مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده

ایام فاطمیه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویری از عزاداری ایام فاطمیه

ایام فاطمیه روزهایی که شیعیان به مناسبت شهادت حضرت فاطمه(س) عزاداری می‌کنند. درباره روز شهادت حضرت زهرا روایات و نقل‌های تاریخی مختلفی وجود دارد. در ایران دو روز (۱۳ جمادی‌الاول و ۳ جمادی‌الثانی)، روزهای احتمالی‌ شهادت حضرت زهرا(س) دانسته می‌شود. این دو روز و روزهای قبل و بعد از آن، به فاطمیه اول و فاطمیه دوم مشهورند.

شیعیان عراق و به‌ویژه نجف سه روز (۸ ربیع‌الثانی به علاوه دو روز پیش‌گفته را برای شهادت حضرت زهرا(س) عزاداری می‌کنند. از میان احتمالات موجود درباره روز شهادت فاطمه(س)، ۳ جمادی‌الثانی در میان شیعیان مشهورتر است.

این روز در ایران تعطیل رسمی است و بعضی از مراجع تقلید در قم به صورت پیاده‌روی در عزاداری شرکت می‌کنند.

روز شهادت

روز دقیق شهادت حضرت زهرا(س) بر اثر نقل‌های مختلف تاریخی و نیز روایات متفاوت از ائمه، دقیقا مشخص نیست. برخی‌ آن را چهل روز بعد از رحلت پیامبر اسلام(ص)، برخی‌ ۷۲ روز، گروهی ۷۵ روز، عده‌ای‌ ۹۵ روز، گروهی سه ماه، و پاره‌ای دیگر شش ماه بعد از رحلت حضرت رسول(ص) دانسته‌اند.[۱]

سابقه عزاداری برای حضرت زهرا(س)

در زمان حیات ائمه اطهار(ع)، غالبا شیعیان اجازه عزاداری نداشتند[نیازمند منبع] ولی نقل‌هایی از عزاداری اهل بیت(ع) برای حضرت زهرا(س) رسیده است.[۲] حضرت علی(ع) در زمان دفن حضرت فاطمه(س) به عزاداری پرداخت و خطاب به رسول الله(ص) از مظلومیت حضرت فاطمه(س) سخن گفت.[۳] همچنین از امام صادق(ع) نقل شده است که برای حضرت زهرا(س) عزاداری می‌کردند و در روضه خود از ماجرای سقط حضرت محسن(ع) و کتک خوردن حضرت زهرا(س)، یاد کرده‌اند.[۴]

قاضی عبدالجبار معتزلی (متوفی سال ۴۱۵ق) در کتاب دلائل النبوة گزارش کرده است: عده‌ای از شیعیان در مناطقی از جمله مصر، دمشق، بغداد، الرمله، عسقلان و جبل السماق برای حضرت زهرا(س) و فرزندش حضرت محسن(ع) عزاداری می‌کردند.[۵] ابن اثیر معتقد است هر زمانی که شیعه صاحب قدرت بوده، به عزاداری برای اهل بیت(ع)‌ پرداخته است. دولت‌های آل بویه،‌حمدانیان و فاطمیون در مصر از جمله دوره‌هایی است که او مثال می‌زند.[۶]

فاطمیه اول

بر اساس حدیثی از امام صادق(ع) شهادت حضرت فاطمه(س) بعد از گذشت ۷۵ روز از رحلت پیامبر اسلام(ص) واقع شده است.[۷] (۱۳ جمادی‌الاول)[یادداشت ۱] شیعیان به این روز و چند روز قبل و بعد از آن، فاطمیه اول می‌گویند. در برخی مناطق شیعه‌نشین، مراسم عزاداری حضرت فاطمه از فاطمیه اول شروع شده و تا فاطمیه دوم ادامه می‌یابد. در بین شیعیان مرسوم است که در این روز و برخی روزهای قبل و بعد از آن، مراسم روضه‌خوانی و ذکر مصیبت در مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و نیز در خانه‌ها برگزار می‌کنند.

