تشییع جنازه
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
تشییع جنازه به همراهی و حرکت در پی جنازه از زمان انتقال آن تا دفن گفته میشود. در فقه امامیه، تشییع جنازه مؤمن از مستحبات مؤکد و از حقوق مؤمن بر مؤمن به شمار میرود و در روایات اسلامی، فضیلت فراوانی برای آن بیان شده است. در منابع فقهی، آداب و احکامی برای تشییع جنازه بیان شده است؛ از جمله پیاده تشییع کردن، حرکت در پشت یا دو سوی جنازه و دعا برای متوفی از مستحبات، و خندیدن، اشتغال به کارهای بیهوده و شتاب دادن به حرکت جنازه از مکروهات آن است.
در تاریخ تشیع نیز برخی مراسم تشییع به دلیل جایگاه دینی مُتَوَفّیٰ، شرایط سیاسی یا گستردگی مشارکت مردمی، اهمیت ویژهای یافتهاند که از مهمترین آنها میتوان به تشییع حضرت فاطمه(س)، امام حسن مجتبی(ع)، شهدای کربلا، امام خمینی، قاسم سلیمانی، سید حسن نصرالله و سید علی خامنهای اشاره کرد.
فضیلت و ثواب تشییع جنازه
تشییع به معنای رفتن دنبال جنازه میت تا زمان گذاشتن میت در قبر است.[۱] بر پایه روایتی از رسول خدا(ص)، نقل شده است کسی که جنازهای را تشییع کند برای هر قدمی که برمیدارد تا زمانی که برگردد، صد هزارهزار حسنه خواهد داشت و صد هزارهزار گناه از او محو میشود و صد هزارهزار درجه نزد خدا بهدست میآورد و اگر بر میت نماز هم بخواند موقع مرگش صد هزار هزار ملائکه او را تشییع میکنند که همه آنها برای او استغفار میکنند و اگر در دفن میت حاضر شود خداوند صد هزار هزار از ملائک را مأمور میکند تا فرارسیدن روزقیامت برای او طلب مغفرت رکنند.[۲]
بهتر است صاحبان عزا برادران دینی میت را از مرگ او باخبر سازند تا در تشییع جنازه حاضر شوند و بر او نماز خوانند؛ هم برای آنان پاداش خواهد بود و هم برای میت مایه آمرزش.[۳]
حکم تشییع جنازه
تشییع جنازه مؤمن، مستحب است. البته برخی فقها استحباب تشییع را در موردی میدانند که دفن جنازه نیاز به جابهجایی دارد.[۴] تشییع جنازه مؤمن از جمله موارد جواز خروج مُعتَکِف از مسجد است و این عمل، اعتکاف را باطل نمیکند.[۵]
برخی از فقها برای تشییع جنازه از جهت مقدار فضل و کمال سه مرتبه برشمردهاند: کمترین مرتبه آن، همراهی جنازه تا مُصَلّی(محل اقامه نماز) و اقامه نماز میت، مرتبه متوسط، تشییع تا کنار قبر و توقّف تا پس از دفن و کاملترین و با فضیلتترین مرتبه آن توقّف بعد از دفن، استغفار و طلب ثبات قدم میت بر اعتقاد حق، هنگام سؤال نکیر و منکر از او است.[۶] البته برخی در اینکه مرتبه اوّل، کمترین حدّ تشییع باشد بهگونهای که به کمتر از آن تشییع تحقّق نیابد اشکال کردهاند.[۷]
مستحبات تشییع جنازه
- خواندن دعاهای وارد شده هنگام مشاهده و حمل جنازه
- خشوع، پندگیری، عبرتآموزی و تفکر در مرگ و آخرت
- پیاده تشییع کردن
- پوشاندن جنازه با پارچه غیرتزیینی
- پشت سر یا دو طرف جنازه حرکت کردن
- حمل جنازه توسط چهار نفر از چهار طرف و به دوش گرفتن هر یک، هر چهار طرف جنازه را با کیفیت خاص
- حمل میت بر دوش، نه بر مَرکب مگر به جهت عذری مانند دوری راه
- تغییر هیئت صاحب مصیبت با برداشتن ردا از دوش یا پابرهنه بودن او.[۸]
- ابتدا قسمت راست جلوى جنازه -دست راست میت- را بر دوش راست خود قرار دادن و سپس به قسمت عقب همان سمت منتقل شدن.پس از آن، قسمت عقب سمت چپ جنازه -پاى چپ میت- را بر دوش چپ گرفتن و در نهایت به قسمت جلوى همان سمت منتقل شدن.[۹]
مکروهات
حکم حضور زنان در تشییع جنازه
