اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات
کتاب اثبات الهداة.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ حر عاملی (متوفای ۱۱۰۴ق)
تاریخ نگارش: ۱۰۹۶ق
موضوع: کلام نقلی در اثبات نبوت و امامت
زبان: عربی
ناشر: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات
تاریخ نشر: ۱۴۲۵ ق
مجموعه: ۵ مجلد

إثْباتُ الهُداة بِالنُّصوص وَ المُعْجِزات تألیف محدث شیعه، شیخ حر عاملی (متوفای ۱۱۰۴ق) است. این کتاب در شرح حال و اثبات امامت و ولایت معصومین (ع) از طریق روایت‌های وارده و معجزات صادره از آنان است. مؤلف در ۳۵ فصل ساختار کتاب را تشکیل داده که هر فصل، دارای ابوابی است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شیخ حر عاملی

محمد بن حسن بن علی بن محمد بن حسین معروف به شیخ حُرّ عاملی از دانشمندان، محدثان و فقهای امامیه در قرن یازدهم هجری و صاحب تألیفات گرانقدر و صاحب اثر گرانبهای «وسائل الشیعه» است. شیخ حر به «صاحب وسائل» نیز شهرت دارد. وی در شهر مشهد درگذشت و آرامگاهش در حرم رضوی است.

موضوع کتاب

موضوع کتاب بیان احادیثی است که دلالت بر نبوت پیامبر (ص) و امامت ائمه اطهار (ع) کرده و همچنین معجزات و کرامات آنان را در بر دارد. آقا بزرگ تهرانی می‌نویسد: تألیف کتاب در سال ۱۰۹۶ق پایان یافته است.[۱]

انگیزه نگارش

شیخ حرّ عاملی چون کتابی را که در این باب کافی باشد و آنچه را که عقلا به گردآوری‌اش علاقمند باشند، دست نیافته و متوجه گردیده پراکندگی این مطالب به گونه‌ای بوده که اگر کسی بخواهد بر آن‌ها آگاهی یابد، نیازمند صرف وقت زیادی است، لذا دست به تألیف این کتاب زد.[۲]

روش تألیف

مؤلف به دلیل گرایش اخباری به همه روایات به دیده قبول نگریسته و هر روایتی که در منابع قدیم شیعه بوده جمع آوری نموده و جز توضیحات معمولی، از نقد و بررسی آن‌ها سخنی نگفته است. همین موضوع موجب آسیب پذیری این اثر همانند دیگر آثار مشابه در مناقب و مثالب است. توضیحات مؤلف به شیوه کتاب دیگرش وسایل است و غالباً توضیح می‌دهد که شبیه این روایت در فلان باب نیز آمده یا خواهد آمد. شیخ حر مأخذ هر خبر را به طور دقیق در آغاز آن خبر بیان کرده و سند آن را هم آورده است.[۳]

محتوای کتاب

کتاب «إثبات الهداة» به ۳۵ باب تقسیم شده است:

  • باب اول تا پنجم کلیاتی در حجیت نقل و مباحثی پیرامون اخبار و روایات معصومین است.
  • باب ششم و هفتم به نصوص عامه نبوت و امامت می‌پردازد.
  • باب هشتم و نهم اخبار دال بر نبوت پیامبر (ص) و معجزات ایشان است.
  • از باب ۱۰ تا ۳۴ به اخبار امامت و معجزات هر یک از ائمه اختصاص دارد و باب ۳۵ در رد غلو است.

مؤلف هر باب را به فصل‌های متعددی تقسیم کرده و هر فصل را به احادیث یک کتاب اختصاص داده است.[۴]

منابع کتاب

منابع وی عبارت‌اند از تمامی کتب روایی مهم شیعه از آغاز تا دوره مؤلف؛ مانند: کافی، بصائر، کفایة الاثر، الخرائج و الجرائح، کتب مختلف شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، ابن طاووس، عمادالدین طبری، طبرسی و تفاسیری چون تفسیر قمی.
با این حال وی از کتب اهل سنت غفلت نکرده و بخشی از مباحث خود را به نقل از آنان اختصاص داده تا نبوت و امامت و معجزات معصومین را از آن کتاب‌ها نیز اثبات نماید.

تعداد روایات

به گفته خود مؤلف ذیل شرح حالش در کتاب امل الآمل، در این مجموعه (اثبات الهداة) ۲۰۰۰۰ روایت از نزدیک به ۲۰۰ کتاب به طور مستقیم و ۲۵۰ کتاب به صورت باواسطه نقل کرده است. وی می‌گوید: از میان کتبی که مستقیماً از آن‌ها نقل کرده، ۱۴۲ کتاب شیعی و ۲۴ اثر غیرشیعی است. علاوه بر این کتب، تعداد ۴۳۹ کتاب است که مؤلف در لابلای اسناد از آن‌ها نام برده و نقل کرده است. او همچنین می‌نویسد: سعی کرده در حد امکان از تکرار روایات خودداری کند.[۵]

نسخه و چاپ کتاب

بنا بر نقل مؤلف، وی اصل این کتاب را در دو جلد تنظیم کرده،[۶] ولی چاپ فعلی در پنج جلد عرضه شده است. این کتاب توسط مؤسسة الاعلمی للمطبوعات در بیروت به سال ۱۴۲۵ق منتشر شده است.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعة، ج۱، ص۱۱۲.
  2. حر عاملی، اثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۲۷.
  3. کتابخانه دیجیتال نور.
  4. حر عاملی، اثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۳۰-۳۲.
  5. حر عاملی، امل الآمل، ج۱، ص۱۴۳.
  6. حر عاملی، امل الآمل، ج۱، ص۱۴۳.

منابع

  • حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۵ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، أمل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس، بی‌تا.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت،‌دار الاضواء.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.