حضرموت
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
 موقعیت جغرافیایی حضرموت در کشور یمن | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | یمن |
| جمعیت کل | بیش از ۳۰۰ هزار |
| اطلاعات تاریخی | |
| پیشینه اسلام | پذیرفتن اسلام زمان پیامبر(ص) |
| پیشینه تشیع | محل تشکیل هسته اولیه تشیع پس از سقیفه |
| وقایع مهم | متهم شدن به ارتداد و جنگ ابوبکر با آنها |
| مشاهیر | |
| مذهبی | محل قبر منسوب به هود |
| اجتماعی | محل زندگی خاندانهایی از نسل امام حسین(ع) و علویان |
| سیاسی | سرکوب شیعیان توسط بسر بن ارطاة از سوی معاویه |
حَضْرَمَوْت نام منطقهای در شرق یمن در جنوب جزیرة العرب و ساحل دریای عرب قراردارد.[۱] به مردم آن، حَضرَمی گفته میشود. درباره وجه تسمیه «حضرموت» چند دیدگاه مطرح شده است: برخی آن را بهمعنای «سرزمین مرگ» دانستهاند و این نام را به نفرین حضرت هود(ع) و مرگ کافران[۲] یا به افسانهای یونانی درباره بوی کشندهٔ درختان کندر و بخور آن منطقه نسبت دادهاند.[۳] گروهی دیگر، نام حضرموت را برگرفته از شخصی به نام «حضرموت بن یقطن» دانستهاند که در منابعی مانند تورات از او یاد شده است.[۴] بهگفته برخی، این واژه لقب «عامر بن قحطان» بوده که بهسبب کشتار بسیار در جنگها، «حَضَرَ الموت»؛ یعنی «مرگ را حاضر میکرد» خوانده میشده[۵] و سپس این نام بر قبیله و سرزمین او اطلاق شده است.[۶] همچنین در برخی روایات، این نام به اشخاصی مانند «حضرموت بن عمرو بن قیس» نسبت داده شده است.[۷]
به گفته پژوهشگران، تمدن حضرموت حدود پنج قرن پیش از میلاد آغاز شد و تا قرن سوم میلادی ادامه یافت.[۸] این منطقه محل سکونت قوم عاد دانسته شده و قرآن نیز در سوره فجر به آن اشاره کرده است.[۹] از مهمترین آثار تاریخی آن، قبر منسوب به حضرت هود(ع) و بقایای اقوام عاد و ثمود است.[۱۰]
براساس گزارشهای تاریخی،[۱۱] یمن تنها سرزمینی دانسته شده که مردم آن بدون جنگ و با دعوت حضرت علی(ع) که بهعنوان فرستادهٔ ویژهٔ پیامبر(ص) آمده بود، مسلمان شدند.[۱۲] به گفتهٔ مورخان، پیوند یمنیها با حضرت علی(ع) چنان عمیق بود که از میان بیستوسه نفر شکلدهندهٔ هستهٔ نخستین تشیع پس از ماجرای سقیفه، ده نفر از انصار یمنی بودند و نیز نقل شده است که سران قبایل یمنی، از جمله حارث بن معاویه و اشعث بن قیس، نمایندهٔ خلیفه در حضرموت را مخاطب قرار داده و گفته بودند که تنها از اهلبیت پیامبر(ص) اطاعت میکنند.[۱۳] در دوران ابوبکر، گروهی از کِنده در حضرموت از پرداخت زکات خودداری کردند؛ زیاد بن لبید گریخت و آنان را مرتد خواند و در پی آن سپاهی از سوی ابوبکر برای سرکوب مقاومت آنان اعزام شد.[۱۴]
همچنین براساس گزارشهای تاریخی، هنگام شدتگیری اختلاف میان امام علی(ع) و معاویه، مردم حضرموت از امام علی(ع) حمایت کردند و به همین دلیل در سال ۴۰ق ، سپاه بُسر بن أرطاة برای سرکوب شیعیان به این منطقه اعزام شد.[۱۵] افزونبر این، منابع تاریخی یاد کردهاند که خاندانهای متعدد علوی و سادات حسینی از جمله خاندانهای بار، بِیتی، جِفْری، جِنَید، حامد، حداد، سَقّاف، شاطری، بافَقیه و حِبْشی در حضرموت سکونت یافتهاند[۱۶] و سادات علوی در این سرزمین جایگاه و احترام ویژهای دارند.[۱۷]
پانویس
- ↑ جیو پروجکتس، اطلس الجمهوریة الیمنیة والعالم، ۲۰۰۳م، ص۲۴.
