زکات
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
زکات، زکات مال یا صدقه واجب از واجبات مالی در دین اسلام است که بر اساس آن، مسلمانان باید مقدار معینی از ۹ قلم کالا برای مصرف در زندگی فقرا و سایر امور عمومی اجتماعی بپردازند. این ۹ کالا عبارتند از نقدین (طلا و نقره)، انعام ثلاثه ( گاو، گوسفند و شتر) و غلات اربعه (گندم، جو، کشمش و خرما). مقدار پرداختی هر یک از این کالاها متفاوت بوده و در فقه تعیین شده است.
زکات از جمله مهمترین واجبات و از فروع دین شمرده شده و در منابع دینی در کنار نماز و جهاد قرار گرفته است. در ۵۹ آیه قرآن و حدود ۲۰۰۰ روایت به زکات اشاره شده است.
مفهومشناسی
زکات بهمعنای وجوب پرداخت اندازه معینی از برخی اموال است که به نصابی خاص رسیده باشد. علت اینکه این واجب، زکات نامیده شده، امید به برکت یافتن مال، یا برای پاکیزه کردن نفس انسان است.[۱] علامه طباطبایی معنای لغوی زکات را تطهیر ذکر میکند.[۲]
زکات معنای عامی هم دارد که به همۀ کمکهای واجب و مستحب به دیگران گفته میشود.
در برخی از آیات قرآن[۳] برای اشاره به زکات از واژه صدقه استفاده شده است. در فقه نیز از آن به صدقه واجب یاد میشود.[۴] بنابر نظر راغب اصفهانی صدقه در اصل برای امور مستحبی و زکات در امور واجب استعمال میشود؛ اما به زکات واجب از آن جهت که صاحبش آن را از روی میل و رغبت میپردازد، صدقه نیز میگویند.[۵]
زکات در قرآن و روایات
زکات از مهمترین برنامههای اقتصادی اسلام است. این واژه به همراه مشتقاتش در قرآن ۵۹ مرتبه در ۲۹ سوره و ۵۶ آیه به کار رفته، که ۲۷ مورد در کنار نماز آمده است: وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ ﴿٤﴾[مؤمنون–۴] الَّذِینَ إِن مَّکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکَاةَ...﴿٤١﴾[حج–۴۱] ...وَالْمُقِیمِینَ الصَّلَاةَ ۚ وَالْمُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ أُولَـٰئِکَ سَنُؤْتِیهِمْ أَجْرًا عَظِیمًا ﴿١٦٢﴾[نساء–۱۶۲] رِجَالٌ لَّا تُلْهِیهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَیْعٌ عَن ذِکْرِ اللَّـهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ ۙ...﴿٣٧﴾[نور–۳۷]
در کتاب وسایل الشیعه و مستدرک آن، ۱۹۸۰ حدیث در این باب آمده است که اهمیت بالای آن را میرساند. بخشی از آثار زکات در روایات عبارتند از:
|
ترک کردن زکات آثار زیانباری برای تارک آن دارد که عبارتند از:
وجوب زکات
مرتضی مطهری:
به زکات از آن جهت زکات میگویند که انسان را از آلودگیِ وابسته بودن به مال آزاد میکند. انسان وقتی که مال و ثروت دارد اگر به این حالت باشد که هر چه که دارم مال خودم است و مال خودم را نباید به کسی بدهم، این یک تعلق و وابستگی و آلودگی است و به همین جهت در قرآن به پیامبر(ص) میفرماید: «خُذْ مِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکیهِمْ بِها» از اموال اینها صدقات مالشان را بگیر و به این وسیله خودشان را پاک کن؛ یعنی وسیله تزکیه روح و تزکیه نفس آنهاست.
