همان، ص۱۳۵٫
  15. صحیفه نور، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی،۱۳۶۹، ج ۲۰ص ۱۹۸
  16. علی شریعتی، مجموعه آثار شماره ۱۹، انتشارات قلم
  17. محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی عج، جلد پنجم
  18. مجلسی؛بحارالانوار، ج۵۲ص۱۳۹
  19. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵، ج ۲، ص۲۲
  20. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه ص۳۳۸
  21. احمد بن محمد برقی، المحاسن ج ۱ ص۲۷۸

منابع

  • محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی عج، جلد پنجم
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵
  • احمد بن محمد برقی، المحاسن.
  • ابن منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب.
  • مقدمه ابن خلدون.
  • طبرسی،اعلام الوری باعلام الهدی،‌ دار الکتب الاسلامیه.
  • باقی، در شناخت‌ حزب‌ قاعدین‌ زمان، قم، نشر دانش‌ اسلامی.
  • شیخ‌ مرتضی‌ انصاری، المکاسب، (چاپ‌ سنگی، ۱۳۷۵ ه. ق)
  • شهید ثانی، الروضه` البهیه، قم، مرکز النشر، مکتب‌ الاعلام‌ الاسلامی، ۱۳۶۵.
  • اصدار مرکز الرساله`، التقیه‌ فی‌ الفکر الاسلامی، قم، انتشارات‌ مهر، ۱۴۱۹ ه‍.ق.
  • محمد امین‌ استرآبادی، الفوائد المدنیه`، قم، دارالنشر لاهل‌ البیت، بی‌تا.
  • حسینعلی‌ منتظری،دراسات‌ فی‌ ولایه`الفقیه.
  • امام خمینی، ولایت‌ فقیه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • صحیفه نور، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
  • علی شریعتی، مجموعه آثار شماره ۱۹، انتشارات قلم.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ ق.
  • شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، جامعه مدرسین قم.

پیوند به بیرون

برگرفته از «http://fa.wikishia.net/index.php?title=انتظار_فرج&oldid=371177»