رسائل اخوان الصفا
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان اصلی | رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفا |
| نویسنده | ابوسلیمان مقدسی و دیگران |
| موضوع | گوناگون |
| سبک | دائرةالمعارف |
| زبان | عربی |
| مجموعه | ۴ جلد |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | گوناگون |
رَسائِلُ إِخْوانِ الصَّفا یا رَسائِلُ إِخْوانِ الصَّفا وَ خُلّانِ الوَفا از آثار فلسفی و فکری جهان اسلام و دایرهالمعارفی جامع از علوم و معارف گوناگون به زبان عربی است. این اثر که موضوعات گستردهای همچون ریاضیات، نجوم، موسیقی، طبیعیات، نفس، عقل، معاد، سیاست و شریعت را دربرمیگیرد،[۱] با هدفِ نجات دین از جهل و گمراهی با بهرهگیری از فلسفه،[۲] همچنین هدایت انسانها، آشنایی آنان با دانشهای نظری و عملی و نیل به کمال اخلاقی و انسانی تدوین شده است.[۳] به باور مؤلفان، انسان میتواند از طریق کسب معرفت و فضایل، به صفات الهی نزدیک شده و زندگی خود را سامان بخشد.[۴]
درباره هویت نویسندگان این اثر، بهدلیل پنهان نگاه داشتن عمدی نامها توسط مؤلفان، اختلافنظر وجود دارد..[۵] در منابع تاریخی از افرادی چون زید بن رفاعه، ابوسلیمان مقدسی، علی بن هارون زنجانی، ابواحمد نهرجوری و عوفی بهعنوان نویسندگان احتمالی یاد شده است.[۶] همچنین، پژوهشگران درباره گرایش مذهبی این گروه اتفاقنظر ندارند؛ گروهی آنان را ایرانی و شیعه دانستهاند،[۷] درحالیکه برخی دیگر آنان را اسماعیلی[۸] و یا از قرمطیان معرفی کردهاند.[۹] دیدگاهها پیرامون زمان تألیف نیز متفاوت است؛ برخی پژوهشگران نگارش آن را به قرن چهارم قمری نسبت دادهاند[۱۰] و برخی دیگر بازه زمانی میان سالهای ۲۶۰ تا ۳۷۵ق را پیشنهاد کردهاند.[۱۱]
این مجموعه در شکل کنونی شامل ۵۲ رساله است،[۱۲] هرچند برخی منابع به ۵۱ رساله اشاره کردهاند[۱۳] و «الرسالة الجامعة» بهعنوان رساله پنجاه و دوم، به باور برخی محققان بعدها به مجموعه افزوده شده است.[۱۴] این رسائل در چهار بخشِ ریاضی-تعلیمی، جسمانی-طبیعی، نفسانی-عقلی و ناموسی-الهی تنظیم شدهاند. ویژگیهای متمایز این اثر شامل تقسیمبندی ویژه علوم، بهرهگیری از تمثیلهای عددی، توجه به نجوم، طلسمات و سحر، استناد به آیات قرآن و احادیث[۱۵] و تأکید بر اخلاق و رازداری است.[۱۶]
نخستین چاپ کامل این اثر میان سالهای ۱۳۰۳ تا ۱۳۰۶ق در بمبئی منتشر شد و پس از آن چاپهای متعددی در قاهره و بیروت صورت گرفت.[۱۷] اگرچه زبان اصلی رسائل عربی است، اما بخشهایی از آن به زبانهای فارسی، آلمانی، فرانسوی، انگلیسی[۱۸] و ترکی[۱۹] ترجمه شده است. علاوهبر این، گزیدهها و تلخیصهایی از این اثر، مانند «منتخب رسائل اخوان الصفا» اثر فیض کاشانی[۲۰] و «خلاصة الوفا فی اختصار رسائل اخوان الصفا»، در دورههای مختلف انتشار یافتهاند.[۲۱]
پانویس
- ↑ اخوان الصفا، رسائل اخوان الصفا، دارالاسلامیه، ج۱، ص۲۱؛ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۱؛ یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۴۵.
- ↑ یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۳۹و۲۴۰.
- ↑ نگاه کنید به: اخوان الصفا، رسائل اخوان الصفا، دارالاسلامیه، ج۱، ص۲۱-۴۲؛ شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۸.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۱.
- ↑ شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۲.
- ↑ نگاه کنید به: کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۰؛ شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۴و۲۴۵.
- ↑ یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۴۱.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۰ و ۱۷۳؛ یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۴۳.
- ↑ نگاه کنید به: شرف، «اخوان الصفا»، ۲۴۵ و ۲۴۶.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۰.
- ↑ نگاه کنید به: شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۶.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۱.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۱.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۱.
- ↑ نگه کنید به: یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۴۴-۲۴۸.
- ↑ نگه کنید به: یوسفیان، «شکل گیری فلسفه اسلامی»، ص۲۴۸و۲۴۹.
- ↑ شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۷.
- ↑ شرف، «اخوان الصفا»، ص۲۴۷ و ۲۴۸.
- ↑ کربن، تاریخ فلسفه اسلامی، ۱۳۵۲ش، ص۱۷۳و۱۷۴.
- ↑ آقایزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج ۲۲، ص۴۰۶.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۲۳۵.
منابع
- اخوان الصفا، رسائل اخوان الصفا و خُلّان الوفا، بیروت، الدار الاسلامیه، ۱۴۱۲ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- شرف، شرف الدین خراسانی، «اخوان الصفا»، در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.
- کربن، هانری، تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه اسدالله مبشری، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۵۲ش.
- یوسفیان، حسن، «شکلگیری فلسفه اسلامی»، در: درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی، زیرنظر محمدفنایی اشکوری، ج۱، تهران، انتشارات سمت؛ قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.