وجوب زکات از ضروریات دین اسلام و مورد اتفاق همه مسلمانان است و انکار وجوب آن موجب ارتداد خواهد شد.[۳۶] زکات از عبادات بهشمار میرود، از این رو، نیت (قصد قربت) در آن شرط است.[۳۷]
از آیات مختلف قرآن از جمله آیه ۱۵۶ سوره اعراف، ۳ سوره نمل، ۴ سوره لقمان، و آیه ۷ سوره فصلت که همه از سورههای مکّی هستند، چنین استفاده میشود که: حکم وجوب زکات در مکه نازل شده است، و مسلمانان موظف به انجام این وظیفه اسلامی بودند؛ ولی هنگامی که پیامبر(ص) به مدینه مهاجرت کرد و پایه حکومت اسلامی را گذارد از طرف خداوند مأموریت یافت که زکات را شخصاً از مردم بگیرد - نه اینکه خودشان به میل و نظر خود، در مصارف آن صرف کنند -. آیه شریفه «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً...»[۳۸] در این هنگام نازل شد. مشهور این است که نزول این آیه در سال دوم هجرت بود و سپس مصارف زکات به طور دقیق در آیه ۶۰ سوره توبه بیان گردیده است.[۳۹]
زکات در ادیان سابق
زکات علاوه بر دین اسلام در ادیان پیشین نیز بوده است؛ یعنی زکات به همراه نماز از مشترکات همه ادیان آسمانی است و آیات بسیاری در قرآن کریم گواه این مدعاست.[۴۰]
با بررسی آیات و روایات در مییابیم که زکات در اسلام همانند زکات در دیگر ادیان الهی نیست که صرفا مبتنی بر یک نوع وصیت و سفارش اخلاقی باشد؛ بلکه واجبی الهی است و بیاعتنایی به آن فسق بوده و منکر وجوب آن، کافر است.[۴۱]
موارد زکات
بنابر نظر مشهور فقهای شیعه، زکات در نُه مورد با شرایطی واجب میشود: گندم، جو، خرما، کشمش، طلا، نقره، شتر، گاو و گوسفند.[۴۲] البته برخی فقهیان زکات را در غیر این موارد مانند کنجد، برنج، ارزن، ذرت، عدس و عسل را در شرایطی واجب دانستهاند.[۴۳] همچنین پرداخت زکات سرمایه (مالالتجاره) نیز به نظر مشهور آنان مستحب است، هرچند برخی فقها آن را در شرایطی واجب دانستهاند.[۴۴] زکات از عبادات مالی است و ادای آن نیازمند قصد قربت است.[۴۵]
شرایط زکات غلات
نصاب زکات به مقدار معینی از مال گفته میشود که با رسیدن به آن، پرداخت زکات واجب میگردد. نصاب اول و مقدار زکات برای هر یک از موارد نهگانه به شرح زیر است.
| مورد زکات | نصاب زکات | مقدار زکات | توضیح |
|---|---|---|---|
| گندم، جو، خرما و کشمس | ۲۰۷ مَن (معادل ۸۴۷ یا ۸۸۵ کیلوگرم) | بین یکدهم تا یکبیستم بر اساس نوع آبیاری | |
| طلا | بیست مثقال شرعی (حدود ۶۹ گرم) | یکچهلم | |
| نقره | دویست درهم (حدود ۶۰۰ گرم) | یکچهلم[۴۶] | |
| شتر | ۵ رأس | یک گوسفند | نصاب اول |
| گاو | ۳۰ رأس | یک گوسفند | نصاب اول |
| گوسفند | ۴۰ رأس | یک گوسفند | نصاب اول |
سایر شرایط
فقیهان برای وجوب زکات، شرایط دیگری نیز ذکر کردهاند که بر اساس نوع مال متفاوت است:
- مالک بودن زراعت در غلات[۴۷]
- طلا و نقره، سکه زده و رواج معاملاتی داشتن
- گذشتِ یک سال قمری در طلا و نقره[۴۸]
- چریدن حیوان (شتر، گاو و گوسفند) از علف بیابان نه علوفه چیدهشده
- بیکار بودن حیوان در طول سال
- گذشت یک سال قمری در حیوان.[۴۹]
موارد مصرف زکات
در آیه زکات[۵۰] موارد مصرف زکات را بیان کرده است.[۵۱] واژه «إِنَّمَا» دلالت بر انحصار مصرف زکات در موارد هشتگانه دارد.[۵۲] در بیان تعیین موارد مصرف زکات مفسّران[۵۳] و فقها[۵۴] بدین آیه استناد نمودهاند و در این موارد، اختلافی ندارند. صدقات، منحصرا در این موارد هشتگانه به مصرف میرسد:
- فقرا
- مساکین
- متصدیان اداره صدقات و مأموران جمعآوری زکات
- افرادی که به وسیله کمکهای مالی، تمایل بیشتری به اسلام پیدا میکنند و تألیف قلوب در آنها بهوجود میآید
- کسانی که برده هستند و برای آزادی آنها از زکات استفاده میشود
- بدهکاران
- هر امری که رضای خداوند در آن باشد
- ابن سبیل: افرادی که در راه ماندهاند و درمانده شدهاند[۵۵]
تعلق زکات به سادات
زکات واجبِ افراد غیرسید به سادات تعلق نمیگیرد.