- ↑ بکری یافعی، فی جنوب الجزیرة العربیة، ۱۴۲۵ق، ص۳۸.
- ↑ سَقّاف، عبدالرحمان إدام القوت فی ذکر بلدان حضرموت، ۱۴۲۳ق، ص۲۳.
- ↑ کتاب مقدس، سفر پیدایش.
- ↑ یاقوت حموی، معجم بلدان، ۱۹۹۵م، ص۲۶۹.
- ↑ کحّاله، جغرافیة شبه جزیرة العرب، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ یاقوت حموی، معجم بلدان، ۱۹۹۵م، ص۲۶۹.
- ↑ مونس حسین اطلس تاریخی اسلام، ۱۳۸۵ق، نقشه ۲۹، ص۴۸.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۸۵.
- ↑ کحّاله، جغرافیة شبه جزیرة العرب، ۱۳۸۴ق، ص۳۵۰–۳۵۵.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، مؤسسه الاعلمی، ج۲، ص ۲۵۵–۲۵۷.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، ۱۳۸۵ق، ص۱۰۳.
- ↑ منتظر قائم، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهلبیت، ۱۳۸۰ش، ص۸۶–۹۴.
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۳۹۹ق، ج۲، ص۲۶۹.
- ↑ ابندیبع، قرّةالعیون، ۱۴۰۹ق، ص۶۹؛ ابنقاسم، غایة الامانی، ۱۳۸۸ق، ج۱، ص۹۶.
- ↑ مقحفی، معجمالبلدان و القبائل الیمنیة، ۱۴۲۲ق، ص۴۵.
- ↑ کحاله، جغرافیة شبهجزیرةالعرب، ۱۳۸۴ق، ص۷۳؛ واسعی یمانی، تاریخ الیمن، ۱۹۹۱م، ص۶۶.
منابع
- ابناثیر، علی بن محمد جزری، الکامل فی التاریخ، بیروت،دار صادر، ۱۹۶۵م/۱۳۸۵ق.
- ابندیبع، عبدالرحمن بن علی، کتاب قرّةالعیون باخبار الیمن المیمون، بیروت، چاپ محمد بن علی اکوع، ۱۴۰۹ق.
- ابنقاسم، غایة الامانی فی اخبار القطر الیمانی، قاهره، چاپ سعید عبدالفتاح عاشور، ۱۳۸۸ق.
- بکری یافعی، صلاح عبدالقادر، فی جنوب الجزیرة العربیة، قاهره، ۱۴۲۵ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلادن، بیروت، مکتبة الهلال، ۱۳۸۵ق.
- جیو پروجکتس، اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، بیروت، ۲۰۰۳م.
- سَقّاف، عبدالرحمان، معجم بلدان حضرموت، المسمی إدام القوت فی ذکر بلدان حضرموت، تحقیق ابراهیم احمد مقحفی و عبدالرحمان حسن سقّاف، صنعا، ۱۴۲۳ق.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الرسل و الملوک یا تاریخ الامم والملوک (تاریخ طبری)، بیروت، مؤسسه الاعلمی، بیتا.
- کحّاله، عمررضا، جغرافیة شبه جزیرةالعرب، چاپ احمد علی، مکه، ۱۳۸۴ق.
- مقحفی، ابراهیم احمد، معجمالبلدان و القبائل الیمنیة، صنعا، دار الکلمه، ۱۴۲۲ق.
- منتظر قائم، اصغر، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت، قم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۰ش.
- مونس حسین، اطلس تاریخی اسلام، مترجم آذرنوش آذرتاش، تهران، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۸۵ق.
- واسعی یمانی، عبدالواسع بن یحیی، تاریخ الیمن، المسمّی فرجة الهموم و الحزن فی حوادث و تاریخ الیمن، صنعا، ۱۹۹۱م.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م.
پیوند به بیرون