فاطمیه دوم

بر اساس حدیثی دیگر که ابو بصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است، شهادت حضرت فاطمه(س) در روز سه‌شنبه ۳ جمادی‌الثانی بوده است.[۸] عزاداری ایام فاطمیه معمولا در فاطمیه دوم شور بیشتری پیدا می‌کند. در قم بعد از تأسیس حوزه علمیه قم و زعامت شیخ عبدالکریم حائری، عزاداری در این روزها احیاء شد.[۹]

تعطیلی در ایران

از سال ۱۳۷۹ش بر اساس تصویب دولت جمهوری اسلامی ایران، روز ۳ جمادی‌الثانی به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) تعطیل رسمی اعلام شد. این تعطیلی به پیشنهاد آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه ، به رئیس‌جمهور وقت، سید محمد خاتمی به تصویب دولت رسید.[۱۰]

بعد از اعلام این تعطیلی، مراسم عزاداری فاطمیه در ایران گسترش بیشتری یافت. بعضی از مراجع تقلید شیعه در این روز به همراه شیعیان و دسته‌های عزاداری پیاده‌روی می‌کنند. مسیر این پیاده‌روی در مشهد به سمت حرم امام رضا(ع) و در قم به سمت حرم حضرت معصومه(س) است.[۱۱]

برپایی نمایشگاه

در سال‌های اخیر همزمان با ایام فاطمیه، در برخی شهرهای ایران بویژه در قم و تهران ماکت‌هایی از محله بنی هاشم، خانه حضرت زهرا، بیت‌الاحزان، بقیع، غدیر خم و... ساخته می‌شود و مورد بازدید عمومی قرار می‌گیرد.[۱۲]

مدت عزاداری

در سنت شیعیان مدت خاصی برای عزاداری وجود ندارد و معروف شدن دهه اول یا دوم در سال‎های اخیر با تأسی به دهه اول محرم صورت گرفته و روایت یا سنتی که چنین توصیه‌ای داشته باشد در دست نیست. شیعیان با توجه به اعتقادی که به جایگاه دختر رسول خدا(ص) دارند و شهادت ایشان را در راه دفاع از حقانیت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌دانند، این ایام را بزرگ می‌دارند.[۱۳]

زمان این دو دهه نیز در شهرهای مختلف، متفاوت است ولی معمولاً بنابر قول ۷۵ روز، به دهه دوم جمادی الاول، از دهم تا بیستم آن دهه فاطمیه اول و طبق قول ۹۵ روز، به دهه اول جمادی الثانی از اول تا دهم آن، دهه فاطمیه دوم گفته می‌شود.[۱۴] برخی از مراجع تقلید شیعه توصیه کرده‌اند در هر فاطمیه سه روز به مراسم عزا اختصاص داده شود. به این صورت که روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ جمادی الاول در فاطمیه نخست و روزهای ۱، ۲ و ۳ جمادی الثانی به عنوان فاطمیه دوم عزاداری شود.[۱۵]

به عقیده آیت‌الله صافی گلپایگانی، آیت‌الله وحید خراسانی و آیت‌الله مکارم شیرازی محدوده عزاداری ایام فاطمیه از ۱۳ جمادی‌الاول تا ۳ جمادی الثانی به مدت ۲۰ روز است.[۱۶]

فاطمیه در دیگر کشورها

در کشورهایی همچون عراق، پاکستان،[۱۷] آذربایجان، تاجیکستان، [۱۸] و استرالیا [۱۹] نیز در ایام فاطمیه مراسم سوگواری برگزار می‌شود. در اروپا نیز مراکزی همچون مرکز اسلامی هامبورگ[۲۰] مرکز اسلامی امام علی استکهلم مراسم فاطمیه در این کشورها از سه تا پنج شب ادامه دارد.[۲۱]