زکات فطره
زکات فطره مالی است که پرداخت آن با شرایطی پس از پایان ماه رمضان و با حلول عید فطر واجب میشود. مقدار آن یک صاع (تقریبا سه کیلو) گندم یا جو یا خرما یا کشمش برای هر نفر است و هر فرد مکلف باید برای خود و افرادی که نانخور او محسوب میشوند این زکات را بدهد. به جای هر یک از اینها میتوان قیمت آن را نیز به فقیر داد.
زکات سایر نعمتها
در معنای گسترده زکات، برای هر نعمتی زکاتی است که با ادای آن، نعمت رُشد و برکت پیدا میکند. مطابق روایت امام صادق(ع) در کتاب مصباح الشریعه زکات اعضای بدن چنین هستند:
|
در کتاب غرر و درر از امام علی(ع) زکات برخی نعمتها اینگونه بیان شده است:
|
زکات و مالیات
در مورد زکات بحثهای مختلفی وجود دارد از جمله رابطه زکات و مالیاتی که دولت میگیرد و انحصار زکات در موارد نُه گانه. گروهی وجود مالیات را جایگزین زکات میدانند و در مقابل برخی با توجه به آیات و روایات و موارد وجوب و موارد مصرف، مالیات و زکات را دو مقولۀ جدا میدانند.[۵۶] برخی روشنفکران زکات را منحصر در نه چیز ندانسته و همه تولیدات صنعتی، کشاورزی و غیره را مشمول آن میدانند.[۵۷]
کتابشناسی
آقابزرگ تهرانی کتابشناس شیعی در الذریعه بیش از پنجاه کتاب و رساله عربی و فارسی را که درباره زکات و احکام و انواعش نگارش شده نام برده است.[۵۸] نمونههایی از آثاری که درباره زکات و احکام آن به زبان فارسی و عربی نگارش شده عبارتند از:
- محاسبه زکات، نوشته محمود اکبری، نشر فتیان، سال۱۴۰۴ش. [۵۹]
- آثار و برکات فردی و اجتماعی زکات، نوشته محمد رحمتی شهرضا ، نشر آسمان دانش قم، سال ۱۳۹۱ش. [۶۰]
- زکات، نوشته محسن قرائتی، نشر ستاد اقامه و احیا زکات، تهران، سال ۱۳۸۲ش.[۶۱]
- زکات در اسلام، نوشته اکبر دهقان، نشر دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سال۱۳۷۸ش، [۶۲]
- زکات، نوشته محمدحسین ابراهیمی، قم، نشر تامین، سال ۱۳۸۳ش.[۶۳]
- زکات چیست؟ علی شیرازی، نشر خادم الرضا، سال ۱۳۸۳ش. [۶۴]
- کتاب الزکاة کتابی است به زبان عربی و استدلالی فقهی نوشته سید محمدباقر از نوادگان سید مجاهد [۶۵]
- رسالة فی الزکاة نوشته علامه مجلسی، به زبان فارسی.[۶۶]
- کتاب الزکاة به زبان عربی و فقه استدلالی. نوشته حسینعلی منتظری، نشرالمرکز العالمی للدراسات الاسلامیة - قم - ایران، ۱۴۰۹ق.[۶۷]
جُستارهای وابسته
پانویس
- ↑ قریب، تبیین اللغات لتبیان الایات، تهران نشر بنیاد، ۱۳۶۶ش،ج ۱، باب زکوة
- ↑ طباطبایی، المیزان، موسسة النشر الاسلامی، ج ۱۵، ص۹؛ ترجمه المیزان، ج ۱۵، ص۱۲
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: سوره توبه، آیه ۶۰ و ۱۰۳.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیله، ناشر: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی( ره)، ج۱، ص۳۲۲.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ماده «صدق»، ص۴۸۰.
