دلائل الامامة (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
دلائل الامامه


نویسنده محمد بن جریر طبری
ناشر دار الذخائر
محل نشر قم
تاریخ نشر ۱۳۸۳ق
موضوع تاریخ، فضایل و معجزات
حضرت زهرا(س) و ائمه(ع)
زبان عربی
تعداد جلد ۱

دلائل الامامة، کتابی به زبان عربی منسوب به محمد بن جریر طبری درباره زندگانی، معجزات و فضایل حضرت زهرا و ائمه معصومین علیهم‌السلام.

در نام و انتساب این کتاب به نویسنده تردید شده است، دلائل الامامة بارها از سوی انتشارات مختلفی چاپ شده است.

مؤلف

کتاب دلائل الامامة برای مدت‌ها نوشته محمد بن جریر بن رستم طبری شیعی و نویسنده المسترشد فی الامامة قلمداد می شد. اما در کتاب شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد این اثر متعلق به طبری شیعی نیست؛ از این رو، برخی از محققان به گمان اینکه اگر این کتاب از او نیست، ناگزیر از یک محمد بن جریر بن رستم دیگری، متأخرتر از نویسنده المسترشد، است، به دو طبری کبیر و صغیر قائل شده و کتاب را از طبری صغیر فرض کرده‌اند.[۱]

در مقابل عده‌ای نیز اصولا معتقدند کتاب دلائل الإمامة از محمد بن جریر طبری نیست؛ چه صغیر و چه کبیر. و انتساب این اثر به فردی که "محمد بن جریر طبری" نام دارد فقط به علت برداشت اشتباهی از برخی روایات کتاب است که با تعبیر "قال محمد بن جریر الطبری" آغاز می شود. این کتاب نوشته شخصیتی ناشناخته است که در نیمه اول سده پنجم قمری فعال بوده و معاصر شیخ طوسی است و به احتمال بسیار زیاد در بغداد زندگی می کرده اما به دلیل معاصرت مورد توجه رجالشناسان آن دوران، مانند نجاشی و شیخ طوسی قرار نگرفته است[۲]

همچنین ببینید: محمد بن جریر طبری صغیر

نام کتاب

از این کتاب در منابع کهن با عناوین دلائل، دلائل الأئمه، دلائل الإمامه[۳] و الامامة یاد شده است. نسخه‌هاى کتاب از آغاز افتاده است[۴]؛ به همین جهت معلوم نیست که مؤلف کدام عنوان را برآن نهاده بود، ولى از آن جا که سیّد‌بن‌طاوس بر عنوان دلائل‌الإمامه تصریح کرده است، این کتاب به دلائل‌الامامه شهرت یافته است.

تاریخ تدوین

تعیین دقیق سال تدوین این کتاب، با توجه به افتادگی آغاز و احتمالاً انجام کتاب، مشکل است، لیکن آقابزرگ تهرانی با استفاده از قرینهای که در سلسله سند یکی از روایات کتاب اینگونه آمده:«این خبر را از نوشته‌ای به خط شیخ ابی عبدالله حسین غضائری نقل می‌کنم»[۵] و با توجه به این که غضائری در سال ۴۱۱ ه در گذشته است، احتمال داده است تاریخ تدوین این کتاب، مربوط به بعد از این سال است.

محتوا

این کتاب به تاریخ زندگانی، دلایل، معجزات و فضایل حضرت زهرا (س) و ائمه معصومین می پردازد.[۶] بنا بر نقل سیّد‌بن‌طاوس از جلد اول و تصریح علامه مجلسى بر جلد دوم این کتاب، دلائل‌الإمامه در دو جلد بوده است، اما قسمت موجود از "مسند فاطمه" تا «معرفة رجال مولانا صاحب الزمان» را شامل است.

ساختار

ساختار کتاب، جز شرح زندگانى حضرت فاطمه(س) و امام زمان(ع) بدین گونه است: شناخت، القاب، مادر، بَوّاب، نقش خاتم، فرزندان و معجزات.[۷] در منابع متأخر نشانى از عنوان بواب دیده نمى‌شود؛ در این بخش بواب یا اصحاب خاصّ هر امامى نام برده شده‌اند.