از نظر فقیهان شیعه، شرکت زنان بهویژه زن جوان در تشییع جنازه حتی تشییع جنازه زنان مکروه است.[۱۲] البته برخی فقیهان، زنان مُسن را از این حکم استثنا کردهاند.[۱۳] همچنین به فتوای برخی مراجع تقلید، اگر حضور زنان در تشییع دارای فایده قابلتوجهی باشد، مانعی ندارد.[۱۴]
تشییعهای مهم
در تاریخ تشیع، برخی مراسم تشییع به دلیل جایگاه دینی، شرایط سیاسی یا گستردگی مشارکت مردمی، اهمیت ویژهای یافتهاند، از جمله:
- تشییع حضرت فاطمه(س)، بنا بر وصیتش، شبانه و بهصورت پنهانی و با حضور شمار اندکی از نزدیکان انجام شد.
- تشییع امام حسن مجتبی(ع) با حضور مردم مدینه برگزار شد، اما با مخالفت بنیامیه از دفن او در کنار قبر پیامبر(ص) جلوگیری شد.
- تشییع و دفن شهدای واقعه کربلا، سه روز پس از عاشورا، به دست قبیله بنیاسد
- تشییع شهید بهشتی و شهیدان انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی
- تشییع امام خمینی در سال ۱۳۶۸ش با حضور میلیونی مردم
- تشییع سید علی خامنهای در تیرماه ۱۴۰۵ش با حضور میلیونی و انبوه مردم در شهرهای تهران، قم و مشهد و نجف و کربلا
- تشییع قاسم سلیمانی در سال ۱۳۹۸ش در چندین شهر ایران و عراق با حضور گسترده مردم
- تشییع سید حسن نصرالله با حضور گسترده مردم لبنان و هیئتهایی از کشورهای مختلف.
پانویس
- ↑ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۷۹ش، ص۱۴۶؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۹۸۱م، ج۴، ص۲۶۳.
- ↑ حر عاملی، وسایل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۴۳ و ۱۴۴، باب۲، حدیث۶.
- ↑ صدوق، علل الشرایع، منشورات المكتبة الحيدرية و مطبعتها في النجف، ج۱، ص۳۰۱.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۲۶۳ـ۲۶۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۱۷، ص۱۸۱.
- ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۳۳۳ش، ج۱، ص۴۴۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۲۶۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۹ش، ج۴، ص۲۶۵ـ۲۷۴؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۱۸ـ۴۱۹.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش ،ج۴، ص۲۷۳.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۵۳.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۲۷۰ـ۲۷۲؛ یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۱۹.
- ↑ یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۳۲۲.
- ↑ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۸۴ـ۸۵؛ نجفی، جواهر الکلام،۱۳۶۲ش، ج۴، ص۲۷۶.
- ↑ «حکم شرکت زنان در تشییع شهدا»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی.
منابع
- بحرانی، یوسف بن احمد، الحدایق الناضره فی احکام العترة الطاهره، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفه، ۱۴۰۵-۱۴۱۶ق.
- حر عاملی، وسایل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ق.
- «حکم شرکت زنان در تشییع شهدا»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
- طباطبایی یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجماعة المدرسین، ۱۴۱۷ -۱۴۲۰ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث، ۱۴۱۴-۱۴۲۰ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب (طبع قدیم)، تبریز، نشر حاج احمد، ۱۳۳۳ش.
- مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، قم، چاپ الهادی، ۱۳۷۹ش.
- صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، منشورات المكتبة الحيدرية و مطبعتها في النجف، بیتا.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه و المکتبة الاسلامیه، ۱۳۶۲- ۱۳۶۹ش.