- ↑ قَالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ علیهالسلام: لَمَّا نَزَلَتْ آیةُ الزَّکاةِ «خُذْ مِنْ اَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکّیهِمْ بِها» حدیث فی شَهْرِ رَمِضانِ، فَاَمَرَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مُنادِیهُ فَنَادی فی النّاسِ: اِنَّ اللّهَ تَبَارَکَ وَتَعَالی فَرَضَ عَلَیکُمُ الزَّکَاةَ کَما فَرَضَ عَلَیکُمُ الصَّلاةَ: امام صادق علیهالسلام فرمود: هنگامی که آیه زکات در ماه رمضان نازل شد که: از اموال آنان صدقه بگیر تا آنان را پاکیزه و تزکیه نمایی، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دستور داد که سنخنگویش در بین مردم اعلام کند که: خدای متعال زکات را بر شما واجب کرد همانگونه که نماز را بر شما واجب کرد.
- ↑ عَنْ اَبی جَعْفَرٍ علیهالسلام قالَ: بُنِی الاْءسْلامُ عَلی خَمْسَةٍ: عَلَی الصَّلاةِ، وَالزَّکَاةِ، وَالصَّوْمِ، وَالْحَجِ وَالوِلایةِ: امام باقر علیهالسلام فرمود: اسلام بر پنج پایه استوار است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت ( اهل بیت علیهم السلام
- ↑ قَالَ اَمیرُالمُؤمِنِینَ علیهالسلام: اُوصیکُمْ بِالزَّکَاةِ فَاِنّی سَمِعْتُ نَبیکُمْ صلی الله علیه و آلهیقُولُ: اَلزَّکاةُ قَنْطَرَةُ الاِءسْلامِ فَمَنْ اَدّاها جازَ الْقَنْطَرَةَ، وَمَنْ اِحْتَبَسَ دُونَها وَهِی تُطْفی غَضَبَ الرَّبِّ: امیرمؤمنان علیهالسلام فرمود: شما را به زکات وصیت و سفارش میکنم، از پیامبر شما که درود خدا بر او و خاندانش باد شنیدم که میفرمود: زکات پل اسلام است، پس کسی که زکات بپردازد از پل میگذرد، و کسی که آن را نگهدارد به پایین آن سقوط خواهد کرد، و (پرداخت) زکات خشم پروردگار را فرو مینشاند.
- ↑ عَنْ اَبِی الحَسَنِ الرِّضا علیهالسلام قالَ: اِنَّ اللَّهَ اَمَرَ بِثَلاثَةٍ مَقْرُونٌ بِهَا ثَلاثَةٌ اُخْری: أمَرَ بِالصَّلاةِ وَالزَّکَاةِ فَمَنْ صَلَّی وَلَمْ یزَکِّ لَمْ تُقْبَلْ مِنْهُ صَلاتُهُ، وَاَمَرَ بِالشُّکْرِ لَهُ وَلِلْوَالِدَینِ فَمَنْ لَمْ یشْکُرْ وَالِدَیهِ لَمْ یشْکُرِ اللّهَ، وَأَمَرَ بِاتِّقاءِ اللّهِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ فَمَنْ لَمْ یصِلْ رَحِمَهُ لَم یتَّقِ اللّهَ: امام رضا علیهالسلام فرمود: خداوند به سه کار همراه سه کار دیگر فرمان داده است:۱ ـ فرمان به نماز و زکات داده است. پس کسی که نماز بجا بیاورد ولی زکات را نپردازد نمازش از او پذیرفته نمیشود.۲ ـ و فرمان به سپاسگزاری از خود و پدر و مادر داده پس کسی که از پدر و مادرش قدردانی نکند شکر خدا را هم بجا نیاورده است.۳ ـ و فرمان به تقوای الهی و صله رحم داده است، پس کسی که صله رحم انجام ندهد تقوای الهی را مراعات نکرده است.
- ↑ قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: اِذَا اَرَادَ اللّهُ بِعَبْدٍ خَیرا بَعَثَ اللّهُ اِلَیهِ مَلَکا مِنْ خُزّانِ الْجَنَّةِ فَیمْسَحُ صَدْرَهُ وَ یسْخی نَفْسَهُ بِالزَّکَاةِ: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اگر خدا خوبی بندهای را بخواهد، فرشتهای از خزانه دارانِ بهشت میفرستد تا سینه او را مسح کند و قلب او را برای پرداخت زکات سخاوتمند سازد.
