مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه
مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه نوشتهای بود که در آن به امام خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، توهین کرده و او را فردی هندیتبار و وابسته به استعمار انگلیس معرفی میکرد. این مقاله به دستور محمدرضا پهلوی، دومین پادشاه از سلسله پهلوی، و با نام مستعار احمد رشیدیمطلق، در تاریخ ۱۷ دی سال ۱۳۵۶ش، همزمان با سالروز واقعه کشف حجاب، در روزنامه اطلاعات منتشر شد.
این مقاله به عنوان یکی از عوامل شتابدهنده نهضت امام خمینی شناخته شده است. همچنین زمینهساز قیام ۱۹ دی مردم قم بود. برخی از مراجع تقلید همچون سید محمدرضا گلپایگانی، سید شهابالدین مرعشی نجفی و سید محمدکاظم شریعتمداری با صدور بیانیههایی این اقدام را محکوم کرده و از امام خمینی حمایت کردند.
جایگاه و اهمیت
مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، عنوان نوشتهای بود که در آن به امام خمینی، رهبر نهضت انقلاب اسلامی ایران،[۱] توهین شده بود.[۲] این مقاله به دستور محمدرضا پهلوی، دومین پادشاه از سلسله پهلوی، نوشته شد[۳] و در تاریخ ۱۷ دی سال ۱۳۵۶ش،[۴] همزمان با سالروز واقعه کشف حجاب،[۵] در روزنامه اطلاعات چاپ شد.[۶] گفته شده که برخی روزنامهها مانند کیهان از چاپ مقاله خودداری کردند، اما روزنامه اطلاعات که به دربار پهلوی نزدیکتر بود، آن را منتشر کرد.[۷] این مقاله، زمینهساز قیام ۱۹ دی مردم قم شد.[۸] همچنین نقش مهمی در تقویت نهضت امام خمینی[۹] و پیروزی انقلاب اسلامی داشت.[۱۰]
گفته شده پس از اینکه محمدرضا پهلوی در تهران با کارتر، رییس جمهور آمریکا، ملاقات داشت،[۱۱] با حمایت او، این مقاله را منتشر کرد.[۱۲] هدف شاه از انتشار این مقاله توهینآمیز، تخریب جایگاه امام خمینی[۱۳] و شناسایی و بازداشت طلاب و روحانیون مخالف، در سراسر کشور دانسته شده است.[۱۴]
درباره مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، کتابهای متعددی همچون «اخگر انفجار: پیشزمینه و پیآمد مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه» نوشته سیدفرید قاسمی چاپ و منتشر شده است. همچنین از این مقاله با عناوین «مقاله انقلابآفرین»، «آتش به انبار باروت»، «گافِ گُنده»، «ریسک بزرگ»، «انتحار سیاسی» و «حماقت باورناپذیر» یاد شده است.[۱۵]
محتوای مقاله
احمد رشیدیمطلق، نام مستعار نویسنده مقاله،[۱۶] امام خمینی را فردی هندیتبار[۱۷] و از عوامل اصلی استعمار در ایران دانسته است.[۱۸] به باور او امام خمینی در هندوستان با مراکز استعماری انگلیس ارتباط داشته است.[۱۹] همچنین مدعی بود که امام خمینی در میان روحانیون جایگاهی ندارد و برای شهرتطلبی با استعمار همکاری میکند.[۲۰]
رشیدیمطلق، قيام ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ش را توطئهای از سوی استعمار سرخ و سیاه دانسته[۲۱] و امام خمینی را مسئول خونریزی مردم معرفی کرده بود.[۲۲] او ادعا کرده بود که امام خمینی، فردی بیاعتقاد و مخالف آزادی زنان است.[۲۳] همچنین در این مقاله، بیحجابی بهعنوان فضیلت و حجاب بهعنوان کهنهپرستی و ارتجاع سیاه مطرح شده بود.[۲۴]
واکنشها و پیامدها
حوزه علمیه قم به جهت محکومیت این مقاله، درسهای حوزه را تعطیل اعلام کرد.[۲۵] همچینن درسهای خارج برخی از مراجع تقلید قم مانند مرتضی حائری یزدی و سید محمدرضا گلپایگانی و سید محمدکاظم شریعتمداری تعطیل شد.[۲۶] این تعطیلی یک هفته ادامه داشت.[۲۷] نماز جماعتها نیز به نشانه اعتراض برگزار نشد.[۲۸]
پس از چاپ مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، مردم قم در ۱۷ دی، کامیون حامل این روزنامه به قم و اصفهان را به آتش کشیدند.[۲۹] بر اساس اسناد ساواک، پس از انتشار این مقاله، فروش روزنامه اطلاعات در سراسر کشور، کم شد.[۳۰] همچنین گروههای سیاسی همچون نهضت آزادی،[۳۱] نیروهای جبهه ملی ایران[۳۲] و جنبش مسلمانان مبارز،[۳۳] نسبت به انتشار این مقاله با صدور بیانیههایی اعتراض خود را اعلام کردند.
