آیه ۴۱ سوره حج
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره حج |
| شماره آیه | ۴۱ |
| جزء | ۱۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | توصیف پیامبر(ص) از جانشینانش |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | توصیف یاران خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۳۹ سوره حج • آیه ۴۰ سوره حج |
آیه ۴۱ سوره حج در توصیف یاران خدا نازل شده است؛[۱] همان کسانی که در آیه پیش از آن با عبارت «لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ» به آنان وعده یاری داده شده است.[۲] بر اساس آیه ۴۱، خداوند کسانی را یاری میکند که اگر در زمین به قدرت و تمکن برسند، نماز را برپا میدارند، زکات میپردازند و امر به معروف و نهی از منکر میکنند.[۳]
به گفته فقیهان شیعه، معیار نصرت الهی، پایبندی عملی به ارزشهای دینی در عرصه اجتماع و حکومت است و از همین رو اقامه نماز، پرداخت زکات و اجرای امر به معروف و نهی از منکر از مهمترین وظایف حاکمان اسلامی به شمار میآید.[۴]
﴿الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ ٤١﴾ [حج:41]
﴿همان کسانی که چون در زمین به آنان توانایی دهیم نماز برپا میدارند و زکات میدهند و به کارهای پسندیده وامیدارند و از کارهای ناپسند بازمیدارند و فرجام همه کارها از آن خداست ٤١﴾
علامه طباطبایی این آیه را ناظر به عموم مؤمنان تا روز قیامت میداند و ذکر نماز و زکات را از آن رو میشمارد که نماز مهمترین عبادت بدنی و زکات اساسیترین واجب مالی است.[۵] در عین حال، در برخی روایات، مصداق کامل آیه اهلبیت(ع)،[۶] بهویژه حضرت مهدی(عج) و یاران او معرفی شدهاند.[۷] ناصر مکارم شیرازی نیز تصریح میکند که این روایات بیانگر مصداق روشن آیهاند و با عمومیت آن منافاتی ندارند؛ بنابراین آیه همه مؤمنان مجاهد را دربرمیگیرد.[۸]
سید شرف الدین اَسترآبادی از مفسران و محدثان شیعه در کتاب تأویل الآیات الظاهرة از امام کاظم(ع) نقل میکند که امام صادق(ع) در پاسخ به پرسشی درباره آیه «الَّذینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ...» فرمودند: فلانی و فلانی (و آنها را نام برد) همراه با گروهی نزد پیامبر(ص) آمدند و درباره جانشینی پس از ایشان پرسیدند و نسبت به واگذاری خلافت به اهلبیت(ع) ابراز نگرانی کردند و گفتند: به خدا قسَم! اگر به یکی از خویشانت برسد از آنها بر جان خود بیمناکیم و اگر به غیر آنها برسد، شاید نسبت به ما نزدیکتر و مهربانتر باشد! پیامبر(ص) از این سخن اندوهگین شد و تأکید کرد که دشمنی با اهلبیت، دشمنی با او و در نهایت دشمنی با خداست. سپس بیان فرمود که اگر خداوند به آنان در زمین قدرت دهد، نماز را برپا میدارند، زکات میپردازند و امر به معروف و نهی از منکر میکنند؛ و خداوند دشمنان ایشان را خوار خواهد ساخت. پس از این ماجرا، آیه یادشده نازل شد.[۹]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۸۲ش، ج۷، ص۱۴۰.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۱۱۷.
- ↑ نجفی خمینی، محمد جواد، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ج۱۳، ص۱۶۷.
- ↑ حسینی تهرانی، ولایت فقیه در حکومت اسلام، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۲۳۲.
- ↑ طباطبائی، المیزان، الناشر منشورات اسماعيليان، ج۱۴، ص۳۸۶.
- ↑ استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرهًْ، ۱۴۰۹ق، ص۳۳۷-۲۳۹.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۷.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۱۲۲.
- ↑ استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرهًْ، ۱۴۰۹ق، ص۳۳۸
منابع
- اَسترآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، محقق و مصحح: استادولی، حسین، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- حسینی تهرانی، سید محمدحسین، ولایت فقیه در حکومت اسلام، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغی، محمد جواد، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سیدطیب، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، انتشارات اسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.