نگارخانه

جستارهای وابسته

پانویس

  1. رک: نظری منفرد، تنها یادگار، ۱۳۸۹ش، ص۴۲۷-۴۳۱.
  2. خصیبی، الهدایه الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۴۰۸.
  3. کلینی،‌ الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱،‌ ص ۴۵۸و۴۵۹؛ شیخ مفید، الأمالی، ص۲۸۲.
  4. خصیبی، الهدایه الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۴۰۸.
  5. قاضی عبدالجبار، تثبیت دلائل النبوة، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۵۹۵.
  6. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه عباس خلیلی، ج۸، ص۵۴۹.
  7. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۴۱، ح۵.
  8. طبری،‌ دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۴.
  9. رضوی، «حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان‌دادن به تبلیغات دینی»، ص۱۵۱-۱۵۴.
  10. «ماجرای تعطیل شدن روز شهادت حضرت زهرا(س)».
  11. «پیاده‌روی و عزاداری دو تن از مراجع تقلید در قم».؛ «گزارش تصویری از آغاز مراسم عزاداری ایام فاطمیه در مشهد مقدس».
  12. نمایشگاه کوچه‌های بنی هاشم در قم برپا شد».؛ کوچه‌های بنی هاشم در ریگان».
  13. تبریزی، سیره میرزا جواد تبریزی، ۱۳۹۱ش، ص۸۸-۹۲؛ مظاهری، اندیشه‌های ناب، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۳.
  14. «ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع ودر چه تاریخی تمام می شود؟».
  15. «نظر مراجع و علما در مورد تقارن ایام فاطمیه با جشن نوروز».
  16. « عزاداری ایام فاطمیه در روایات/ دهه فاطمیه چه زمانی است؟ ».
  17. « ایام شهادت حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها در پاکستان‎».
  18. «مراسم سوگواري شهادت حضرت فاطمه (س) در جمهوری آذربایجان و تاجیکستان».
  19. «مراسم فاطمیه دوم در استرالیا».
  20. سوگواری ایام فاطمیه در مرکز اسلامی مرکز اسلامی هامبوگ».
  21. «برنامه مراسم عزاداری فاطمیه دوم (2018) در شهرهای مهم اروپادر این ایام، مراسم سوگواری برگزار می‌کنند».
  1. به علت معلوم نبودن تعداد روزهای ماه‌های قمری پس از رحلت رسول خدا(ص)، یکی از روزهای سیزدهم تا پانزدهم جمادی‌الاول محتمل است.

منابع

  • تبریزی، جعفر، سیره استاد الفقها و المجتهدین میزا جواد تبریزی، قم، دار الصدیقة الشهیدة س، ۱۳۹۱ش.
  • رضوی، عباس، «حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان دادن به تبلیغات دینی»، مجله حوزه، سال ۲۱، شماره ۵.
  • خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، مؤسسة‌البلاغ، ۱۴۱۹ق.
  • طبری،‌ محمد بن جریر، دلائل الامامه، قم، موسسه بعثت، ۱۴۱۳ق.
  • قاضی عبد الجبار، ابن احمد، تثبیت دلائل النبوة، مصر، دارالمصطفی، ۱۴۲۷ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مظاهری، حسین،اندیشه‌های ناب، اصفهان، موسسه الزهرا س، ۱۳۹۰ش.
  • نظری منفرد، علی، تنها یادگار، قم، انتشارات جلوه کمال، ۱۳۸۹ش.
  • «ماجرای تعطیل شدن روز شهادت حضرت زهرا(س)»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «پیاده روی و عزاداری دو تن از مراجع تقلید در قم»، سایت خبری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «گزارش تصویری از آغاز مراسم عزاداری ایام فاطمیه در مشهد مقدس»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «سومین نمایشگاه کوچه‌های بنی هاشم در قم برپا شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «نمایش کوچه‌های بنی هاشم در ریگان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع ودر چه تاریخی تمام می شود؟»، سایت شهر سؤال، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «نظر مراجع و علما در مورد تقارن ایام فاطمیه با جشن نوروز»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • « عزاداری ایام فاطمیه در روایات/ دهه فاطمیه چه زمانی است؟ »، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «ایام شهادت حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها در پاکستان‎»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • « مراسم سوگواري شهادت حضرت فاطمه (س) در جمهوری آذربایجان و تاجیکستان»، سایت ایران تاجیک، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «مراسم فاطمیه دوم در استرالیا»، خبرگزاری ابنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «مراسم سوگواری ایام فاطمیه در مرکز اسلامی مرکز اسلامی هامبوگ»، خبرگزاری مهر، ۱۴ اسفند ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.
  • «برنامه مراسم عزاداری فاطمیه دوم (2018) در شهرهای مهم اروپا»، خبرگزاری ابنا، ۲۸ بهمن ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۳۹۷ش.

پیوند به بیرون