شرح زندگانى حضرت فاطمه(س) با مسند آن حضرت آغاز مى‌شود؛ مباحثی چون، خبر ولادت، معنای محدثه، هجرت، ازدواج، خطبه عقد، مهریه، زفاف، فدک، عیادت زنان مدینه، مصحف، دعاى ایشان، ماجراى فدک، عیادت زنان مدینه از آن حضرت، وصیت، روِیاى قبل از شهادت و روایاتى در مناقب او آمده است. او تحت عنوان حدیث فدک سند این حدیث را به چندین طریق نقل می‌کند.[۸]

بخش آخر کتاب نیز در عناوین مطالب با دیگر بخش‌ها متفاوت و بدین قرار است: شناخت وجود قائم، روایت مادر امام زمان و ماجراى خریده‌شدنش، ولادت آن حضرت، نسب، کنیه، القاب، کسانى که امام(ع) را در حیات پدرش دیده‌اند، علمایى که حضرت را در مدّت اقامتش در سامرا شناخته‌اند، روایات وجوب غیبت، مشاهده‌کنندگان آن حضرت در غیبت، دعاى امام زمان، و اسامى یاران آن حضرت.[۹]

چاپ ها

نسخه‌ای که امروزه در دسترس محققان قرار دارد،‌ نسخه‌ای ناقص و از دستنوشته‌‏های چند قرن اخیر است و بخش نخست آن که شامل معجزات امیرالمؤمنین و حضرت فاطمه(س) بوده، ناقص است. منبعی که مورد استفاده سید بن طاووس بوده از میان رفته، و حتی علامه مجلسی نیز از همین نسخه ناقص استفاده کرده است. لیکن محققان با استفاده از کتاب‌های ابن طاووس در بخش اول و دوم این نسخه ناقص را بازسازی و تکمیل کرده‏‌اند.

  • چاپ مطبعة الحیدریه" نجف به سال ۱۳۶۹ق/۱۳۲۸ش؛
  • انتشارات نشر حیدرى نجف، به سال ۱۳۸۳ق؛
  • دارالذخائر قم، به سال ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م؛
  • مؤسسه الاعلمى للمطبوعات بیروت، به سال ۱۴۰۸ق؛
  • چاپ مؤسسه بعثت قم، ۱۴۱۳ق، از ویژگى این چاپ، افزودن بخشى از شرح زندگانى امیرالمؤمنین(ع) با عنوان المستدرک در اوّل کتاب است. محقّقین مؤسسه بعثت بر اساس نقل سیّد بن طاوس در کتب خود(الیقین و فرج المهموم) از دلائل‌الإمامة، این بخش را احیا کرده‌اند.

پانویس

  1. آقا بزرگ، الذریعه، ج۸، ص۲۴۱-۲۴۲
  2. حسن انصاری، متن شیعی مجعول و منسوب به محمد بن جریر طبری
  3. آقا بزرگ، الذریعه، ج۸، ص۲۴۵
  4. آقا بزرگ، الذریعه، ج۸، ص۲۴۵
  5. نقلت هذا الخبر من اصل بخط شیخنا ابی عبداللّه الحسین الغضائری رحمه اللّه
  6. ر. ک. دلایل الامامه، فهرست کتاب، ص۳۲۱-۳۲۶
  7. ر. ک. دلایل الامامه، ص، ۵۹-۲۳۲، فهرست کتاب، ص۳۲۱-۳۲۶
  8. ر. ک. دلایل الامامه، فهرست کتاب، ص۱-۵۸
  9. ر. ک. دلایل الامامه، ص۲۳۲-۳۲۰

منابع

  • انصاری، حسن، "متن شيعی مجعول و منسوب به محمد بن جرير طبري"
  • آقا بزرگ طهرانی، الذریعه، دارالاضوا، بیروت.
  • شیخ طوسی، الفهرست( طبع جديد)، كتابخانه محقق طباطبائى‏، قم‏، ۱۴۲۰ق‏.
  • طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، دارالذخائر المطبوعات، قم،۱۳۸۳ق-۱۹۶۳م.
  • نجاشی، احمد، الرجال، به کوشش موسی شبیری، قم، ۱۴۰۷ق.

پیوند به بیرون