احمد رشیدیمطلق
گفته شده که احمد رشیدیمطلق، نام مستعار نویسنده مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، بوده است.[۳۴] درباره اینکه این نام، متعلق به چه کسی است، افراد مختلفی ذکر شده است. از جمله، داریوش همایون، وزیر اطلاعات و جهانگردی، امیرعباس هویدا، از نخستوزیران ایران، [۳۵] پرویز نیکخواه، سرپرست گروه تحقیق رادیو و تلویزیون، و فرهاد نیک خواه، مشاور مطبوعاتی هویدا.[۳۶]
پانویس
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۸.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۷۵.
- ↑ باباپور گلافشانی، انقلاب اسلامی ایران، زمینهها و فرایند شکلگیری، ۱۳۹۰ش، ص۱۶۸.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۵.
- ↑ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹-۲۶۰.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۳.
- ↑ فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۵۷۵؛ مصباح یزدی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، ۱۳۹۲ش، ص۲۵۹.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۳.
- ↑ وزارت اطلاعات، حضرت آیت الله حاج سید محمدرضا گلپایگانی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۵۲۱.
- ↑ «بررسی مقالهای که ختم به انقلاب ۵۷ شد در اخگر انفجار»، وبگاه همشهری آنلاین.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ توکلی، جستارهایی در تاریخنگاری معاصر ایران، ۱۳۹۴ش، ص۹۱.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۲۲۵.
- ↑ توکلی، جستارهایی در تاریخنگاری معاصر ایران، ۱۳۹۴ش، ص۹۱.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ بذرافشان، مناسبتهاي شمسي در قرآن، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۰.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۳۲۲.
- ↑ بذرافشان، مناسبتهاي شمسي در قرآن، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۰.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۷.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۲۸.
- ↑ کریمی جهرمی، خورشید آسمان فقاهت و مرجعیت، ۱۳۷۳ش، ص۱۲۶.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۲۲۵.
- ↑ امامی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۴.
- ↑ «تحریم روزنامه اطلاعات پس از انتشار مقاله «ایران و استعمار سرخ و سیاه» در دی ماه 1356»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۶.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۴.
- ↑ ملایی پور، آذرخش انقلاب، ۱۳۸۳ش، ص۵۵.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۳۹-۱۴۰.
- ↑ منصوری، «قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ قم»، ص۲۵۷.
منابع
- «بررسی مقالهای که ختم به انقلاب ۵۷ شد در اخگر انفجار»، وبگاه همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «تحریم روزنامه اطلاعات پس از انتشار مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در دی ماه 1356»، وبگاه مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
- امامی، محمدمهدی، اندیشههای فقهی- سیاسی آیت الله العظمی گلپایگانی در عصر غیبت، قم، ائمه، ۱۳۸۳ش.
- باباپور گلافشانی، محمدمهدی، انقلاب اسلامی ایران، زمینهها و فرایند شکلگیری، قم، المصطفی، ۱۳۹۰ش.
- بذرافشان، مرتضی، مناسبتهاي شمسي در قرآن، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیمای، ۱۳۸۳ش.
- توکلی، یعقوب، جستارهایی در تاریخنگاری معاصر ایران، قم، معارف، ۱۳۹۴ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، انقلاب اسلامی؛ علل، مسائل و نظام سیاسی، قم، معارف، ۱۳۹۱ش.
- فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، تهران، اطلاعات، چاپ بیست و پنجم، ۱۳۸۷ش.
- فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۸۰)، تهران، عروج، ۱۳۸۷ش.
- کریمی جهرمی، علی، خورشید آسمان فقاهت و مرجعیت، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۳ش.
- مدنی، جلالالدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۷ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، تدوین و نگارش قاسم شباننیا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۲ش.
- ملایی پور قرجه داغی، جواد، آذرخش انقلاب، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۳ش.
- منصوری، توران، «قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ قم»، مجله پانزده خرداد، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۹۴ش.
- وزارت اطلاعات، حضرت آیت الله حاج سید محمدرضا گلپایگانی، تهران، وزارات اطلاعات- مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۵ش.
پیوند به بیرون
- جرقه انقلاب: بررسی تحلیلی مقاله احمد رشیدی مطلق، محسن بهشتی سرشت.
- علل و پیامدهای انتشار مقاله ۱۷ دیماه سال ۱۳۵۶، سهیلا نظری قنبری.
- پیامدهای مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه، رحیم نیکبخت.
| بستگان |  | |
|---|---|---|
| استادان | ||
| شاگردان | ||
| نظریات | ||
| آثار مکتوب | ||
| سیاست | ||
| نمایندگان | ||
| مکانهای مرتبط | ||
| وابسته | میرزا ابوالفضل کلانتر • میرزا ابوالقاسم تهرانی • سلمان رشدی • مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی • علیپناه اشتهاردی • غلامرضا رضوانی • دهه فجر انقلاب اسلامی • قیام ۱۹ دی • دانشنامه امام خمینی • مراسم برائت از مشرکین • شیطان بزرگ • بنیاد ۱۵ خرداد • سالگرد رحلت امام خمینی • سال امام خمینی • مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه • بنیاد شهید و امور ایثارگران • کمیته امداد امام خمینی • صدور انقلاب • تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۵۷ | |