مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

عمار بن یاسر

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از عمار یاسر)
پرش به: ناوبری، جستجو
عمار بن یاسر
حرم عماریاسر.jpg
آرامگاه عمار یاسر
مشخصات فردی
نام کامل عمار بن یاسر بن عامر
کنیه ابویقظان
محل زندگی مکه، مدینه
مهاجر/انصار مهاجر
نسب/قبیله عنس بن مالک از قبایل قحطانی یمن
خویشاوندان سرشناس یاسر (پدر)، سمیه ( مادر)
شهادت ربیع الثانی ۳۷ق
نحوه شهادت در جنگ صفین در رکاب امام علی(ع)
مدفن رقه (سوریه)
مشخصات دینی
زمان اسلام آوردن سال‌های آغازین بعثت
حضور در جنگ‌ها غزوات، جنگ صفین
هجرت به حبشه و مدینه
نقش‌های برجسته فرمانده قسمتی از سپاه امام علی در جنگ‌های جمل و صفین
دیگر فعالیت‌ها مخالفت با خلفاء و سقیفه بنی ساعده

عمار بن یاسر صحابی پیامبر(ص)، از نخستین مسلمانان و از شیعیان امام علی(ع). عمار از یاران نزدیک امام علی(ع) و از جمله نخستین شیعیان آن حضرت بود. بعد از وفات پیامبر(ص)، وی در حمایت از علی(ع) از بیعت با ابوبکر سرباز زد. عمار در زمان خلیفه سوم از جمله مخالفان خلیفه بود و در اعتراضات علیه او شرکت داشت. در زمان خلافت علی(ع) از همراهان آن حضرت بود و در جنگ صفین در رکاب امیرالمؤمنین(ع) جنگید و به دست لشکریان معاویه شهید شد. پیامبر(ص) در حدیثی شهادت وی به دست گروه باغی (شورشگر) را از پیش اطلاع داده بود.

نسب

عمار بن یاسر بن عامر، کنیه‌اش ابویقظان، و حلیف (هم پیمان) بنی‌مخزوم بود.[۱] نسب عمار به خاندان عنس بن مالک از قبایل قحطانی و ساکن یمن می‌رسد. یاسر پدر عمار در جوانی به مکه رفت و در آنجا اقامت کرد و با ابوحذیفه که از بنی‌مخزوم بود، پیمان بست.[۲]

مادرش سمیه دختر خباط[۳] اولین شهید زن در اسلام است.[۴] عمار، برادرش عبدالله، پدرش یاسر و مادرش سمیه، به دست قریش شکنجه شدند تا از اسلام روی‌گردان شوند. سمیه و یاسر در اثر این شکنجه‌ها جان دادند.[۵]

صحابی پیامبر

براساس روایتی، عمار پس از سی و چند نفر مسلمان شد و بنابر روایتی دیگر، یکی از هفت تن مسلمان نخست بود.[۶] مشرکان، عمار را مجبور کردند که به پیامبر(ص) بگوید؛ پیامبر اکرم(ص) عذر او را پذیرفت و به او فرمود اگر دیگربار نیز مجبورش کردند، چنین کند. در پی این ماجرا بود که آيه مَن کفَرَ بِاللَّهِ مِن بَعْدِ إِیمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُکرِ هَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِیمَانِ (ترجمه: هر کس پس از ایمان آوردن خود، به خدا کفر ورزد [عذابی سخت خواهد داشت ] مگر آن کس که مجبور شده [ولی ] قلبش به ایمان اطمینان دارد.)[ ۱۶–۱۰۶] [۷] نازل شد.[۸]

بنابر برخی از گزارش‌ها، عمار از جمله مهاجران به حبشه بود.[۹] و در هجرت به مدینه همراه پیامبر بود و در ساخت مسجد قبا همکاری داشت.[۱۰] وی در همه جنگ‌های پیامبر نیز شرکت داشت.[۱۱]

