مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده
نارسا

فاطمه بنت اسد

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تابلوی مولود کعبه اثر محمود فرشچیان
خروج فاطمه بنت اسد از کعبه پس از ولادت امام علی (ع)

فاطمه بنت اسد (۵۵ سال قبل هجرت ـ ۴ق)، مادر امام علی(ع)، همسر ابوطالب و از زنانی که جزء اصحاب پیامبر(ص) به شمار می‌روند.[۱] او یازدهمین فردی (و در میان زنان، دومین زن) است که مسلمان شد و اولین زنی که با پیامبر اکرم (ص) بیعت کرد. از پیامبر(ص) سخنانی درباره فاطمه بنت اسد نقل شده که نشان از جایگاه ویژه‌ او نزد پیامبر اسلام دارد. مقبره فاطمه بنت اسد در قبرستان بقیع مدینه است.[نیازمند منبع]

نسب خانوادگی و زندگی‌نامه

فاطمه بنت اسد، از دودمان هاشمی است و شرح‌ حال‌نگاران نسب او را چنین ثبت کرده‌اند: فاطمة بنت أسد بن هاشم بن عبد مناف.[۲] در مکه بزرگ شد و با ابوطالب ازدواج و پس از ظهور اسلام، به مدینه هجرت کرد و همانجا درگذشت. گویند نخستین زن از دودمان هاشمی بوده که همسرش هاشمی بوده و فرزندان از هر دو سوی هاشمی به دنیا آورده و نخستین زن هاشمی بوده که فرزندش خلیفه مسلمانان شده است.[۳]

فرزندان

فاطمه بنت اسد صاحب چندین فرزند بود به نام‌های: طالب، عقیل، جعفر،علی(ع)، هند یا ام هانی، جمانه، ریطه یا ام طالب و اسماء.[۴]

فضایل

برخی منابع با تکیه بر چند روایت ضعیف، برآن شده‌اند که فاطمه بنت اسد تا آخرین لحظات مرگ اسلام نیاورده است.[۵] عمده منابع تاریخ اسلام کهن و معاصر، این ادعا را رد کرده و از روایات آنها برمی‌آید که او در مکه اسلام آورده و سپس به مدینه هجرت کرده است.[۶] برای این بانو، فضایل بسیاری در منابع ذکر شده است که برخی از آنها عبارتند از:

سرپرستی پیامبر(ص)

پیامبر اسلام(ص) درباره فاطمه بنت اسد فرمود:


او به‌راستی مادرم بود؛ چه کودکان خود را گرسنه می‌داشت و مرا سیر می‌کرد، و آنان را گردآلود می‌گذاشت و مرا شسته و آراسته می‌داشت، راستی که مادرم بود.

آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ۱۳۷۸ش، ص۴۹.

از آنجا که پیامبر اسلام در کودکی، پدر، مادر و جدش را از دست داد، از ۸ سالگی تحت سرپرستی عمویش ابوطالب درآمد.[۷] فاطمه بنت اسد به عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی رسول خدا(ص) شریک بود. مهربانی فاطمه بنت اسد نسبت به پیامبر(ص) چنان بود که پس از درگذشت وی، پیامبر(ص) فرمود: «امروز مادرم وفات کرد.» و او را در پیراهن خویش کفن کرد و در قبرش فرود آمد و در لحد او خوابید، و چون به او گفتند:‌«ای رسول خدا! برای فاطمه سخت بی‌تاب گشته‌ای!» گفت: «او به‌راستی مادرم بود، چه کودکان خود را گرسنه می‌داشت و مرا سیر می‌کرد، و آنان را گردآلود می‌گذاشت، و مرا شسته و آراسته می‌داشت، راستی که مادرم بود».[۸]نیز نقل است که فرمود: «پس از ابوطالب، کسی چون فاطمه به من نیکی نکرد.»[۹]

ولادت فرزند در کعبه

نوشتار اصلی: مولود کعبه

بنابر برخی روایات، فاطمه تنها زنی بوده است که در کعبه زایمان کرده است. به نقل منابع، وقتی هنگام زایمان امام علی (ع) فرارسید، فاطمه در کنار کعبه از خدا خواست ولادت نوزادش بر او آسان گردد.[۱۰] سپس دیوار کعبه شکافته شد او به درون کعبه رفت. پس از سه روز ماندن در کعبه، در روز چهارم یعنی سیزده رجب سی سال پس از عام الفیل، در حالی که فرزندش علی(ع) را در آغوش داشت، از کعبه بیرون آمد.[۱۱]

دومین زن مسلمان

او یازدهمین فرد[۱۲] و از نخستین زنانی بود که به پیامبر اسلام (ص) ایمان آورد.[۱۳]

هجرت

نوشتار اصلی: هجرت به مدینه

نخستین زنی که با علی(ع) از مکه به مدینه هجرت کرد، فاطمه بنت اسد بود. امام صادق(ع) می‌‏فرماید: «فاطمه بنت اسد، مادر امیرالمؤمنین(ع)، نخستین زنی بود که با پای پیاده از مکّه به مدینه به سوی پیامبر(ص) هجرت کرد. او از نیکوکارترین مردم به رسول خدا(ص) بود.»[۱۴]

اولین زن بیعت‌کننده با پیامبر (ص)

