فهرست آثار هنری درباره پیامبر(ص)

فهرست آثار هنری درباره حضرت محمد(ص)، مجموعه‌ای از آثار هنری ساخته‌شده درباره حضرت محمد(ص) در سراسر جهان است. این آثار به‌صورت هنرهای نمایشی، تجسمی و ادبیات تولید شده‌اند. فیلم سینمایی «الرساله» به کارگردانی مصطفی عقاد و «محمد رسول الله» اثر مجید مجیدی ازجمله آثار هنری نمایشی مشهور درباره پیامبر(ص) به شمار می‌رود.

گفته شده نخستین بار چهره پیامبر(ص) در کتاب جامع التواریخ، اثر رشیدالدین فضل‌الله همدانی (درگذشت ۷۱۸ق)، نگارگری شد.

آثار نمایشی

فهرست آثار نمایشی دربارهٔ حضرت محمد(ص)

ردیف	عنوان اثر	سال تولید	کشور تولید	کارگردان	موضوع	پوستر فیلم
۱	بلال؛ مؤذن الرسول(ص)	۱۹۵۳م	مصر	احمد الطوخی	این فیلم به نمایش زندگی بلال حبشی و گوشه‌هایی از رأفت نبوی می‌پردازد.
۲	فجرالاسلام	۱۹۷۱م	مصر	صلاح ابویسف	این فیلم به مقایسه دوران جاهلیت و بعثت و تفاوت فرهنگ مردم عربستان در هر دو دوران را به نمایش کشیده است.
۳	الشیماء، اُخت الرسول	۱۹۷۲م	مصر	حسین‌الدین مصطفی	شیماء دختر حلیمه سعدیه، خواهر رضاعی رسول خدا(ص) بود. این فیلم در ادامه با بیان سرگذشت و زندگی شیماء به رأفت پیامبر(ص) می‌پردازد.
۴	الرساله	۱۹۷۶م	مصر	مصطفی العقاد	فیلمی درباره زندگی پیامبر(ص) پس از بعثت و حوادت صدر اسلام است که به ۱۲ زبان ترجمه و پخش شد. این فیلم در ایران با نام «محمد رسول الله» دوبله و مشهور شده است.
۵	اسلام امپراطوری ایمان	۲۰۰۰م	آمریکا	-	نام مستندی درباره اسلام است که قسمت اولش درباره زندگی حضرت محمد(ص) است.
۶	محمد خاتم الانبیاء(ص)	۲۰۰۲م	-	ریچارد ریچ	انیمیشنی درباره بعثت پیامبر(ص) است.
۷	رمزگشایی از گذشته، اسرار قرآن	۲۰۰۶م	-	-	مستندی دربارهٔ اسرار قرآن است که بخش کوتاهی از زندگی‌نامه پیامبر اکرم(ص) را نمایش داده است.
۸	محمد، میراث نهایی	۲۰۰۸م	لبنان	-
۹	محمد رسول‌الله(ص)	۱۳۹۳ش/۲۰۱۵م	ایران	مجید مجیدی	درباره زندگی پیامبر(ص) از زمان تولد و مهم‌ترین حوادث دوران کودکی ایشان مانند وفات آمنه، مادر آن حضرت، دوران کودکی و سرانجام سفر ایشان به شام می‌پردازد.
۱۰	آخرین فرستاده	۱۳۹۳ش	ایران	داریوش دالوند	داستان این سریال انیمیشنی از عام‌الفیل آغاز می‌شود و با فتح مکه به پایان می‌رسد و در آن وقایعی مانند: مبعث رسول اکرم(ص)، هجرت و جنگ‌های دوران پیامبر(ص) چون جنگ خندق مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نگاره‌گری

اولین نقاشی از معراج پیامبر(ص) در دوره ایلخانان در کتاب جامع التواریخ

نگاره‌گری کشورهای بحرین و نیجریه با موضوع پیامبر(ص)

برخی محققان بر این باورند که شیعیان برخلاف اهل سنت، احادیث نهی از تصویرگری را نپذیرفته و نگاره‌گری پیامبر(ص) را مستثنی می‌دانستند. به عقیده برخی پژوهشگران، اهل سنت تصویرگری را برای نمایش تعالیم دینی و تاریخ اسلام جایز نمی‌دانستند. ازاین‌رو، تصاویر محدودی از پیامبر(ص) در کشورهایی مثل هند، مصر، عراق، عربستان، بحرین، نیجریه، پاکستان و دوره عثمانی دیده می‌شود. نگارگری پیامبر اکرم(ص) در ایران را داری سابقه‌ای طولانی دانسته‌اند.