روایاتی از پیامبر اسلام(ص) در فضایل عمار نقل شده است؛ از جمله اینکه بهشت مشتاق علی، عمار، سلمان و بلال است.[۱۲] همچنین از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمود: «عمار با حق است و حق با عمار، عمار گرد حق می‌چرخد هرجا که باشد، و قاتل عمار در آتش است».[۱۳]

در دوران خلفا

عمار در کنار سلمان، مقداد و ابوذر غفاری از نخستین شیعیان دانسته شده‌اند که در زمان پیامبر(ص) بدین نام شناخته شده‌اند.[۱۴]

عمار در دفاع از حق امام علی(ع) بر ولایت در آغاز از بیعت با ابوبکر سرباز زد.[۱۵] وی در زمان خلیفه اول در جنگ یمامه شرکت کرد و در این جنگ، گوشش بریده شد.[۱۶]

در دوران خلافت عمر فرماندار شهر کوفه و فرمانده سپاه مسلمانان در این شهر شد.[۱۷] در دوران فرماندهی او جنگ نهاوند روی داد و بخشی از مناطق داخلی ایران فتح شد؛[۱۸] اما بعد از چندی از این منصب عزل شد. برخی گزارش‌ها از نارضایتی مردم و درخواست آنان از عمر بن خطاب برای عزل عمار خبر داده‌اند. در یکی از این گزارش‌ها اعتراض مردم به ضعف عمار و بی‌اطلاعی وی از سیاست نسبت داده شده است.[۱۹]

در زمان خلیفه سوم مشاجراتی میان وی و عمار درگرفت. یکی از این موارد اعتراض عمار به تبعید ابوذر غفاری به ربذه بود که به مشاجره بین عمار و عثمان انجامید و عمار به دستور عثمان به سختی کتک خورد. عثمان قصد داشت عمار را نیز از مدینه تبعید کند؛ اما با اعتراض بنی‌مخزوم و امام علی(ع) از این کار منصرف شد.[۲۰] برخی گزارش‌ها ماجرای برخورد، مشاجره و ضرب و شتم عمار را، زمانی دانسته‌اند که او و سایر کوفیان به شراب‌خواری و بی‌قیدی ولید بن عقبه که از سوی عثمان حاکم کوفه بود، اعتراض کردند.[۲۱] گزارش دیگر ضرب و شتم عمار را زمانی ذکر کرده است که عمار به نحوه تقسیم بیت المال از سوی عثمان اعتراض و به این سخن خلیفه که نحوه مصرف بیت‌المال را از اختیارات خود می‌دانست، انتقاد کرد.[۲۲]

عمار در ماجرای شورش بر عثمان با معترضان همراه بود. او در مصر به معترضان پیوست و در مدینه در محاصره عثمان شرکت داشت.[۲۳]

در زمان خلافت امیرالمومنین(ع)

عمار یاسر از طرفداران خلافت علی(ع) بود. پس از کشته شدن خلیفه دوم و ماجرای تشکیل شورای تعیین خلیفه، در گفتگویی با عبدالرحمن بن عوف به او توصیه کرد علی(ع) را انتخاب کند تا مردم دچار تفرقه نشوند.[۲۴] بعد از کشته شدن عثمان، عمار از جمله افرادی بود که مردم را به بیعت با علی(ع) دعوت می‌کردند.[۲۵]

وی در حکومت امیرالمؤمنین(ع) در جنگ‌های جمل و صفین شرکت داشت. در جمل، فرمانده سمت چپ لشکر امام(ع) بود.[۲۶] و در روز سوم جنگ صفین نیز فرمانده لشکر امام(ع) بود.[۲۷]

شهادت

عمار در جنگ صفین در صفر[۲۸] یا ربیع الثانی سال ۳۷ق[۲۹] به شهادت رسید. امام علی(ع) بر او نماز گزارد.[۳۰] عمار هنگام شهادت، بیش از نود سال داشت. برخی ۹۳، برخی ۹۱ و برخی ۹۲ سال گفته‌اند.[۳۱]

