الاسلام هو الحکومة

اَلاِسلامُ هُوَ الحُكومه به معنای «اسلام، عین حکومت است»، عبارتی فقهی و از کلیدواژگان نظریه ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران است. امام خمینی با بیان «الاسلام هو الحکومه» تصریح می‌کند که دین اسلام تنها مجموعه‌ای از احکام فردی نیست، بلکه برای تحقق کامل آموزه‌های خود به حکومتی فراگیر نیاز دارد. در این نگاه، احکام شرعی هدف اصلی نیستند، بلکه به‌منزله قوانین نظام اسلامی و ابزارهایی برای اجرای عدالت و تحقق عملی حکومت اسلامی به‌شمار می‌روند و تنها یکی از جنبه‌های اسلام هستند، نه تمام آن. وی همچنین حکومت را شعبه‌ای از ولایت مطلقه پیامبر(ص) و یکی از احکام اولیه اسلام می‌داند که بر احکام فرعی، از نماز، روزه و حج، مقدم است.

پس از امام خمینی، برخی اندیشمندان به توضیح و بررسی این عبارت پرداخته‌اند. سید محمدمهدی میرباقری از جمله نتایج «الاسلام هو الحکومه» را اینگونه توضیح داده است که ولایتِ بنیادین اسلام، همان حکومت اسلامی است. محمدجواد فاضل لنکرانی «الاسلام هو الحکومه» را مهم‌ترین، بزرگترین و دقیق‌ترین نظریه فقهی و سیاسی امام خمینی دانسته است. برخی از پژوهشگران «الاسلام هو الحکومه» را نظریه نهایی و تکامل‌یافته امام خمینی پیرامون نسبت اسلام و حکومت دانسته‌اند که بر ایده «وحدت و عینیت اسلام و حکومت» تأکید می‌ورزد و از آیه ۱۳ سوره شوری و آیه ۶۶ سوره مائده قابل استنباط است. سید علی فرحی در کتاب «تحقیق فی القواعد الفقهیه» حقیقت اسلام را یک اعتقاد قلبی خاص و عبارت «الاسلام هو الحکومه» را ناظر به نمود و بروز بیرونی اسلام دانسته است.

امام خمینی:

علما نقش‌شان این است که هدایت کنند و مردم را راه ببرند. کوشش شده بود که علما را از ملت منعزل کنند. یعنی دین را از سیاست جدا کنند. دین را بگذارند کنار، سیاست را بگذارند کنار. اسلام اصلش دین سیاست است... اسلام یک دینی است که احکام عبادی‌اش هم سیاسی است. این جمعه، این خطبه‌های جمعه، آن عید، آن خطبه‌های عید، این جماعت، اجتماع، این مکه، این مشعر، این منا، این عرفات، همه‌اش یک مسائل سیاسی است. با اینکه عبادت است، در عبادتش هم سیاست است. سیاستش هم عبادت است. اینها جدا می‌کردند اسلام را و دین را از سیاست. می‌گفتند که امپراتور سر جای امپراتوری است، آخوند هم برود در مسجد. آخوند برود نمازش را بخواند و برود. آخوند چه کار دارد که نفت را دارند می‌برند. آخوند چه کار دارد که قراردادهای کمرشکن برای یک مملکتی حاصل می‌شود. آخوند برود عبایش را سرش بکشد. تو مسجد نمازش را بخواند. هر چه هم دلش می‌خواهد دعا بخواند. کی با او مخالف است؟ هر که هر چی دلش می‌خواهد دعا بخواند هیچ کس با او مخالف نیست

امام خمینی تعبیر «الاسلام هو الحکومه» را در ضمن استدلال بر ولایت فقیه و در تفسیر روایتی از امام کاظم(ع) بیان کرده است. بر اساس این روایت، مرگ مؤمن رخنه‌ای بر پیکره اسلام پدید می‌آورد که چیزی آن را جبران نمی‌کند؛ چرا که مؤمنان فقیه، دژهای استوار اسلام‌اند. امام خمینی تأکید می‌کند که دژ بودن، معنایی جز حاکمیت همه‌جانبه ندارد؛ زیرا اسلام فقط مجموعه‌ای از احکام نیست، بلکه نظام و حکومتی جامع و چند بُعدی است. ازاین‌رو، فقیه فقط زمانی می‌تواند دژِ اسلام باشد که عهده‌دار تمامی شئون حکومتی گردد؛ از گسترش عدالت و اجرای حدود گرفته، تا تأمین امنیت مرزها، دریافت و توزیع عادلانه مالیات‌ها و گماردن کارگزاران در سرزمین‌های اسلامی.