- ↑ قالَ الصَّادِقُ علیهالسلام: … وَاَنَّ اَحَبَّ النَّاسِ اِلَی اللَّهِ تَعَالی اَسْخَاهُمْ کَفَّا، وَاَسْخَی النّاسِ مَنْ اَدّی زَکَاةَ مالِهِ وَلَمْ یبْخَلْ عَلَی الْمُؤْمِنینَ بِمَا افْتَرَضَ اللّهُ لَهُمْ فی مالِهِ: امام صادق علیهالسلام فرمود: محبـوبترین مـردم پیـش خدا سخـاوتمندترین آنهاست، و سخـاوتمـندتـرین فرد کسی است که زکـات مـالش را بـپردازد و در مورد واجب مالی خود نسبت به مؤمنان بخل نورزد.
- ↑ عَنْ رُفَاعَةِ بْنِ مُوسی اَنَّهُ سَمِعَ اَباعَبْدِاللّهِ علیهالسلام یقُولُ: مَا فَرَضَ اللّهُ عَلی هذِهِ الاُمَّةِ شَیئا اَشَدَّ عَلَیهِمْ مِنْ الزَّکاةِ، وَفیها تُهْلَکُ عَامَتُّهُمْ: رفاعه گوید که از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمود: خـداونـد بر این امّـت چیـزی دشــوارتر از زکات واجب نکرده است، در زکات است که خیلی از آنـان به هـلاکت میرسند.
- ↑ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: لاتَزالُ اُمَتّی بِخَیرٍ ما لَمْ یخُونُوا وَاَدُّوا الْأَمانَةَ، وَآتَوُا الزَّکاةَ، وَاِذا لَمْ یفْعَلُوا ذلِکَ اُبْتُلُوا بِالْقَحْطِ وَالسِّنِینَ: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: امّت من تا وقتی که خیانت نکنند و امانتها را ردّ کنند و زکات را بپردازند در خیر و سعادت خواهند بود، ولی هرگاه که چنین نکنند به قحطی و کمبود دچار خواهند شد.
- ↑ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: داوُوا مَرْضاکُمْ بِالصَّدَقَةِ، وَحَصِنُّوا اَمْوَالَکُمْ بِالزَّکاةِ: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بیماران خود را با صدقه مداوا کنید، و اموالتان را هم با پرداخت زکات حفظ و بیمه کنید
- ↑ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: اَلزَّکاةُ تُذْهِبُ الذُّنُوبَ: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: زکات، گناهان را از بین میبرد.
- ↑ عَنْ اَبی عَبْدِاللّهِ علیهالسلاماَنَّهُ قَالَ: ما اَدّی اَحَدٌ الزَّکاةَ فَنَقَصَتْ مِن مالِهِ، وَلامَنَعَهَا اَحَدٌ فَزادَتْ فی مالِهِ: امام صادق علیهالسلام فرمود: با پرداخت زکات از ثروت کسی کم نشده، همانطور که با خودداری از پرداخت آن ثروت کسی زیاد نشده است.
- ↑ قَالَ اَبُوجَعْفَرٍ مُحَمَدُ بْنُ عَلی علیهماالسلام: یا جابِرُ …وَالزَّکاةُ تَزیدُ فِی الرِّزْقِ: امام باقر علیهالسلام فرمود:ای جابر … زکات روزی انسان را زیاد میکند.
- ↑ قَالَتْ فَاطِمَةُ علیهاالسلامفی خُطْبَتِهِ: فَجَعَل الاْءیمَانَ تَطْهیرا لَکُمْ مِنَ الشِّرْکِ وَالصَّلاةَ تَنْزیها عَنِ الْکِبْرِ، وَالزَّکَاةَ تَزْکِیةً لِلنَّفْسِ، وَنِماءً فِی الرِّزْقِ: حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام فرمود: خـداوند ایمان را مایه پاکیزگی شما از شرک قرار داد و نماز را مایه دور شدن شما از تکبر قرار داد و زکات را بخاطر پاکیزگی جان و روان و افزایش روزی واجب کرد.