شهادت عمار در جنگ صفین به دست سپاهیان معاویه، همواره از عوامل سرزنش معاویه و از دلایل حقانیت علی(ع) در این نبرد دانسته شده است. دلیل این مسئله، حدیثی از پیامبر(ص) بود که قاتل عمار را، گروهی باغی (یعنی گروه خارج از اطاعت امام عادل) معرفی می‌کرد.[یادداشت ۱] ابن عبدالبر این حدیث را متواتر و از صحیح‌ترین احادیث دانسته است.[۳۲] گفته‌اند که خزیمه بن ثابت، در جنگ جمل و صفین حاضر شد ولی شمشیر از غلاف بیرون نیاورد؛ ولی در جنگ صفین هنگامی که دید عمار به دست لشکر معاویه کشته شده گفت: اکنون گروه گمراه برای من مشخص شد و شروع به جنگ در رکاب امام علی(ع) کرد تا اینکه به شهادت رسید.[۳۳]

حمله موشکی به حرم اویس قرنی و عمار یاسر

آرامگاه

قبر عمار در محل شهادتش در استان رقه در سوریه قرار دارد.[۳۴] که بر فراز آن، گنبدی از بتون و سیمان قرار داشت.[۳۵] در کنار مقبره عمار یاسر، قبر چند تن از شهیدان جنگ صفین از جمله اویس قرنی و اُبَی بن قیس قرار دارد. قبل از انقلاب اسلامی ایران، قبر عمار و اویس در اتاقی کوچک و محقر قرار داشت؛ اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به توصیه امام خمینی و با موافقت حافظ اسد، رئیس جمهور وقت سوریه، زمین اطراف مقبره خریداری شد و در سال ۱۳۸۲ش با پشتیبانی دولت وقت ایران، زیارتگاهی بر روی آن بنا نهاده شد.[۳۶]

تخریب

در ۲۱ رمضان سال ۱۴۳۴ق برابر با ششم مرداد سال ۱۳۹۲ش، همزمان با شب‌های قدر، گروه‌های تکفیری در سوریه که کنترل استان رقه را به دست گرفته بودند، با حمله خمپاره‌ای به حرم عمار یاسر و اویس قرنی، صحن آنرا تخریب و با شلیک پیاپی موشک به دیوارهای حرم، بخش‌های از آن را منهدم کردند.[۳۷]

در ۲۴ جمادی الاولی سال ۱۴۳۵ق برابر با ۶ فروردین سال ۱۳۹۳ش، داعش با کارگذاشتن مواد منفجره، دو مناره مقبره عمار یاسر و اویس قرنی را تخریب کردند. داعش در ۱۵ رجب سال ۱۴۳۵ق برابر با ۲۵ اردیبهشت سال ۱۳۹۳ش این زیارتگاه را به طور کامل تخریب کرد.[۳۸]

