فقاع

فُقّاع یا آبجو نوشیدنی‌ای است که از جو به شیوه خاصی تهیه می‌شود. در فقه اسلامی، آبجو حرام است و نوشیدن آن همانند شراب هشتاد تازیانه، حد شرعی دارد. گفته می‌شود که در آبجو مستی پنهانی وجود دارد. و اگر از غیر جو تهیه شده باشد، حرمت و نجاستی ندارد، مگر اینکه مست‌کننده باشد. بیشتر فقیهان عنوان «فقاع» را مخصوص آبجو می‌دانند، هرچند برخی آن را به نوشیدنی‌های حاصل از کشمش، گندم و مانند آن نیز گسترش داده‌اند. روایات متعددی درباره حرمت و نجاست فقاع وارد شده است.

آبجو نزد فقیهانی که خمر را نجس می‌دانند، نجس و نوشیدن آن حرام است. در این‌که حرمت و نجاست آن مشروط به جوشیدن و تخمیر طبیعی است یا صرفِ صدق عنوان «آبجو» کافی است، اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی می‌گویند بدون جوشیدن، حقیقتاً فقاع محسوب نمی‌شود و پس حرام و نجس نیست. همچنین این حکم وابسته به مست‌کنندگی محسوس نیست؛ یعنی اگر نوشیدنی‌ای واقعاً آبجو یا فقاع باشد، حتی اگر مستی آن آشکار نباشد، باز هم حرام و نجس است.

برای تولید نوشیدنی از جو، روش‌های مختلفی ذکر شده است: جوشاندن و صاف کردن آبجو که پاک و حلال دانسته شده، و چند روش صنعتی دیگر که برخی از آن‌ها به تخمیر و تولید الکل می‌انجامد و در نتیجه نجس و حرام شمرده می‌شود. در مورد ماءالشعیر و دلسترهای موجود در بازار نیز گفته شده که حکم آن‌ها تابع ماده اولیه و نحوه تولید است؛ اگر نجاست یا تولید الکل در فرآیند آن ثابت نشود، بسیاری از فقها استفاده از آن را جایز می‌دانند.

در فتواهای فقیهان نیز دیدگاه‌هایی ذکر شده است: لطف‌الله صافی گلپایگانی نوشیدنیِ جوشیدهٔ طبی را بی‌اشکال، ولی آبجوی معمولی را حرام می‌داند؛ ناصر مکارم شیرازی ملاک را مست‌کنندگی طبیعی و زیان ثابت‌شده می‌داند؛ و سید علی سیستانی ماءالشعیرهای موجود در بازار را حلال می‌شمارد.

به گفته فقیهان، نماز خواندن در خانه‌ای که آبجو در آن باشد مکروه است؛ اما خریدوفروش و خوردن غذای آمیخته با آبجو و غذا خوردن از سفره‌ای که آبجو در آن است حرام می‌باشد و همچنین درمان با آبجو در صورتی که راه درمان دیگری وجود داشته باشد حرام است.