حضور رسول خدا(ص) در غزوات و فتوحات، میلاد آن حضرت و معراج از جمله مضامینی است که بسیار مورد توجه قرار گرفته و با قلم‌های مختلف به تصویر کشیده شده است. بنابر برخی گزارش‌ها، چهره پیامبر(ص) برای نخستین بار در کتاب جامع التواریخ، اثر رشیدالدین فضل‌الله همدانی (درگذشت ۷۱۸ق)، نگارگری شد. برخی از نگارگری‌های مربوط به پیامبر اسلام از این قرار است:

• قدیمی‌ترین تصاویر ایرانی از شب معراج پیامبر(ص) سوار بر براق، و نقاشی دیگری از حضرت محمد(ص) و جبرئیل در مقابل فرشته‌ای عظیم الجثه، منسوب به احمد موسی، متعلق به دوره ایلخانان (۶۵۴-۷۵۰ ق) دانسته‌اند. یک نقاشی دیگر با موضوع معراج نیز به دوره آل جلایر منسوب است که توسط عبدالحی گزارش شده است. هر سه اثر در کتابخانه توپقاپی سرای استانبول نگهداری می‌شوند.

• معراج‌نامه شاهرخی، اثری منسوب به دوره بعد از بایسنقر میرزا که معراج پیامبر(ص) را به تصویر کشیده، در موزه ملی پاریس نگهداری می‌شود.
• نقاشی با موضوع معراج پیامبر(ص) مربوط به دوران ترکمانان (حدود ۹۱۱ق) که در کتابخانه ایندیا آفیس لندن موجود است. همچنین، نقاشی به نام فرهاد در همین دوره، با سبکی نو در نقاشی ایرانی، تصویری از معراج پیامبر(ص) خلق کرده که در کاخ گلستان تهران نگهداری می‌شود.

• تصویری از معراج پیامبر(ص) اثر محمد نقاش متعلق به دوره صفوی که در کتابخانه بریتانیا موجود است.

گزارش‌ها حاکی از وجود نقاشی‌های متعدد از دوره قاجار، از جمله ۵ معراج نامه (نگاره‌گری ایرانی) در کتابخانه ملی است. تابلوهایی نیز با موضوع حضرت محمد(ص) توسط نگارگرهای قرن چهاردهم شمسی همچون صدر شایسته شیرازی، محمود فرشچیان و حسن روح‌الامین خلق شده‌اند.

هنرهای تجسمی

تابلو فرش شمایل منسوب به پیامبر اکرم(ص) گل ابریشم و خطوط آیه‌های قرآن در موزه دکتر محمدصادق محفوظی

قطعه حلیه‌نویسی با خط نستعلیق رنگین، رقم علینقی شیرازی، سال ۱۳۳۲ق، دوره قاجار

هنرهای سنتی گوناگونی با موضوع پیامبر(ص) همچون سفالگری، مجسمه‌سازی، سرامیک، میناکاری، خاتم‌کاری، قلم‌کاری، سرمه‌دوزی، معرق چوب و آینه، فلزکاری، هنرهای گرافیکی، عکاسی و پوستر، کتیبه‌نویسی، سنگ قبرهای کاشی‌کاری شده، تابلو فرش، خوشنویسی و حلیه‌نویسی تولید شده است.

ادبیات

اشعار سروده شده در وصف و مدح پیامبر(ص) در کتاب‌هایی گردآوری شده‌اند که برخی از آنها عبارتند از:

• سیری در قلمرو شعر نبوی (صلي الله عليه وآله) که توسط محمدعلی مجاهدی(پروانه) در چهارده بخش گرد آوری شده و از سوی مجمع جهانی اهل بیت(ع)، در قم سال۱۳۸۶ش. به چاپ رسیده است.نمونه‌هایی از اشعار شاعران از سده پنجم تا چهاردهم در این مجموعه نقل شده است.
• کتاب «مدائح محمدی در شعر فارسی» اثر احمد احمدی بیرجندی، به بررسی اشعار شاعران در وصف پیامبر اکرم(ص) می‌پردازد و توسط انتشارات آستان قدس رضوی منتشر شده است.
• کتاب «المدائح النبویه حتی نهایه العصر الملوکی» اثر محمود سالم محمد، در سال ۱۴۱۷ق توسط دارالفکر در دمشق منتشر شد.
• کتاب «المدائح النبویه فی ادب القرنین السادس و السابع للهجره» اثر ناظم رشید، به معرفی شاعران مسلمان عرب‌زبان در قرن ششم و هفتم هجری قمری می‌پردازد و توسط آفاق عربیه به چاپ رسیده است.

رمان‌های متعددی نیز دربارهٔ پیامبر(ص) برای گروه‌های سنی مختلف نوشته شده‌اند، ازجمله رمان «محمد(ص)» و «به امین بگو دوستش دارم».