پانویس

  1. ابن اثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۳.
  2. ابن اثیر، اسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۳، ص۳۰۸.
  3. ابن اثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۳.
  4. ابن اثیر، الکامل، ۱۳۷۰ش، ص۸۸۵.
  5. امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۰، ج۱۳، ص۲۸.
  6. ابن اثیر، اسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۴، ص۳۰۹.
  7. سوره نحل، آیه۱۰۶
  8. ابن اثیر، أسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۴، ص۳۰۹؛امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۰، ج۱۳، ص۲۸
  9. ابن هشام، السیرة النبویة، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۲۲۰.
  10. ابن الأثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۶.
  11. ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج۳، ص۱۰۹.
  12. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۲۹.
  13. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷، ج۹، ص۲۵.
  14. رجوع کنید به: نوبختی، فرق الشیعه، ۱۴۰۴ق، ص۱۸؛ شهابی، ادوار فقه، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۲۸۲.
  15. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۲۴.
  16. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵، ج۳، ص۲۲۸.
  17. طبری، تاریخ الأمم، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۴۴.
  18. ابن قتیبه، اخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ص۱۲۸.
  19. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۲، ص۲۷۴.
  20. یعقوبی،‌ تاریخ یعقوبی، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۱۷۳.
  21. ابن قتیبه، اخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۵۱.
  22. مقدسی، البدء و التاریخ،‌ مکتبة الثقافة الدینیة، ج۵، ص۲۰۲.
  23. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۵، ص۵۴۹.
  24. مقدسی، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، ج۵، ص۱۹۱.
  25. طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۷۲۸.
  26. مفید، الجمل، مکتبة الداوری، ص۱۷۹.
  27. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۲، ص۳۰۳.
  28. طبری، تاریخ الأمم، ۱۳۸۷ق، ج۱۱، ص۵۱۱.
  29. ابن عبدالبر، استیعاب، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۳۸.
  30. ابن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، ج ۳، ص۲۶۲.
  31. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج ۳، ص۲۳۱.
  32. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۱.
  33. ابن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، ج۳، ص۲۵۹.
  34. حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۹۹۲م، ج۲، ص۱۰۰.
  35. قائدان، اماکن زیارتی سیاحتی سوریه، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۸.
  36. خامه‌یار،‌ «زیارتگاه‌های اهل بیت و اصحاب در سوریه»، ص۴۰.
  37. داعش مرقد عمار یاسر و اویس قرنی را منفجر کرد، خبرگزاری مشرق.
  38. زيارتگاه عمار ياسر در سوريه تخريب شد، خبرگزاری حج و زیارت.
  1. ابن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، ج۳، ص۲۵۱-۲۵۳. ابن سعد، جمله مذکور را با اندکی تغییر در عبارت ولی با همان مضمون که «عمار را گروه باغی می‌کشد» با اسناد گوناگون نقل کرده است.

منابع

  • ابن هشام الحمیری، السیرة النبویة، ج۱، تحقیق: محمد محیی الدین عبدالحمید، مصر، مکتبة محمد علی صبیح وأولاده، ۱۳۸۳ق-۱۹۶۳م.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، ج۹، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۹۷-۱۹۷۷م.
  • ابن اثیر، علی بن احمد، أسد الغابة فی معرفه الصحابه، ج۴، بیروت، دارالمعرفه، ۲۰۰۱م.
  • ابن اثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، ترجمه محمد حسین روحانی، تهران، اساطیر، چاپ اول، ۱۳۷۰ش.
  • ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
  • ابن قتیبه دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، تحقیق عبد المنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، تحقیق و تعلیق: علی محمد معوض، عادل احمد عبدالموجود، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق./۱۹۹۵م.
  • امین، السیدمحسن، اعیان الشیعة، ج۱۳، حققه واخرجه وعلق علیه حسن الامین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۲۰ق ـ۲۰۰۰م.
  • بلاذری، احمد بن یحی بن جابر، انساب الاشراف، تحقیق: محمدباقر محمودی، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴ق-۱۹۷۴م.
  • حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، قم، منشورات سعید بن جبیر، ۱۹۹۲م.
  • خامه‌یار، احمد، «زیارتگاه‌های اهل بیت و اصحاب در سوریه»، وقف میراث جاویدان، شماره ۷۶، سال ۱۳۹۰
  • شهابی، محمود، ادوار فقه، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۶ش.
  • طبری،‌ محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک،‌ تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت،‌ دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
  • طوسی، محمد بن حسن بن علی بن حسن، الأمالی، تحقیق: قسم الدراسات الإسلامیة - مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۱۴ق.
  • قائدان، اصغر، اماکن زیارتی سیاحتی سوریه، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۰ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، محقق محمدباقر محمودی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد، الجمل، قم، مکتبة الداوری، بی‌تا.
  • مقدسی، محمد بن طاهر، البدء و التاریخ، بور سعید، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
  • نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.
  • یعقوبی، ابن واضح احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۸ش.

پیوند به بیرون