مقاله متوسط
رده ناقص

نیابت عامه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی
فروع توسل • شفاعت • تبرک •
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین •
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام(ص)  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • غیبت (غیبت صغری، غیبت کبریانتظار فرج، ظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

نیابت عامه جانشینی عموم فقیهان شیعه به جای امام مهدی(ع) در دوران غیبت کبرا. شیعیان در دوران غیبت کبرا نمی‌توانند با امام مستقیم یا باواسطه ارتباط داشته باشند. در این دوران با تکیه بر روایات رسیده از امامان، وظایف امام معصوم را بر عهده فقیهان دانسته و آنان را رهبر دینی خود می‌دانند. نیابت عامه در مقابل نیابت خاصه قرار دارد.

نیابت خاصه و نیابت عامه

نوشتار اصلی: نیابت خاصه

نیابت عامه به معنای جانشینی و نایب بودن عموم فقیهان به جای امام معصوم پس از دوران نیابت خاصه آغاز شده است. [۱] در دوران غیبت صغرا امام مهدی(ع) از طریق چهار نفر با شیعیان ارتباط داشت. [۲] پس از درگذشت چهارمین نایب خاص خویش در سال ۳۲۹ق نماینده دیگری منصوب نکرد و تمام ارتباطات مستقیم آن حضرت با مردم و دوران وکالت از امام مهدی، خاتمه یافت. [۳]

چه کسانی نایب امام زمان هستند؟

کلمه «عام» در برابر «خاص» است و منظور این است که دیگر هیچ فرد خاصی نیابت مشخصی از امام مهدی ندارد؛ بلکه هر کس دارای شرایط نیابت (مثل فقاهت و عدالت و ...) باشد جانشین امام معصوم محسوب شده و دارای اختیارات و نیز وظایف مشخصی خواهد بود.[۴] در احادیث شیعه کسانی که منصب نیابت را بر عهده می‌گیرند با عناوینی مثل راویان حدیث، کسانی که حلال و حرام را می‌شناسند، فقیهان و علما معرفی شده‌اند. [۵] بنابر این احادیث در این دوران، فقیهان و عالمان شیعه جانشینی امامان را بر عهده دارند. محمد سند نویسنده کتاب دعوی السفارة این احادیث را در کتاب خود جمع‌آوری کرده است. [۶]

ولایت فقیه و نیابت

در باور شیعه امامان دارای وظایف و اختیارات متعددی هستند. موسوی خلخالی این اختیارات را تا ده عنوان بر شمرده است. [۷] بر اساس نیابت عامه بخش زیادی از وظایف و اختیارات ایشان به فقیهان منتقل شده است. یکی از ویژگی‌های امام در باور شیعیان ولایت امام در امور شرعی و حکومتی است. بنابر نظریه ولایت فقیه، فقیه نایب امام در امور حکومتی و ولایت بر امور شرعی است. [۸]

احادیث نیابت عامه

مبنای روایی نیابت عامه، احادیثی است که از امامان معصوم(ع) رسیده است. معروف‌ترین حدیث مقبوله عمر بن حنظله است. بر اساس این روایت امام صادق(ع) تصریح کرده است که شیعیان باید برای حل اختلافات خود، به راویان حدیث و کسانی که حلال و حرام و احکام را می‌شناسند، رجوع کنند. بر اساس همین حدیث کسی که حکم فقیهان را رد و انکار کند در واقع حکم امامان را رد کرده است.[۹]بنابر روایتی دیگر، که از امام مهدی نقل شده، مؤمنان باید در رویدادهای روزگار، به راویان احادیث اهل بیت(ع) رجوع کنند و آن حضرت تصریح کرده است که «آنان (راویان) حجت من بر شمایند و من حجت خدا بر ایشانم.»[۱۰]

پانویس

  1. موسوی خلخالی، الحاکمیة فی الاسلام، ۱۴۲۵ق، ص۲۹.
  2. سند، دعوی السفاره فی الغیبة الکبری، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۷۴
  3. سلیمیان، درسنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۳۷
  4. سلیمیان، درسنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۳۸
  5. رک: سند، دعوی السفارة فی الغیبة الکبری، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۸۳-۹۲
  6. سند، دعوی السفارة فی الغیبة الکبری، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۸۳-۹۲
  7. موسوی خلخالی، حاکمیت در اسلام، ۱۳۸۰ش، ص۸۹
  8. موسوی خلخالی، حاکمیت در اسلام، ۱۳۸۰ش، ص۱۴
  9. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۶۷.
  10. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۲۷، ص۱۴۰.

منابع

  • موسوی خلخالی، سید محمد مهدی، الحاکمیة فی الاسلام، با مقدمه سید مرتضی حکمی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ۱۴۲۵ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، الطبعه الثالثه، ۱۴۱۶ق.
  • سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت، قم، مرکز تخصصی مهدویت، ۱۳۸۸ش.
  • سند، محمد، دعوی السفارة فی الغیبة الکبری، بیروت، دار المورخ العربی، ۱۴۳۱ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی،‌ تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • موسوی خلخالی، سید محمدمهدی، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۰ش.