بالاسر قبر
بالاسر قبر به فضایی در اطراف قبر گفته میشود که سر جنازه در آن سمت قرار دارد.[۱] تعبیر بالاسر قبر در مقابل «پایین پا» استفاده میشود.[۲] در برخی از حرمهای بزرگان شیعه، به مسجدی که در سمت بالای سر ضریح و مرقد قرار دارد، مسجد بالاسر گفته میشود.[۳] از احکام دفن میت چنین است که جنازه را بر سمت راست دفن میکنند؛ بهگونهای که صورت، سینه و شکم رو به قبله باشد.[۴] بنابر این در حرمهای امامان، بالاسر آنها معمولاً به طرف مغرب و پای آنها به سوی مشرق قرار گرفته است.[۵]
بخشی از آداب زیارت برای حرمهای امامان، حضور در بالای سر و خواندن دعاها و زیارتهای خاص آنجا است.[۶] برای نمونه در منابع شیعه توصیه شده در بالاسر قبر پیامبر اسلام(ص)[۷] و قبر امام حسین(ع)[۸] نشسته و دعاهایی را بخوانند. این توصیه در مورد قبر امام علی(ع) نیز نقل شده است.[۹] در بالاسر قبر امام علی(ع) مسجدی با عنوان مسجد الرأس وجود دارد که ساخت آن را به غازان بن هولاکوخان نسبت دادهاند.[۱۰] یکی از دیدگاههایی که پیرامون این مسجد وجود دارد این است که به جهت قرار گرفتن در بالاسر امام، به این نام خوانده شده است.[۱۱]
مسجد بالاسر در حرم امام رضا(ع) در بالاسر امام رضا(ع) قرار گرفته[۱۲] و کهنترین بنای حرم امام رضا(ع) پس از بقعه است.[۱۳] این مسجد حدود هزار سال سابقه تاریخی دارد[۱۴] زائران پس از زیارت امام رضا(ع) وارد این مسجد شده[۱۵] و نماز زیارت میخوانند.[۱۶] در منابع به خواندن دعا در بالاسر امام رضا(ع) سفارش شده است.[۱۷] در حرم حضرت معصومه نیز در سمت بالاسر قبر، رواقی وجود دارد که از سمت قبله به مسجد شهید مطهری، از سمت راست به مسجد اعظم و از سمت دیگر به ضریح حضرت معصومه(س) محدود میشود.[۱۸]
در قرن سیزدهم قمری جنجالی به نام دعوای بالاسری و پشتسری به وجود آمد؛ فرقه شیخیه هنگام خواندن نماز در حرم امامان(ع)، به گونهای پشت سر امام میایستادند که قبر امام میان آنها و قبله قرار میگرفت. آنها به «پشتسری» معروف و متهم شدند که قبر را قبله قرار دادهاند. در مقابلِ آنها، شیعیان دیگر عمداً در بالاسر امام به نماز میایستادند. ازاینرو به آنها «بالاسری» میگفتند.[۱۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۲۶۰.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۴۲۶۰.
- ↑ محدثی، فرهنگ نامه زیارت، تهران، ج۱، ص۱۷.
- ↑ کاشفالغطاء، أسس التقوی لنیل جنة المأوی، نجف، ص۷۹.
- ↑ محدثی، فرهنگ نامه زیارت، تهران، ج۱، ص۱۷.
- ↑ محدثی، فرهنگ نامه زیارت، تهران، ج۱، ص۱۶.
- ↑ شیخ مفید، کتاب المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۱۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۷۳.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۹۰.
- ↑ «مسجد الرأس»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «آشنایی با «مسجد الرأس» در حرم مطهر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)»، آستان مقدس علوی.
- ↑ «مسجد بالاسر در حرم مطهر رضوی؛ نخستین مسجد شهر»، قدس.
- ↑ رضایی برجکی، «بالاسر، مسجد»، ص۱۹۴.
- ↑ «مساجد حرم مطهر | مسجد بالاسر»، پنجره فولاد؛ درگاه فرهنگی تبلیغی حرم مطهر رضوی.
- ↑ «مسجد بالاسر، تاریخیترین بنای حوزه حرم مطهر رضوی؟»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «آشنایی با مسجد بالاسر - خراسان رضوی»، همشهری آنلاین.
- ↑ ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۳۱۲.
- ↑ «نام رواق بالاسر حرم حضرت معصومه(س)...»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ حائرینیا، «فرقه شیخیه»، شیعهنیوز.
منابع
- «آشنایی با مسجد بالاسر - خراسان رضوی»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «آشنایی با «مسجد الرأس» در حرم مطهر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)»، آستان مقدس علوی، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، محقق و مصحح: عبدالحسین امینی،، دار المرتضویة، نجف، چاپ اول، ۱۳۵۶ش.
- حائرینیا، سجاد، «فرقه شیخیه»، شیعهنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، زير نظر: سید جعفر شهیدی، به کوشش: غلامرضا ستوده، ایرج مهرکی، اکرم سلطانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۵ش.
- رضایی برجکی، اسماعیل، «بالاسر، مسجد»، در دائرة المعارف آستان قدس رضوی (ج۱: آ-س)، مشهد، بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، ۱۳۹۳ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار، محقق و مصحح: سید محمدباقر ابطحی، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- کاشفالغطاء، علی، أسس التقوی لنیل جنة المأوی، نجف، مؤسسة کاشف الغطاء العامة، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- محدثی، جواد، فرهنگ نامه زیارت، تهران، مشعر، بیتا.
- «مسجد بالاسر، تاریخیترین بنای حوزه حرم مطهر رضوی؟»، خبرگزاری شبستان. تاریخ درج مطلب: ۵ شهریور ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «نام «رواق بالاسر» حرم حضرت معصومه(س) به نام شهید امام خامنهای تغییر یافت»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مسجد بالاسر در حرم مطهر رضوی؛ نخستین مسجد شهر»، قدس، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مساجد حرم مطهر | مسجد بالاسر»، پنجره فولاد؛ درگاه فرهنگی تبلیغی حرم مطهر رضوی، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «مسجد الرأس»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ش.