آیه ۸۵ سوره آلعمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۸۵ سوره آلعمران |
| واقع در سوره | آلعمران |
| شماره آیه | ۸۵ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | دارد |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | منافقان و اهل کتاب |
| آیات مرتبط | آیه ۸۳ و ۸۴ سوره آلعمران |
آیه ۸۵ سوره آلعمران، در ادامه آیاتی نازل شده که از پیمان گرفتن خداوند از انبیا بر یگانگی دین، بشارت به پیامبر پس از خود و پرسش از علت ایمان نیاوردن اهل کتاب به اسلام سخن میگوید.[۱] ازاینرو، این آیه تأکید میکند که تنها دین پذیرفتهشده نزد خدا اسلام است و «غیر اسلام» چیزی است که مشمول آن میثاق الهی نیست؛ بنابراین بر وجوب عمل به همان پیمان پیشین تأکید دارد.[۲]
﴿وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ٨٥﴾ [آل عمران:85]|﴿و هر که جز اسلام دینی [دیگر] جوید هرگز از وی پذیرفته نشود و وی در آخرت از زیانکاران است ٨٥﴾
برخی از مفسران همچون مدرسی و فضلالله، اسلام در این آیه را به معنای تسلیم گرفتهاند.[۳] در مقابل مفسرانی مانند مکارم شیرازی و صادقی تهرانی، بر این باورند که معنای اسلام در این آیات تحول یافته است؛ به این معنا که در آیات پیشین، ابتدا اسلام به مفهوم عام تسلیم (چه تشریعی و چه تکوینی) برای همه موجودات به کار رفته؛ اما در آیه ۸۵ آلعمران به معنای خاص آن، یعنی اسلام خاتم، منتقل شده و خداوند اعلام میکند که امروز جز این آیین پذیرفته نیست.[۴] سیوطی نیز در الدر المنثور روایتی از پیامبر اسلام(ص) نقل میکند که در قیامت، «اسلام» به عنوان معیار مؤاخذه و پاداش معرفی میشود و سپس حضرت همین آیه را تلاوت فرمود.[۵]
محمدجواد مغنیه، آیه ۸۵ سوره آلعمران را مخصِّص آیه ۶۲ سوره بقره میداند. به باور او، آیه ۶۲ بقره (که در ظاهر فرقی میان ادیان نمیگذارد)، ناظر به پذیرش اعمال پیروان ادیان پیش از بعثت پیامبر اسلام(ص) است؛ اما پس از بعثت، هرکس با وجود آگاهی از دعوت اسلام به آن ایمان نیاورد، مشمول حکم آیه ۸۵ و از زیانکاران خواهد بود.[۶]
در شأن نزول آیه، دو روایت نقل شده است: یکی درباره منافقانی از جمله حارث بن سوید انصاری که پس از اظهار ایمان مرتد شدند و از مدینه به مکه بازگشتند[۷] و دیگری درباره گروهی از یهود که با وجود ادعای اسلام، از انجام حج خودداری کردند.[۸] در هر دو گزارش، آیه در نکوهش کسانی دانسته شده که دینی غیر از اسلام برمیگزینند. همچنین طبرسی و شیخ طوسی آیه را دالّ بر نپذیرفته شدن هر دینی جز اسلام دانستهاند.[۹] به نقل از ابن عباس نیز این آیه در مقام پاسخ به اختلاف اهل کتاب درباره نزدیکی بیشتر هر یک از فرقههایشان بر دین ابراهیم نازل شد و خداوند همگی آن ادعاها را باطل و اسلام را دینِ حقیقی اعلام کرد.[۱۰]
پانویس
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۳۵-۳۳۶ و ص۳۳۶-۳۳۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۲-۶۴۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۷؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۳۷.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۳، ص۲۶۵؛ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۶۰۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۲-۶۴۳ و ص۶۴۳-۶۴۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۴۵-۶۴۶؛ صادقی تهرانی، البلاغ، ۱۳۷۷ش، ص۶۱؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۳۶-۲۳۷.
- ↑ سیوطی، تفسیر الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۲۵۶.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ایران، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۱۰۲-۱۰۳.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴۱۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۲، ص۵۲۰.
- ↑ طوسی، التبیان، بیروت، ج۲، ص۵۱۹-۵۲۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۷۸۷.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الدر المنثور، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، مکتبة محمد الصادقی الطهرانی، ۱۳۷۷ش/ ۱۴۱۹ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح هاشم رسولی و فضلالله یزدی، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۶۷ش/ ۱۴۰۸ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش/ ۱۳۹۳ق/ ۱۹۷۳م.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۳۹ق/ ۲۰۱۸م.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح طیب جزایری، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۳ش/ ۱۴۰۴ق.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین(ع)، ۱۴۱۹ق/ ۱۹۹۹م.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق/ ۲۰۰۳م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.