- ↑ امام جعفر صادق(ع): «اموال خود را با دادن زکات حفظ کنید و بیماران و مریضان خود را با دادن صدقه مداوا کنید. به درستی که هیچ مالی در بیابان و در دریا از بین نرفت، مگر آنکه زکات آن داده نشد». برقی، محاسن برقی، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۲۹۴
- ↑ عَنْ اَبی عَبْدِاللّهِ علیهالسلام قالَ: إنَّ اللّهَ لَـیدْفَعُ بِمَنْ یصَـلّی مِنْ شیعَتِـنا عَـمَّنْ لایصَـلّی مِـنْ شیعَتِنا وَلَوْ اَجْمَعُوا عَلی تَرْکِ الصَّلاةِ لَهَلَکُوا، وَإنَّ اللّهَ لَیدْفَعُ بِمَنْ یزَکّی مِنْ شیعَتِنا عَمَّنْ لایزَکّی وَلَوْ أَجْمَعُوا عَلی تَـرْکِ الـزَّکاةِ لَهَلَکُوا: امام صادق علیهالسلام فرمود: خداوند بواسطه نمازگزاران شیعه بلا را از شیعیانی که نماز نمیخوانند دفع میکند، و اگر همه نماز را ترک کنند هلاک خواهند شد. و خداوند بخاطر زکات پردازان شیعه بلا را از کسانی که زکات نمیدهند دفع میکند و اگر همه زکات را ترک کنند نابود خواهند شد.
- ↑ قالَ الصّادِقُ علیهالسلام: اِنَّما وُضِعَتِ الزَّکاةُ اِخْتِبارا لِلاَغْنیاءِ وَمَعُونَةً لِلْفُقَراءِ، وَلَوْ اَنَّ النّاسَ أدُّوا زَکاةَ اَمْوالِهِمْ ما بَقِی مُسلِمٌ فَقیرا مُحْتاجا وَلاَسْتَغْنی بِما فَرَضَ اللّهُ لَهُ، وَاِنَّ النّاسَ ما افْتَقَرُوا وَلا احْتاجُوا وَلا جاعُوا وَلاعَرَوْا اِلاّ بِذُنُوبِ الأَغْنِیاءِ وَحَقیقٌ عَلَی اللّهِ تَبارَکَ وَتَعالی اَنْ یمْنَعَ رَحْمَتَهُ مِمَّنْ مَنَعَ حَقَ اللّهِ فی مالِهِ: امام صادق علیهالسلام فرمود: زکات قرار داده شده تا آزمایش ثروتمندان و کمک به فقرا باشد، اگر مردم زکات اموال خود را بپردازند هیچ مسلمان نیازمندی باقی نمیماند و با آنچه که خدا واجب کرده بینیاز میگردد و مردم فقیر و محتاج و نیازمند و گرسنه و برهنه نمیشوند مگر بواسطه گناهان ثروتمندان شایسته است که خداوند رحمت خود را از کسانی که حق خدا را در ثروت خود ادا نکنند باز دارد.
- ↑ «هرکس زکات مال خود را بپردازد، قطعا از بخل حفظ شده است.» بروجردی، جامع الاحادیث،۱۴۱۵ق، ج ۹، ص۴۸.
- ↑ شخصی به امام صادق علیهالسلام گفت: برادرم از دنیا رفته است و زکات زیادی به عهدهاش بود، من آنها را پرداخت کردم، امام فرمود: «با این عمل مشکل او بر طرف میشود.» بروجردی، جامع الاحادیث، ۱۴۲۵ق، ج ۹، ص۲۲۳.
- ↑ امیرمؤمنان علیهالسلام فرمود: «هیچ فقیری گرسنه نمیماند مگر به سبب آنکه توانمندی حق خدا را نمیپردازد و خداوند در روز قیامت توانمند را به همین دلیل بازخواست خواهد کرد.»قمی، سفینة البحار، نشر اسوه، ج ۳، ص۴۷۴.
- ↑ امام صادق علیهالسلام فرمود: «ما ضاع مال فی البرّ و لا فی البحر الا بتضییع الزّکاة» بروجردی، جامع الاحادیث، ۱۴۱۵ق، ج ۹، ص۵۰. «هیچ مالی در خشکی و دریا ضایع نمیشود، مگر به ضایع ساختن زکات.»
- ↑ «مَن مَنعَ حقّا للّه أنفق فی باطل مثلیه» «کسی که حق خدا را نپردازد (در راه حق مال خود را صرف نکند) دو برابر آن را در راه باطل صرف خواهد کرد.»فیض کاشانی، وافی،۱۴۰۶ق، ج۱۰، ص۴۲.
