بالاسر قبر
بالاسر قبر به بخشی از اطراف قبر گفته می‌شود که سرِ میت در آن سمت قرار دارد.[۱] در برخی زیارتگاه‌های شیعه، مسجد یا رواق واقع در این بخش مسجد بالاسر[۲] یا رواق بالاسر نامیده می‌شود. بر اساس احکام دفن، میت به پهلوی راست و رو به قبله قرار داده می‌شود.[۳]
در منابع شیعه، حضور در بالاسر و خواندن دعا یا زیارت‌نامه برای زیارت برخی امامان توصیه شده است.[۴] این توصیه درباره پیامبر اسلام(ص)،[۵] امام علی(ع)[۶] و امام حسین(ع)[۷] آمده و درباره امام رضا(ع) نیز دعا در این محل سفارش شده است.[۸]
در حرم امام علی(ع)، مسجدی با نام مسجدالرأس در سمت سرِ قبر قرار دارد که ساخت آن را به غازان‌خان (درگذشت: ۷۰۳ق) نسبت داده‌اند.[۹] قرار گرفتن مسجد در قسمت بالاسر، از دیدگاه‌های مطرح درباره علت نام‌گذاری آن است.[۱۰] مسجد بالاسر امام رضا(ع) نیز در این بخش قرار دارد[۱۱] و پس از بقعه، از کهن‌ترین بناهای حرم به شمار می‌رود.[۱۲] زائران در آن نماز زیارت می‌خوانند.[۱۳] در حرم حضرت معصومه نیز رواق بالاسر محل دفن شماری از عالمان شیعه است.[۱۴] در حرم شاهچراغ نیز مسجد بالاسر وجود دارد.[۱۵] سید حمیدرضا برقعی، از شاعران شیعه، در شعری به بالاسر اشاره دارد:
در قرن سیزدهم قمری، درباره محل ایستادن برای نماز در حرم امامان، میان شیخیه و دیگر گروه‌های شیعه اختلافی شکل گرفت که به دعوای بالاسری و پشت‌سری شهرت یافت.[۱۷] شیخیه هنگام نماز، پشت سر قبر امام می‌ایستادند و قبر میان آنان و قبله قرار می‌گرفت؛ ازاین‌رو پشت‌سری نامیده شدند. در مقابل، شیعیان دیگر در سمت بالاسر امام نماز می‌خواندند و بالاسری خوانده شدند.[۱۸] شیخیه این شیوه را جایز نمی‌دانستند و آن را با احترام به جایگاه امام ناسازگار می‌شمردند.[۱۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۲۶۰.
- ↑ محدثی، فرهنگ‌نامه زیارت، تهران، ج۱، ص۱۷.
- ↑ کاشف‌الغطاء، أسس التقوی لنیل جنة المأوی، نجف، ص۷۹.
- ↑ محدثی، فرهنگ نامه زیارت، تهران، ج۱، ص۱۶.
- ↑ شیخ مفید، کتاب المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۱۳.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۹۰.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۷۳.
- ↑ ابن‌قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۳۱۲.
- ↑ «مسجد-الرأس مسجد الرأس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ «آشنایی با «مسجد الرأس» در حرم مطهر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)»، آستان مقدس علوی.
- ↑ «مسجد بالاسر در حرم مطهر رضوی؛ نخستین مسجد شهر»، قدس.
- ↑ رضایی برجکی، «بالاسر، مسجد»، ص۱۹۴.
- ↑ « آشنایی با مسجد بالاسر - خراسان رضوی»، همشهری آنلاین.
- ↑ «گذری بر رواق های حرم حضرت معصومه»، سایت خبری تابناک قم.
- ↑ «مسجد بالاسر حرم شاهچراغ را بشناسید»، تابناک.
- ↑ «غزل به نام نامی سر، بسمه تعالی سر»، تابناک.
- ↑ حائری‌نیا، «فرقه شیخیه»، شیعه‌نیوز.
- ↑ رحمانی، «شیخیه و نظریه رکن رابع»، ص۷۸.
- ↑ رحمانی، «شیخیه و نظریه رکن رابع»، ص۷۸.
منابع
- «آشنایی با مسجد بالاسر - خراسان رضوی»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «آشنایی با «مسجد الرأس» در حرم مطهر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)»، آستان مقدس علوی، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، محقق و مصحح: عبدالحسین امینی،، دار المرتضویة، نجف، چاپ اول، ۱۳۵۶ش.
- حائری‌نیا، سجاد، «فرقه شیخیه»، شیعه‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، زیر نظر: سید جعفر شهیدی، به کوشش: غلامرضا ستوده، ایرج مهرکی، اکرم سلطانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۵ش.
- رحمانی، نیره، «شیخیه و نظریه رکن رابع»، پنجره، شماره ۱۳، ۱۳۸۸ش.
- رضایی برجکی، اسماعیل، «بالاسر، مسجد»، در دائرة المعارف آستان قدس رضوی (ج۱: آ-س)، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، ۱۳۹۳ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار، محقق و مصحح: سید محمدباقر ابطحی، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- «غزل به نام نامی سر، بسمه تعالی سر»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- کاشف‌الغطاء، علی، أسس التقوی لنیل جنة المأوی، نجف، مؤسسة کاشف الغطاء العامة، بی‌تا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- «گذری بر رواق های حرم حضرت معصومه»، سایت خبری تابناک قم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
- محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه زیارت، تهران، مشعر، بی‌تا.
- «مسجد بالاسر در حرم مطهر رضوی؛ نخستین مسجد شهر»، قدس، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مسجد بالاسر حرم شاهچراغ را بشناسید»، تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ مرداد ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مسجد الرأس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.