پس از فتح مکه، هنگامى كه پیامبر(ص) بر كوه صفا قرار گرفته بود و از مردان بيعت می‌گرفت، زنان مكه كه ايمان آورده بودند براى بيعت خدمتش آمدند. در این زمان، آیه ۱۲ سوره ممتحنه نازل شد که خطاب به پیامبر (ص) می‌فرماید: «ای پیامبر! هنگامی که زنان مؤمن نزد تو آیند و با تو بیعت کنند که چیزی را شریک خدا قرار ندهند، دزدی و زنا نکنند، فرزندان خود را نکشند، تهمت و افترایی پیش دست و پای خود نیاورند و در هیچ کار شایسته‌ای مخالفت فرمان تو نکنند، با آنها بیعت کن و برای آنان از درگاه خداوند آمرزش بطلب که خداوند آمرزنده و مهربان است.»[۱۵]

ابن عباس می‌گوید که این آیه در‌ شأن فاطمه بنت اسد، نازل شده است.[۱۶] ابن ابی الحدید، می‌گوید: «فاطمه بنت اسد نخستین زنی بود که با پیامبر (ص) بیعت کرد.»[۱۷]

وفات

گفته شده فاطمه بنت اسد در سال چهارم هجری و در مدینه از دنیا رفت؛[۱۸] اما بنابر آنچه درباره بیعت او با پیامبر(ص) آمد، او تا واقعه فتح مکه زنده و اولین زنی بوده که با پیامبر(ص) بیعت کرده است.[۱۹] تاریخ فتح مکه را ۸ هجری بیان کرده‌اند.[۲۰]

رسول خدا(ص) با پیراهن خودش او را کفن کرد[۲۱] و فرمود: «جبرئیل به من خبر داد که او اهل بهشت است و خداوند به هفتاد هزار فرشته امر کرده که بر او دعا بخوانند.»[۲۲] سپس بر بدن فاطمه نماز میت خواند. پیامبر (ص) در تشییع جنازه او شرکت کرد تا به قبرش در قبرستان بقیع رسید.[۲۳] پیامبر (ص) داخل قبر شد و در آن دراز کشید، آن‏گاه برخاست و جنازه را با دست خود گرفت و درون قبر گذاشت.[۲۴]

پانویس

  1. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۵، ص۱۸۱.
  2. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۱؛ ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۶، ص۲۱۷.
  3. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۱؛ زرکلی، الأعلام، ۲۰۰۲م، ج۵، ص۱۳۰.
  4. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۵۷.
  5. نک: بلاذری، ج۲، ص:۳۶.
  6. برای نمونه نک: ابن عبدالبر، الاستيعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۱.
  7. شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام، ۱۳۹۰ش، ص۳۷-۳۸.
  8. ترجمه تاریخ یعقوبی، ص۳۶۸-۳۶۹؛ به نقل آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ۱۳۷۸ش، ص۴۹.
  9. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۱.
  10. کلینی، کافی، ۱۳۷۵ش، ج۳، ص۳۰۰.
  11. امینی، الغدیر، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۲۱ـ۲۳.
  12. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۴.
  13. ابن صباغ مالکی، الفصول المهمة، ۱۴۳۲ق، ص۳۷.
  14. کلینی، کافی، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۳۰۲.
  15. طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۱ش، ج۱۹، ص۲۴۶.
  16. ابن جوزی، تذکرة الخواص، قاهره، ص۱۰.
  17. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۴.
  18. ابن جوزی، تذکرة الخواص، قاهره، ص۶.
  19. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۴.
  20. ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص ۲۳۹-۲۴۴.
  21. المتقی هندی، کنز العمال، بیروت، ج۶، ص۲۲۸.
  22. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، دار المعرفه، ج۳، ص۱۰۸
  23. اسکداری، ترغیب اهل المودة، مکتبة الثقافة، ص۹۴.
  24. ابن شبه، تاریخ المدینة المنورة، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۲۴.

منابع

  • آیتی، محمدابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام، تجدید نظر و اضافات از: ابوالقاسم گرجی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۸ش.
  • ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج ۱، تحقیق : محمد أبو الفضل إبراهیم، بی‌جا، دار إحیاء الکتب العربیة - عیسی البابی الحلبی وشرکاه، ۱۳۷۸- ۱۹۵۹م.
  • ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت،‌ دار صادر -‌دار بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، قاهره، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا.
  • ابن شبه نمیری، تاریخ المدینة المنورة، تحقیق فهیم محمد شلتوت، قم، دارالفکر، ۱۴۱۰ق.
  • ابن صباغ مالکی، الفصول المهمّه فی معرفة الأئمة، قم، المجمع العالمی لأهل البیت، چاپ دوم، ۱۴۳۲ق.
  • ابن عبدالبر، أبو عمر يوسف بن عبد الله بن محمد، الاستيعاب فى معرفة الأصحاب، تحقيق على محمد البجاوى، بيروت، دار الجيل، چاپ اول، ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
  • اسکداری (نقشبندی)، اسماعیل، ترغیب اهل المودة و الوفاء، تحقیق عادل ابوالمنعم ابوالعباس، مدینه منوره، مکتبة الثقافة، بی‌تا.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
  • شهیدی، سیدجعفر، تاریخ تحلیلی اسلام، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۹۰ش.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تصحیح عبدالسلام بن محمد علّوش، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، ۱۳۷۱ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمه و شرح محمدباقر کمره‌ای، تهران، اسوه، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
  • زِرِکْلی، خیرالدین، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ پانزدهم، ۲۰۰۲م.
  • مجلسی، محمدباقر،‌ بحارالانوار، بیروت، دار الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • متقی الهندی، علی بن حسام الدین، کنزالعمال، بیروت، الرساله، بی‌تا.
  • یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.

پیوند به بیرون