- ↑ امام صادق علیهالسلام فرمود: «وَ اعلَم أنّه من لم ینفق فی طاعة الله ابتلی بأن ینفق فی معصیة الله و مَن لم یمش فی حاجة ولی الله ابتلی بأن یمشی فی حاجة عدوّ الله.» «بدان، کسی که مال خود را در راه اطاعت خداوند صرف نکند، به هزینه کردن آن در راه معصیت خداوند گرفتار میشود و هر کس در حلّ مشکلات ولی خدا گامی بر ندارد، خداوند او را بر تلاش و حرکت در راه حلّ مشکلات دشمن خدا گرفتار میکند.» (حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۵).
- ↑ امام صادق علیهالسلام فرمود: «کسی که حق خداوند را از مالش نپردازد، سزاوار است که خداوند رحمت خود را از او دریغ کند. حَقِیقٌ عَلَی اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَی أَنْ یمْنَعَ رَحْمَتَهُ مَنْ مَنَعَ حَقَ اللَّهِ فِی مَالِه (حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۱۲).
- ↑ قالَ الصّادِقُ علیهالسلام: اَلسُّراقُ ثَلاثَةٌ: مانِعُ الزَّکاةِ، وَمُسْتَحِلُّ مُهُورِ النِّساءِ، وَ کَذلِکَ مَنْ اِسْتَدانَ وَ لَمْ ینْوِقَضائَهُ: امام صادق علیهالسلام فرمود: دزدان سه نوع اند: مانعین زکات، کسانی که مهریه زنان را حلال میشمارند (و نمیدهند)، و کسی که قرض میکند ولی قصد پرداخت ندارد.
- ↑ قالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ علیهالسلام : … وَاِذا مُنِعَتِ الزَّکاةُ ظَهَرَتِ الْحاجَةُ: امام صادق علیهالسلام فرمود: … هنگامی که زکات پرداخت نشود فقر و نیاز بروز خواهد کرد.
- ↑ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: ثَمانیةٌ لاتُقْبَلُ مِنْهُمْ صَلاةٌ، مِنْهُمْ مانِعُ الزَّکاةِ: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: نماز هشت گروه پذیرفته نمیشود، یکی از آنان کسانیاند که از پرداخت زکات خودداری میکنند.
- ↑ عَنْ اَبی جَعْفَرٍ علیهالسلاماَنَّهُ قالَ: ما مِنْ عَبْدٍ مَنَعَ مِنْ زَکاةِ مالِهِ شَیئا اِلاّ جَعَلَ اللّهُ ذلِکَ یوْمَ الْقیامَةِ ثُعْبانا مِنْ نارٍ مُطَوَّقا فی عُنُقِهِ ینْهَشُ مِنْ لَحْمِهِ حَتّی یفْرَغَ مِنَ الْحِسابِ وَهُوَ قَوْلُ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ «سَیطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ یوْمَ الْقِیامَةِ» یعْنی ما بَخِلُوا بِهِ مِنَ الزَّکاةِ: امام باقر علیهالسلام فرمود: بندهای که از پرداخت مقداری از زکات واجب خودداری کند خداوند روز قیامت آن مال را بصورت اژدهایی از آتش قرار میدهد که در گردن آن شخص پیچیده و گوشت او را میدرد، تا اینکه از حسابرسی آزاد گردد و آن فرموده پروردگار (در قرآن) است که فرمود: آنچه را بخل ورزیدند، روز قیامت طوق گردنشان خواهد شد. (یعنی آنچه از زکات ندادند.)
- ↑ عَنْ اَبی عَبْدِاللّهِ علیهالسلام: مَنَ مَنَعَ قیراطا مِنَ الزَّکاةِ فَلْیمُتْ اِنْ شاءَ یهُودیا اَوْ نَصْرانّیاً : امام صادق علیهالسلام فرمود: کسی که باندازه یک قیراط حدیث از زکات واجب را نپردازد باید به دین یهود یا نصاری بمیرد.؛ قالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ علیهالسلام: مَـنْ مَنَعَ قیـراطا مِـنَ الزَّکـاةِ فَلَیسَ بِمُـؤمِنٍ وَلا مُسْـلِمٍ وَهُـوَ قَـوْلُ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ: رَبِّ ارْجِعُـونِ لَعَـلِّی اَعْمَلُ صالِحا فِیما تَرْکْـتُ: امام صادق علیهالسلام فرمود: کسی که به وزن یـک قیـراط از زکات واجـب را نـپردازد مـؤمن و مسـلمان نـیست و مصـداق فـرموده خـداست (که بنده بعد از مرگ میگـوید:) خـدایا مـرا بـرگردان تـا بعـدها کـار شـایسته انجـام دهـم.
