الاسلام هو الحکومة
اَلاِسلامُ هُوَ الحُکومة بهمعنای «اسلام، عین حکومت است»، عبارتی در فقه سیاسی است که امام خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، برای بیان دیدگاه خود درباره نسبت اسلام و حکومت به کار برده است.[۱] بر اساس این دیدگاه، اسلام تنها شامل احکام فردی و عبادی نیست، بلکه برای اداره جامعه نیز احکام و اهدافی دارد و حکومت اسلامی مسئول اجرای این احکام و تحقق اهداف اجتماعی اسلام است.[۲] امام خمینی حکومت را از شئون ولایت پیامبر(ص) و از احکام اولیه اسلام میداند و آن را بر برخی احکام دیگر، مانند نماز، روزه و حج، مقدم میشمارد.[۳] این دیدگاه بر پیوند اسلام با سیاست و نقش حکومت در تحقق آموزههای اجتماعی اسلام تأکید دارد و از این جهت در مقابل دیدگاههای سکولار درباره تفکیک نهادهای دینی و سیاسی[۴] یا جدایی دین و سیاست قرار میگیرد.[۵]
امام خمینی این عبارت را در بحث ولایت فقیه و در تبیین روایتی از امام کاظم(ع) درباره جایگاه عالمان دینی به کار برده است. در این روایت، فقیهان به دژهای اسلام تشبیه شدهاند.[۶] امام خمینی این تشبیه را به مسئولیت عالمان دینی در اداره امور جامعه مرتبط میکند و بر این باور است که فقیه برای ایفای این نقش باید عهدهدار حکومت اسلامی باشد. از نظر او، این مسئولیت شامل اجرای احکام و حدود، برقراری عدالت، تأمین امنیت، اداره امور مالی و تعیین کارگزاران حکومت است.[۷]
امام خمینی در تبیین رابطه اسلام و سیاست، بر وجود ابعاد اجتماعی و سیاسی در آموزهها و عبادات اسلامی نیز تأکید کرده است. او در سخنانی خطاب به حامد الگار اسلامشناس بریتانیایی میگوید:
پس از امام خمینی، برخی اندیشمندان به تفسیر این عبارت پرداختهاند. سید محمدمهدی میرباقری، با استناد به دیدگاه امام خمینی، حکومت را دربرگیرنده شئون مختلف اسلام دانسته و الاسلام هو الحکومة را بیانگر اصالت حکومت نسبت به احکام شرعی تفسیر کرده است.[۹] محمدجواد فاضل لنکرانی این عبارت را مهمترین، بزرگترین و دقیقترین نظریه فقهی و سیاسی امام خمینی دانسته است.[۱۰] احمد واعظی پژوهشگر فقه اسلامی در سده ۱۵ش از آن تقدم حکم حکومتی بر سایر احکام اولیه را برداشت کرده است.[۱۱] برخی پژوهشگران نیز این عبارت را نظریه نهایی امام خمینی درباره نسبت اسلام و حکومت و مبتنی بر عینیت اسلام و حکومت تفسیر کردهاند و معتقدند این دیدگاه از آیات ۱۳ سوره شوری و ۶۶ سوره مائده قابل استنباط است.[۱۲] سید علی فرحی در کتاب تحقیق فی القواعد الفقهیه، عبارت الاسلام هو الحکومة را ناظر به نمود و بروز بیرونی اسلام دانسته است.[۱۳]
پانویس
- ↑ خمینی، کتاب البیع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۶۷۲.
- ↑ خمینی، کتاب البیع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۶۷۲.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۴۵۲.
- ↑ برقعی، سکولاریزم از نظر تا عمل، ۱۳۸۱ش، ص۱۸، ۲۵-۲۹.
- ↑ مسیری، العلمانیة الجزئیة و العلمانیة الشاملة، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۴۷۱ و ۴۷۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸.
- ↑ خمینی، کتاب البیع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۶۷۲.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۳۶۲ و۳۶۳.
- ↑ «بررسی رویکرد امام خمینی(س) در تعریف فقه حکومتی»، پرتال امام خمینی.
- ↑ «الاسلام هو الحکومه مهمترین نظریه فقهی-سیاسی امام است...»، شبکه اجتهاد.
- ↑ «زمینه های ثابت و متغیر در فقه اسلام»، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
- ↑ فاضل لنکرانی و قاسمی، «تفسیری نو از نظریه الاسلام هو الحکومه و مستندات آن»، ص۷
- ↑ فرحی، تحقیق فی القواعد الفقهیه، ۱۴۳۰ق، ص۷۵۵.
منابع
- «بررسی رویکرد امام خمینی(س) در تعریف فقه حکومتی»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۳۹۱ش؛ تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «الاسلام هو الحکومه مهمترین نظریه فقهی-سیاسی امام است...»، شبکه اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «زمینه های ثابت و متغیر در فقه اسلام»، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
- برقعی، محمد، سکولاریزم از نظر تا عمل، تهران، قطره، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.
- خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- خمینی، سید روحالله، کتاب البیع، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی (قدس سره)، چاپ چهارم، ۱۳۹۲ش.
- فاضل لنکرانی، محمدجواد و محمد قاسمی، «تفسیری نو از نظریه الاسلام هو الحکومه و مستندات آن»، دو فصلنامه علمی-تخصصی مطالعات فقه سیاست، شماره۳، سال دوم، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.
- فرحی، سیدعلی، تحقیق فی القواعد الفقهیه، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مسیری، عبدالوهاب، العلمانیة الجزئیة و العلمانیة الشاملة، بیروت، دارالشروق، ۱۴۲۳ق.
| بستگان |  | |
|---|---|---|
| استادان | ||
| شاگردان | ||
| نظریات | ||
| آثار مکتوب | ||
| سیاست | ||
| نمایندگان | ||
| مکانهای مرتبط | ||
| وابسته | میرزا ابوالفضل کلانتر • میرزا ابوالقاسم تهرانی • سلمان رشدی • مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی • علیپناه اشتهاردی • غلامرضا رضوانی • دهه فجر انقلاب اسلامی • قیام ۱۹ دی • دانشنامه امام خمینی • مراسم برائت از مشرکین • شیطان بزرگ • بنیاد ۱۵ خرداد • سالگرد رحلت امام خمینی • سال امام خمینی • مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه • بنیاد شهید و امور ایثارگران • کمیته امداد امام خمینی • صدور انقلاب • تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش • امامین انقلاب | |