مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب

ایام فاطمیه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویری از عزاداری ایام فاطمیه

ایام فاطمیه، روزهایی که شیعیان به مناسبت شهادت حضرت فاطمه عزاداری می‌کنند. درباره روز شهادت حضرت زهرا اختلافاتی بین روایات مختلف وجود دارد. در ایران دو روز (۱۳جمادی الاولی و ۳ جمادی‌الثانی)، روزهای احتمالی‌شهادت حضرت زهرا (س) دانسته می‌شود. این دو روز و روزهای قبل و بعد از آن، به فاطمیه اول و فاطمیه دوم مشهورند. شیعیان عراق و به‌ویژه نجف سه روز (۸ ربیع‌الثانی به علاوه دو روز پیش‌گفته) را برای شهادت حضرت زهرت (س) عزاداری می‌کنند.

از میان سه احتمال موجود درباره روز شهادت فاطمه (س)، ۳ جمادی‌الثانی در میان شیعیان مشهورتر است. این روز در ایران تعطیل رسمی است و بعضی از مراجع تقلید در قم به صورت پیاده‌روی در عزاداری شرکت می‌کنند.

اختلاف روایات

روز دقیق شهادت حضرت زهرا (س) بر اثر نقل‌های مختلف تاریخی و نیز روایات متفاوت از ائمه، دقیقا مشخص نیست. برخی‌ آن را چهل روز بعد از رحلت پیامبر اسلام (ص)، برخی‌ ۷۲ روز، گروهی ۷۵ روز، عده‌ای‌ ۹۵ روز، گروهی سه ماه، و پاره‌ای دیگر شش ماه بعد از رحلت حضرت رسول(ص) دانسته‌اند.[۱]

سابقه عزاداری برای حضرت زهرا(س)

ابن اثیر معتقد است هر زمانی که شیعه صاحب قدرت بوده، به عزاداری برای اهل بیت(ع)‌ پرداخته است. دولت‌های آل بویه،‌حمدانیون و فاطمیون در مصر از جمله دوره‌هایی است که او مثال می‌زند.[۲] اما در زمان حیات ائمه اطهار(ع) که غالبا شیعیان اجازه عزاداری نداشتند،‌[۳] نقل‌هایی برای عزاداری اهل بیت(ع) برای حضرت زهرا(س) رسیده است. بر این اساس، حضرت علی(ع) در زمان دفن حضرت فاطمه(س) به عزاداری می‌پردازد و خطاب به رسول الله(ص) از مظلومیت حضرت فاطمه(س) سخن می‌گوید.[۴] همچنین از امام صادق(ع) نقل است که برای حضرت زهرا(س) عزاداری می‌کردند و در روضه خود از ماجرای سقط حضرت محسن(ع) و کتک خوردن حضرت زهرا(س) هم یاد کرده‌اند.[۵]

فاطمیه اول

تصاویری از پیاده روی مراجع تقلید شیعه در عزاداری فاطمیه

بر اساس برخی نقل‌های تاریخی شهادت حضرت فاطمه (س) در روز ۱۳ جمادی‌الاول و بعد از گذشت ۷۵ روز از رحلت پیامبر اسلام (ص) واقع شده است.[۶] شیعیان به این روز و چند روز قبل و بعد از آن، فاطمیه اول می‌گویند. در برخی مناطق شیعه‌‌نشین، مراسم عزاداری حضرت فاطمه از فاطمیه اول شروع شده و تا فاطمیه دوم ادامه می‌یابد. در بین شیعیان مرسوم است که در این روز و برخی روزهای قبل و بعد از آن، مراسم روضه خوانی و ذکر مصیبت در مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و نیز در خانه‌ها برگزار می‌کنند.

فاطمیه دوم

بر اساس حدیثی که ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده است، شهادت حضرت فاطمه (س) در روز سه‌شنبه سوم جمادی‌ الثانی بوده است.[۷] عزاداری ایام فاطمیه معمولا در فاطمیه دوم شور بیشتری پیدا می‌کند. در قم بعد از تاسیس حوزه علمیه قم و زعامت آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری، عزاداری در این روزها احیاء شد.[۸]

تعطیلی در ایران

از سال ۱۳۷۹ش بر اساس تصویب دولت جمهوری اسلامی ایران، روز ۳ جمادی‌الثانی به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) تعطیل رسمی اعلام شد. این تعطیلی به پیشنهاد آیت‌الله حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه، به رئیس جمهور وقت، سید محمد خاتمی به تصویب دولت رسید.[۹]

بعد از اعلام این تعطیلی، مراسم عزاداری فاطمیه در ایران گسترش بیشتری یافت. بعضی از مراجع تقلید شیعه در این روز به همراه شیعیان و دسته‌های عزاداری پیاده‌روی می‌کنند. مسیر این پیاده‌روی در مشهد به سمت حرم امام رضا(ع) و در قم به سمت حرم حضرت معصومه (س) است.[۱۰][پیوند مرده]

