مکاتیب الرسول (کتاب)

اطلاعات کتاب
نویسنده	علی احمدی میانجی
موضوع	نامه‌های پیامبر(ص) به پادشاهان، مسئولان، کارگزاران و نوشتارهایى در ارتباط با عهدنامه‏‌ها، قراردادها و ...
زبان	عربی
مجموعه	۴ جلد
اطلاعات نشر
تاریخ نشر	۱۳۷۷ش

مکاتیب الرسول، کتابی به زبان عربی از علی احمدی میانجی (متوفای۱۳۷۹ش)، عالم شیعه که به گردآوری نامه‌های پیامبر(ص) به پادشاهان و دیگر شخصیت‌ها پرداخته است. موضوع کتاب، شامل نامه‌ها، عهدنامه‌ها، قراردادها و نوشتارهایی مرتبط با پیامبر اسلام(ص) است که خطاب به پادشاهان، مسئولان، کارگزاران و دیگر افراد نگاشته شده‌اند.

نویسنده

مقالهٔ اصلی: علی احمدی میانجی

علی احمدی میانجی (۱۳۰۶–۱۳۷۹ش) از علمای شیعه بود که در حوزه‌های علمیه میانه، تبریز و قم تحصیل کرد و به درجه اجتهاد رسید. وی در حوزه علمیه قم علاوه بر تدریس دروس سطح، به تدریس اخلاق نیز می‌پرداخت و علاقه‌مند به تفسیر قرآن و مباحث حدیثی بود. آثار او شامل موضوعات فقهی، اجتماعی و تاریخی است. از جمله آثار وی می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:

• مکاتیب الرسول
• مکاتیب الائمة
• مالکیت خصوصی در اسلام
• لزوم وزارت اطلاعات در حکومت اسلامی.

معرفی کتاب

مکاتیب الرسول شامل مجموعه‌ای از نامه‌های پیامبر(ص) به پادشاهان، مسئولان، کارگزاران و نوشتارهایی درباره عهدنامه‌ها، قراردادها و موضوعات متفرقه است. در طول تاریخ، نامه‌ها و آثار مکتوب پیامبر(ص) به‌صورت پراکنده در منابع روایی، تاریخی و تفسیری آمده‌اند. کتاب مکاتیب الرسول، نخستین اثر جامع و تحلیلی است که این نامه‌ها را به‌صورت یک‌جا گردآوری و بررسی کرده است.

ساختار

علی احمدی میانجی نامه‌ها و نوشتارهای پیامبر(ص) را به دو بخش اصلی تقسیم کرده است:

• نوشته‌های علمی که پیامبر(ص) برای امام علی(ع) بیان می‌کرد و حضرت علی(ع) آن‌ها را می‌نوشت.
• نامه‌هایی خطاب به پادشاهان، امیران و حاکمان، شامل دعوت به اسلام، بیان وظایف، عهدنامه‌ها، قراردادها و امان‌نامه‌ها.

در مجموع، حدود ۲۵۵ نامه در منابع تاریخی ذکر شده که از این میان، ۲۲۹ نامه در دسترس است. کتاب به زبان عربی و در چهار جلد تنظیم شده و شامل یک مقدمه، چهارده فصل، یک خاتمه و فهرست‌های موضوعی است.

• فصل اول: ابتدا کردنِ نامه‌ها با «بسم الله الرحمن الرحیم.
• فصل دوم: شرح واژه‌هایی که پیامبر بعد از «‌بسم الله‌» به کار می‌برد.
• فصل سوم: ارزیابی بلاغت و فصاحت نامه‌ها.
• فصل چهارم: توضیح واژه‌های نامأنوس و مشکلی که در نامه‌ها وجود دارد.
• فصل پنجم: بحث در اینکه «‌آیا پیامبر(ص) می‌نوشت یا نه؟».
• فصل ششم: معرفی کاتبان و منشیان پیامبر.
• فصل هفتم: نامه‌های پیامبر به پادشاهان و حاکمان در دعوت به اسلام.
• فصل هشتم: نامه‌هایی که متن آن در دست نیست.
• فصل نهم: نامه‌هایی که نزد امامان شیعه بود.
• فصل دهم: نامه‌های پیامبر در دعوت عمومی به اسلام.
• فصل یازدهم: نامه‌های پیامبر به کارگزارانش.
• فصل دوازدهم: عهدنامه‌ها و قراردادها.
• فصل سیزدهم: نامه‌هایی در واگذاری زمین‌ها.
• فصل چهاردهم: نامه‌های متفرقه.

در خاتمه کتاب، مؤلف به بررسی سایر مطالب و نامه‌های منسوب به پیامبر(ص) پرداخته است.

روش مؤلف

احمدی میانجی در نگارش مکاتیب الرسول، از منابع متعدد تاریخی، سیره، حدیثی و مطالعات جدید بهره برده و روش استناد و تحلیل را به‌کار گرفته است. او پس از نقل کامل هر نامه، مآخذ آن را به‌صورت مفصل ذکر کرده و پس از تجمیع نسخه‌ها، بررسی رجالی و استفاده از نظرات معاصران، به تحلیل و نقد اقوال از شرح عبارات و مباحث تاریخی نیز پرداخته است. میانجی در خلال نامه‌ها به شرح‌حال برخی افراد هم پرداخته و به برخی شبهات هم پاسخ داده است.

انتشار اثر

علی احمدی میانجی در مقدمه کتاب مکاتیب الرسول، این اثر را حاصل پنجاه سال تلاش شبانه‌روزی خود معرفی کرده که از سال ۱۳۲۸ش آغاز و در سال ۱۳۷۷ش به پایان رسیده است.

جلد اول کتاب نخستین‌بار در سال ۱۳۳۹ش توسط چاپخانه علمیه قم منتشر شد. نسخه‌ای از آن نیز در لبنان به‌صورت اُفست چاپ شد. این اثر همچنین در سال ۱۳۷۷ش با تصحیح، تنقیح و اضافات مؤلف، در چهار جلد توسط مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث منتشر شد. سه جلد نخست شامل متن اصلی کتاب و جلد چهارم شامل فهرست‌های آیات، روایات، اعلام، قبایل، مکان‌ها، اشعار و منابع است.

جستارهای وابسته

• مکاتیب الائمه