مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
نارسا

فاطمه بنت اسد

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تابلوی مولود کعبه اثر محمود فرشچیان
خروج فاطمه بنت اسد از کعبه پس از ولادت امام علی (ع)

فاطمه بنت اسد (۵۵ سال قبل هجرت ـ ۴ق)، مادر امام علی(ع)، همسر ابوطالب و از زنانی که جزء اصحاب پیامبر(ص) به شمار می‌روند.[۱] او یازدهمین فردی (و در میان زنان، دومین زن) است که مسلمان شد و اولین زنی که با پیامبر اکرم (ص) بیعت کرد. از پیامبر(ص) سخنانی درباره فاطمه بنت اسد نقل شده که نشان از جایگاه ویژه‌ او نزد پیامبر اسلام دارد. مقبره فاطمه بنت اسد در قبرستان بقیع مدینه است.

نسب خانوادگی و زندگی‌نامه

فاطمه بنت اسد، از دودمان هاشمی است و شرح‌ حال‌نگاران نسب او را چنین ثبت کرده‌اند: فاطمة بنت أسد بن هاشم بن عبد مناف.[۲] در مکه بزرگ شد و با ابوطالب ازدواج و پس از ظهور اسلام، به مدینه هجرت کرد و همانجا درگذشت. گویند نخستین زن از دودمان هاشمی بوده که همسرش هاشمی بوده و فرزندان از هر دو سوی هاشمی به دنیا آورده و نخستین زن هاشمی بوده که فرزندش خلیفه مسلمانان شده است.[۳]

فرزندان

فاطمه بنت اسد صاحب چندین فرزند بود به نام‌های: طالب، عقیل، جعفر،علی(ع)، هند یا ام هانی، جمانه، ریطه یا ام طالب و اسماء.[۴]

فضایل

برخی منابع با تکیه بر چند روایت ضعیف، برآن شده‌اند که فاطمه بنت اسد تا آخرین لحظات مرگ اسلام نیاورده است.[۵] عمده منابع تاریخ اسلام کهن و معاصر، این ادعا را رد کرده و از روایات آنها برمی‌آید که او در مکه اسلام آورده و سپس به مدینه هجرت کرده است.[۶] برای این بانو، فضایل بسیاری در منابع ذکر شده است که برخی از آنها عبارتند از:

سرپرستی پیامبر(ص)

پیامبر اسلام(ص) درباره فاطمه بنت اسد فرمود:


او به‌راستی مادرم بود؛ چه کودکان خود را گرسنه می‌داشت و مرا سیر می‌کرد، و آنان را گردآلود می‌گذاشت و مرا شسته و آراسته می‌داشت، راستی که مادرم بود.

آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ص۴۹.

از آنجا که پیامبر اسلام در کودکی، پدر، مادر و جدش را از دست داد، از ۸ سالگی تحت سرپرستی عمویش ابوطالب درآمد.[۷] فاطمه بنت اسد به عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی رسول خدا(ص) شریک بود. مهربانی فاطمه بنت اسد نسبت به پیامبر(ص) چنان بود که پس از درگذشت وی، پیامبر(ص) فرمود: «امروز مادرم وفات کرد.» و او را در پیراهن خویش کفن کرد و در قبرش فرود آمد و در لحد او خوابید، و چون به او گفتند:‌«ای رسول خدا! برای فاطمه سخت بی‌تاب گشته‌ای!» گفت: «او به‌راستی مادرم بود، چه کودکان خود را گرسنه می‌داشت و مرا سیر می‌کرد، و آنان را گردآلود می‌گذاشت، و مرا شسته و آراسته می‌داشت، راستی که مادرم بود».[۸]نیز نقل است که فرمود: «پس از ابوطالب، کسی چون فاطمه به من نیکی نکرد.»[۹]

ولادت فرزند در کعبه

نوشتار اصلی: ولادت امام علی (ع)‌

بنابر برخی روایات، فاطمه تنها زنی بوده است که در کعبه زایمان کرده است. به نقل منابع، وقتی هنگام زایمان امام علی (ع) فرارسید، فاطمه در کنار کعبه از خدا خواست ولادت نوزادش بر او آسان گردد.[۱۰] سپس دیوار کعبه شکافت و او به درون کعبه رفت. پس از سه روز ماندن در کعبه، و در روز چهارم یعنی سیزده رجب سی سال پس از عام الفیل، در حالی که فرزندش علی(ع) را در آغوش داشت، از کعبه بیرون آمد.[۱۱]

دومین زن مسلمان

او یازدهمین فرد[۱۲] و در میان زنان، پس از حضرت خدیجه(س) همسر رسول خدا(ص)، دومین زنی بود که اسلام آورد.[۱۳]

هجرت

نوشتار اصلی: هجرت به مدینه

نخستین زنی که با علی(ع) از مکه به مدینه هجرت کرد، فاطمه بنت اسد بود. امام صادق(ع) می‌‏فرماید: «فاطمه بنت اسد، مادر امیرالمؤمنین(ع)، نخستین زنی بود که با پای پیاده از مکّه به مدینه به سوی پیامبر(ص) هجرت کرد. او از نیکوکارترین مردم به پیامبر خدا(ص) بود.»[۱۴]

اولین زن بیعت‌کننده با پیامبر (ص)

پس از فتح مکه، هنگامى كه پیامبر(ص) بر كوه صفا قرار گرفته بود و از مردان بيعت می‌گرفت، زنان مكه كه ايمان آورده بودند براى بيعت خدمتش آمدند. در این زمان، آیه ۱۲ سوره ممتحنه نازل شد[۱۵] که خطاب به پیامبر (ص) می‌فرماید: «ای پیامبر! هنگامی که زنان مؤمن نزد تو آیند و با تو بیعت کنند که چیزی را شریک خدا قرار ندهند، دزدی و زنا نکنند، فرزندان خود را نکشند، تهمت و افترایی پیش دست و پای خود نیاورند و در هیچ کار شایسته‌ای مخالفت فرمان تو نکنند، با آنها بیعت کن و برای آنان از درگاه خداوند آمرزش بطلب که خداوند آمرزنده و مهربان است.»