مدت عزاداری

در سنت شیعیان مدت خاصی برای عزاداری وجود ندارد و معروف شدن دهه اول یا دوم در سال‎های اخیر با تأسی به دهه اول محرم صورت گرفته و روایت یا سنتی که چنین توصیه‌ای داشته باشد در دست نیست. شیعیان با توجه به اعتقادی که به جایگاه دختر رسول خدا(ص) دارند و شهادت ایشان را در راه دفاع از حقانیت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌دانند، این ایام را بزرگ می‌دارند.[نیازمند منبع]

زمان این دو دهه نیز در شهرهای مختلف، متفاوت است ولی معمولاً بنابر قول ۷۵ روز، به دهه دوم جمادی الاول، از دهم تا بیستم آن دهه فاطمیه اول و طبق قول ۹۵ روز، به دهه اول جمادی الثانی از اول تا دهم آن، دهه فاطمیه دوم گفته می‌شود.[۱۱] برخی از مراجع تقلید شیعه توصیه کرده‌اند در هر فاطمیه سه روز به مراسم عزا اختصاص داده شود. به این صورت که روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ جمادی الاول در فاطمیه نخست و روزهای ۱، ۲ و ۳ جمادی الثانی به عنوان فاطمیه دوم عزاداری شود.[۱۲]

ساخت ماکت خانه حضرت زهرا

نوشتار اصلی: محله بنی‌هاشم

در سال‌های اخیر همزمان با ایام فاطمیه، در برخی شهرهای ایران بویژه در قم و تهران ماکت‌هایی از محله بنی هاشم، خانه حضرت زهرا، بیت‌الاحزان، قبرستان بقیع، غدیر خم و... ساخته می‌شود و مورد بازدید عمومی قرار می‌گیرد.[۱۳] [۱۴]

فاطمیه در دیگر کشورها

عزاداری سالروز شهادت حضرت زهرا(س) در پاکستان

در کشورهایی همچون عراق، پاکستان[۱۵] آذربایجان، تاجیکستان،[۱۶]و استرالیا[۱۷] نیز در ایام فاطمیه مراسم سوگواری برگزار می‌شود. در اروپا نیز مراکزی همچون مرکز اسلامی هامبورگ[۱۸]، مرکز اسلامی انگلیس[۱۹]، مرکز اسلامی امام علی استکهلم[۲۰] در این ایام، مراسم سوگواری برگزار می‌کنند. مراسم فاطمیه در این کشورها از سه تا پنج شب ادامه دارد.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. رک: نظری منفرد، علی، تنها یادگار، ص۴۲۷-۴۳۱.
  2. ابن اثير، الكامل في التاريخ، ترجمه عباس خليلي، ج۸، ص۵۴۹.
  3. المصنف ، عبد الرزاق، ج۳ ، ص ۵۵۷.
  4. کلینی،‌ الكافي ج۱،‌ص ۴۵۸؛ شیخ مفید، الأمالي، ص ۲۸۲.
  5. خصيبي، الهدايه الكبري، ص ۴۰۸؛ بحراني، العوالم، ج۱۱،‌ص۴۴۲.
  6. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۴۱، ح۵.
  7. طبری،‌ محمد بن جریر بن رستم، دلائل الامامة، ص۱۳۴.
  8. رضوی، عباس، حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان دادن به تبلیغات دینی»، ص۱۵۱-۱۵۴.
  9. «ماجرای تعطیل شدن روز شهادت حضرت زهرا(س)». فارس‌نیوز، ۵ اردبیبهشت ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  10. .خبرگزاری ابنا.
  11. «ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع ودر چه تاریخی تمام می شود؟». شهر سؤال. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  12. «نظر مراجع و علما در مورد تقارن ایام فاطمیه با جشن نوروز». فارس نیوز، ۱ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  13. «سومین نمایشگاه کوچه‌های بنی هاشم در قم برپا شد». خبرگزاری مهر، ۲۵ اسفند ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  14. «نمایش کوچه های بنی هاشم در ریگان». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۰ فروردین ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  15. «ایام شهادت حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها در پاکستان‎». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۸ فروردين ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  16. «مراسم سوگواري شهادت حضرت فاطمه (س) در جمهوری آذربایجان و تاجیکستان». رادیو تاجیک، ۲۵ فروردین ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  17. «مراسم فاطمیه دوم در استرالیا». خبرگزاری اهل بیت (ع)ابنا، ۱۱ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  18. شیعه نیوز.
  19. باشگاه خبرنگاران جوان.
  20. شیکه خبر.

منابع

  • رضوی، عباس، «حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان دادن به تبلیغات دینی»، مجله حوزه، سال ۲۱، ش ۵.
  • طبری،‌ محمد بن جریر، دلائل الامامه، موسسه بعثت، قم، ۱۴۱۳ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الاسلامیه. تهران.
  • نظری منفرد، علی، تنها یادگار، انتشارات جلوه کمال، قم. ۱۳۸۹ش.

پیوند به بیرون

عزاداری و پیاده‌روی مراجع تقلید در فاطمیه

عزاداری و پیاده‌روی مراجع تقلید در فاطمیه