مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

غیبت کبرا

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی • صفات ذات و صفات فعل
فروع توسل • شفاعت • تبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • خلیفة الله • غیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

غیبت کبرا به زندگی مخفی طولانی‌تر امام دوزادهم شیعیان گفته می‌شود که از سال ۳۲۹ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. غیبت کبرا (بزرگ‌تر) در مقابل غیبت صغرا (کوچک‌تر) قرار دارد که ۶۹ سال طول کشیده است. به عقیده بسیاری از عالمان شیعه در غبیت کبرا امکان ارتباط با امام زمان وجود ندارد؛ اما برخی از آنان ملاقات با امام زمان را غیرممکن نمی‌دانند. به باور علامه طباطبایی، امام زمان در غیبت کبرا نیز برخی از وظایف امامت خود همچون ولایت و رهبری باطنی و معنوی مردم را انجام می‌دهد.


غیبت، زندگی پنهانی امام زمان

نوشتار اصلی: غیبت امام زمان

ناپدیدشدن امام زمان از دیده‌ها و زندگی پنهانی او را غیبت امام زمان می‌نامند.[۱] غیبت را به دو مرحله غیبت صغرا و غیبت کبرا تقسیم می‌کنند.[۲]

در غیبت صغرا امام زمان از دید همگان غایب نبود؛ بلکه نمایندگانی داشت که از طریق آنها با مردم در ارتباط بود. به این افراد نائبان امام زمان یا نواب اربعه می‌گویند.[۳] بیشتر علماء شیعه مدت غیبت صغرا را ۶۹ سال می‌دانند.[۴] غیبت کبرا پس از غیبت صغرا آغاز شده است. در این دوره امام زمان از دید همه مردم پنهان است.[۵] غیبت کبرا از سال ۳۲۹ق آغاز شده و تاکنون ادامه داشته است.[۶]

آغاز و پایان غیبت کبرا

غیبت کبرا پس از غیبت صغرا و با وفات آخرین نائب خاص امام زمان، علی بن محمد سَمری آغاز می‌شود. طبق بیشتر منابع شیعه وی در نیمه شعبان سال ۳۲۹ق وفات یافته است؛ اما شیخ صدوق و فضل بن حسن طبرسی وفات او را در سال ۳۱۸ق می‌دانند.[۷]

به گزارش منابع شیعه، یک هفته پیش از درگذشت علی بن محمد سمری، امام زمان در توقیعی از وفات او و آغاز غیبتی طولانی خبر داد و به او امر کرد که جانشینی برای خود انتخاب نکند.[۸] در این توقیع زمان پایان این غیبت مشخص نشده است؛ تنها آمده است هنگامی پایان می‌یابد که بی‌عدالتی جهان را فراگرفته باشد.[۹]

نقش امام در غیبت کبرا

به گفته علامه طباطبایی، امام زمان در دوران غیبت کبرا برخی از وظایف امامت خود را انجام می‌دهد.[۱۰] وظایف امام به بیان آموزه‌های دینی و هدایت ظاهری مردم محدود نمی‌شود.[۱۱] وظیفه دیگر امام، ولایت و رهبری باطنی و معنوی است که به وسیله آن زندگی معنوی مردم تنظیم می‌شود. به باور او امام زمان گرچه از چشم مردم پنهان است، از راه باطن بر جان و روح مردم اِشراف دارد و هدایت‌گری می‌کند.[۱۲]

دیدار با امام در غیبت کبرا

علماء شیعه درباره امکان ملاقات با امام زمان در دوران غیبت کبرا اتفاق‌نظر ندارند.[۱۳] محمد بن ابراهیم نعمانی، شیخ مفید، فیض کاشانی و کاشف الغطاء بر این باورند که در زمان غیبت کبرا امکان ملاقات با امام زمان وجود ندارد.[۱۴] البته از میان اینان شیخ مفید معتقد است که در غیبت کبرا دوستان مورداعتماد امام زمان که وظیفه‌شان تنها خدمت به او است، قادر به دیدار او هستند.[۱۵] مهم‌ترین دلیل این گروه توقیع امام زمان به علی بن محمد سَمری است که طبق آن هرکس ادعا کند امام زمان را دیده است، دروغ‌گو است.[۱۶]

گروهی از علماء شیعه مانند سید مرتضی، شیخ طوسی، کَراجَکی و محدث نوری ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا را ممکن می‌دانند.[۱۷] سید مرتضی و شیخ طوسی از اینکه ارتباط با امام زمان محقق هم شده است یا خیر، سخن نگفته و تنها گفته‌اند که ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا امکان‌پذیر است؛[۱۸] اما محدث نوری علاوه بر اشکال‌هایی که بر توقیع گرفته است،[۱۹] داستان‌های بسیاری (۵۹ حکایت) در زمینه ارتباط با امام زمان نقل کرده است.[۲۰] نداشتن سند معتبر و ذکرنشدن این ماجراها از زبان کسانی که این داستان‌ها درباره آنها است، ازجمله نقدهایی است که به این داستانها وارد کرده‌اند.[۲۱]

پانویس

  1. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰.
  2. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  3. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  4. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۳۶و۳۷.
  5. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  6. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  7. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۰۳؛ طبرسی، اِعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۷.
  8. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ طبرسی، احتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  9. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ شیخ طوسی، احتجاج، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  10. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  11. طباطبائی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  12. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  13. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲.
  14. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲و۴۳.
  15. نگاه کنید به شیخ مفید، المسائل العشر، ۱۴۲۶ق، ص۷۶.
  16. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۳.
  17. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۷۳.
  18. نگاه کنید به سید مرتضی، رسائل الشریف، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۹۷؛‌ شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۹۹.
  19. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.
  20. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.
  21. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰و۱۰۱.

منابع

  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت: الکتاب، ۱۴۰۱ق.
  • جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم‌به‌راه مهدی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
  • حکیمی، محمدرضا، خورشید مغرب (غیبت، انتظار، تکلیف)، قم، دلیل ما، ۱۳۸۸ش.
  • سید مرتضی، علی بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، قم، دارالمعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، المسائل العشر فی الغیبه، نجف، دلیلنا، تحقیق فارس حسون، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ شانزدهم، ۱۳۸۳ش.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، تحقیق ابراهیم بهادر و محمد هادی‌به، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق موسسه آل‌البیت، قم، موسسة آل‌البیت، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.