پرش به محتوا

اهل قبله

مقاله نامزد خوبیدگی
از ویکی شیعه

اَهل قِبله به کسانی گفته می‌شود که به دین اسلام منتسب‌اند[۱] و کعبه را قبله خود می‌دانند[۲] و به سوی کعبه نماز می‌گزارند.[۳] محمدجواد مغنیه، مفسر شیعه، اهل قبله را هم‌معنای اهل قرآن و اهل شهادتین دانسته است.[۴] در مقابل، ملا علی قاری، عالم حنفی، انکارنکردن ضروریات دین را شرط اهل قبله بودن دانسته است؛ ازاین‌رو، منکر معاد را خارج از این گروه می‌شمارد.[۵] از اصطلاح اهل قبله در مباحث فقهی، از جمله احکام اموات[۶] و احکام جهاد[۷] استفاده شده است. گفته شده است مسلمانان پیش از جنگ جمل با احکام جنگ با اهل قبله آشنا نبودند و این احکام را در جریان این جنگ از امام علی(ع) آموختند.[۸]

از نظر بیشتر عالمان شیعه و اهل‌سنت، جان، مال و آبروی اهل قبله محترم است[۹] و تکفیر[۱۰] و کشتن اسیران آنان جایز نیست.[۱۱] همچنین نمازگزاردن بر مردگانشان واجب دانسته شده است.[۱۲] ملا علی قاری نیز گزارش کرده است که ابوحنیفه و محمد بن ادریس شافعی اهل قبله را تکفیر نمی‌کردند[۱۳] و بیشتر فقهای اهل‌سنت نیز چنین دیدگاهی دارند.[۱۴] بااین‌حال، برخی جریان‌های اسلامی پیروان دیگر فرقه‌ها را تکفیر کرده و کشتن آنان را جایز دانسته‌اند.[۱۵] برای نمونه، محمد بن عبدالوهاب، بنیان‌گذار وهابیت، کشتن کسانی را که پیامبران، فرشتگان و اولیای الهی را شفیع و وسیله تقرب به خدا قرار می‌دهند، واجب دانسته است؛ هرچند آنان به توحید ربوبی اقرار داشته باشند.[۱۶] همچنین در برخی دیدگاه‌های فقهی، گروه‌هایی از مسلمانان، از جمله نواصب، خوارج و منکران ضروریات دین، با وجود آنکه کعبه را قبله خود می‌دانند، از دایره اهل قبله خارج دانسته شده و حکم به کفر[۱۷] یا نجاست آنان شده است.[۱۸]

پانویس

  1. ↑ نراقی، رسائل و مسائل، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۳۳۵
  2. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «اهل قبله».
  3. ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۳۱.
  4. ↑ مغنیه، تفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۳۱.
  5. ↑ قاری، شرح کتاب الفقه الأکبر، ۱۴۲۸ق، ص۲۵۸.
  6. ↑ طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۶۸.
  7. ↑ محدث نوری، مستدرک وسائل الشیعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۵۵.
  8. ↑ پژوهشگاه تحقیقات اسلامی، جهاد در آینه روایات، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۱۸۸.
  9. ↑ رستمی، «ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه فقیهان و متکلمان تشیع و تسنن»، ص۷۱.
  10. ↑ برای نمونه نگاه کنید به: قاری، شرح کتاب الفقه الاکبر، ۱۴۲۸ق، ص۲۵۸؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۲۸.
  11. ↑ منتظری، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۹۶.
  12. ↑ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۳۲۸.
  13. ↑ قاری، شرح کتاب الفقه الاکبر، ۱۴۲۸ق، ص۲۵۷.
  14. ↑ قاری، شرح کتاب الفقه الاکبر، ۱۴۲۸ق، ص۲۵۷ـ۲۵۸.
  15. ↑ رستمی، «ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه فقیهان و متکلمان تشیع و تسنن»، ص۷۱.
  16. ↑ ابن‌عبدالوهاب، کشف الشبهات، ۱۴۱۸ق، ص۷.
  17. ↑ نراقی، رسائل و مسائل، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۳۳۶.
  18. ↑ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۶۴.

منابع

  • ابن‌عبدالوهاب، محمد بن عبد الوهاب، کشف الشبهات، عربستان، وزارة الشؤون الاسلامیه و الاوقاف و الدعوة و الارشاد المللکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۸ق.
  • پژوهشگاه تحقیقات اسلامی، جهاد در آینه روایات، قم، انتشارات زمزم هدایت، ۱۴۲۸ق.
  • تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیره، قم، الشریف الرضی، ۱۴۰۹ق.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران، مؤسسهٔ لغتنامه دهخدا، ۱۳۴۱ش.
  • رستمی، عباسعلی، «ممنوعییت تکفیر اهل قبله از نگاه فقیهان و متکلمان تشیع و تسنن»، پژوهش‌های اعتقادی کلامی، شماره ۳۰، تابستان ۱۳۹۷ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • قاری، ملاعلی بن سلطان، شرح کتاب الفقه الاکبر، علی محمد دندل، بیروت، دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۲۸ق/۲۰۰۷م.
  • محدث نوری، میرزاحسین، مُستَدرَکُ الوسائل و مُستَنبَطُ المسائل، تحقیق مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
  • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، ۱۴۱۴ق.
  • مغنیه، محمدجواد، تفسیرالکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۲۴ق.
  • منتظری، حسینعلی، دارسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیه، قم، نشر تفکر، ۱۴۰۹ق.
  • نراقی، احمد بن محمد، رسائل و مسائل، قم، کنگره نراقیین ملا مهدی و ملا احمد، ۱۴۲۲ق.