ابن عباس می‌گوید که این آیه در‌ شأن فاطمه بنت اسد، نازل شده است.[۱۶] ابن ابی الحدید، می‌گوید: «فاطمه بنت اسد نخستین زنی بود که با پیامبر (ص) بیعت کرد.»[۱۷]

وفات

گفته شده فاطمه بنت اسد در سال چهارم هجری و در مدینه از دنیا رفت؛[۱۸] اما بنابر آنچه درباره بیعت او با پیامبر(ص) آمد، او تا واقعه فتح مکه زنده و اولین زنی بوده که با پیامبر(ص) بیعت کرده است.[۱۹] تاریخ فتح مکه را ۸ هجری بیان کرده‌اند.[۲۰]

رسول خدا(ص) با پیراهن خودش او را کفن کرد[۲۱] و فرمود: «جبرئیل به من خبر داد که او اهل بهشت است و خداوند به هفتاد هزار فرشته امر کرده که بر او دعا بخوانند.»[۲۲] سپس بر بدن فاطمه نماز میت خواند. پیامبر (ص) در تشییع جنازه او شرکت کرد تا به قبرش در قبرستان بقیع رسید.[۲۳] پیامبر (ص) داخل قبر شد و در آن دراز کشید، آن‏گاه برخاست و جنازه را با دست خود گرفت و درون قبر گذاشت.[۲۴]

پانویس

  1. مجلسی، ج ۳۵، ص۱۸۱
  2. ابن عبدالبر، ج۴،ص:۱۸۹۱؛ ابن اثیر، ج۶،ص:۲۱۷.
  3. ابن عبدالبر، ج۴،ص:۱۸۹۱؛ زرکلی، ج۵،ص:۱۳۰.
  4. مجلسی، ج ۱۹، ص۵۷.
  5. نک: بلاذری، ج۲، ص:۳۶.
  6. برای نمونه نک: ابن عبدالبر، ج۴،ص:۱۸۹۱.
  7. شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام، ص ۳۷-۳۸.
  8. ترجمه تاریخ یعقوبی، صص ۳۶۸-۳۶۹؛ به نقل آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ص۴۹.
  9. ابن عبدالبر، ج۴،ص:۱۸۹۱.
  10. کلینی، ج ۳، ص۳۰۱.
  11. امینی، ج ۶، ص۲۱ ـ ۲۳.
  12. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۱، ص۱۴.
  13. ابن صباغ مالکی، ص۳۱.
  14. کلینی، ج ۱، ص۴۲۲.
  15. طباطبایی، المیزان، ج ۱۹، ص۲۴۶.
  16. ابن جوزی، ص۱۰
  17. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۱، ص۱۴.
  18. ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۶.
  19. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۱، ص۱۴.
  20. ابن‌اثیر، ج ۲، الکامل فی التاریخ، ص ۲۳۹-۲۴۴.
  21. المتقی هندی، ج۶، ص۲۲۸.
  22. حاکم نیشابوری، ج ۳، ص۱۰۸
  23. اسکداری، ص۹۴.
  24. ابن شبه، ج۱، ص۱۲۴.

منابع

  • آیتی، محمدابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام، تجدید نظر و اضافات از: ابوالقاسم گرجی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۸.
  • ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج ۱، تحقیق : محمد أبو الفضل إبراهیم، دار إحیاء الکتب العربیة - عیسی البابی الحلبی وشرکاه، ۱۳۷۸- ۱۹۵۹م.
  • ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت،‌ دار صادر -‌دار بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، مکتبه الثقافه الدینیه، قاهره.
  • ابن شبه نمیری، تاریخ المدینه، تحقیق فهیم محمد شلتوت، دارالفکر، قم.
  • ابن صباغ مالکی، الفصول المهمّه، دارالحدیث، قم.
  • ابن عبدالبر، أبو عمر يوسف بن عبد الله بن محمد، الاستيعاب فى معرفة الأصحاب، تحقيق على محمد البجاوى، بيروت، دار الجيل، ط الأولى، ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
  • اسکداری، ترغیب اهل المودة و الوفاء، تحقیق عادل ابوالمنعم ابوالعباس، مکتبة الثقافة، مدینه منوره.
  • امینی، الغدیر، دارالکتاب العربی، بیروت.
  • شهیدی، سیدجعفر، تاریخ تحلیلی اسلام، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۹۰.
  • حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، تصحیح عبدالسلام بن محمد علّوش، دارالمعرفه، بیروت.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، ۱۳۷۱.
  • کلینی، کافی، تصحیح علی اکبر غفاری، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
  • مجلسی، بحارالانوار، الوفاء، بیروت.
  • متقی الهندی، کنزالعمال، الرساله، بیروت.
  • یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، بیروت.

پیوند به بیرون