- ↑ قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: اِذا مُنِعَتِ الزَّکاةُ مَنَعَتِ الْاَرْضُ بَرَکاتِها: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: هنگامی که از پرداخت زکات خودداری شود، زمین برکاتش را باز خواهد داشت.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۸، ص۵۱۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲-۱۳۶۹ش، ج۱۵، ص۱۵
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲-۱۳۶۹ش، ج۱۵، ص۴۷۱
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۰۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۶ش، ج۸، ص۱۹
- ↑ سوره مریم، آیه ۳۱؛ سوره بقره آیه ۴۳؛ سوره بینه آیه ۵.
- ↑ قرائتی، زکات، انتشارات ستاد اقامه نماز و احیای زکات، ص۱۹-۲۲
- ↑ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۰۷.
- ↑ العلامة الحلی،مختلف الشیعة، ج۳، ص۱۹۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲-۱۳۶۹ش، ج۱۵، ص۷۲-۷۳؛ سایت آیت الله سیستانی.
- ↑ https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=45785&mid=258398
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۱۶۸-۱۷۲.
- ↑ سایت آوینی
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۱۶۸-۱۷۲.
- ↑ سایت تبیان
- ↑ سوره توبه، آیه ۶۰.
- ↑ به عنوان نمونه نگاه کنید: طوسی، التبیان، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۲۴۳؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۰، ۳۱۰: طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۱۰، ص۱۰۹، ۱۱۵ و ۱۱۶.
- ↑ فخر رازی، تفسیر کبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۶،ص۸۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۴.
- ↑ به عنوان نمونه نگاه کنید: طوسی، التبیان، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۲۴۳؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۰، ۳۱۰: طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۱۰، ص۱۰۹، ۱۱۵ و ۱۱۶.
- ↑ به عنوان نمونه نگاه کنید به: طوسی، النهایه،۱۴۰۴ق، ص۱۸۴ و ۱۸۵؛ محقق حلی، المعتبر، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۶۴-۵۷۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۲۹۶-۳۷۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، موسسة النشر الاسلامی، ج ۹، ص۳۱۳.
- ↑ سایت تبیان؛ مجله حوزه
- ↑ خورشید معرفت، جلد سوم، نشر جاوید، ۱۳۵۰ و شرح رساله، نشر نگارش، ۱۳۸۲
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۲، صص۴۰-۴۵
- ↑ خانه کتاب وادبیات ایران،https://ketab.ir/book/38edd2dc-04b6-44ad-83c4-f6af927168d9
- ↑ خانه کتاب و ادبیات ایران،https://ketab.ir/book/bcffb4be-3fa7-418f-b69d-46f14429b9ea
- ↑ خانه کتاب و ادبیات ایران،https://ketab.ir/book/23f9d65b-eae8-4f98-809c-434aaf153e74
- ↑ خانه کتاب و ادبیات ایران،https://ketab.ir/book/338506f6-3bf6-4a7b-8198-59b674b51357
- ↑ خانه کتاب و ادبیات ایران، https://ketab.ir/book/5806976a-ee6c-4ca5-a696-943054ececaf
- ↑ خانه کتاب و.ادبیات ایران،https://ketab.ir/book/848e7db4-6138-4dad-a026-ff5295eb8114
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۲، ص۴۰.
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱۲، ص۴۱.
- ↑ https://noorlib.ir/book/info/587/کتاب-الزکاة
یادداشت
منابع
- آمدی، عبدالواحد محمد، غرر الحکم و درر الکلم، چاپ دانشگاه تهران.
- ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، دارالعلم، ۱۳۸۷ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
- خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، ناشر: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی( ره)، تهران، بی تا.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن.
- صدوق، محمد بن علی، امالی، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
- صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن، موسسه النشر الاسلامی.
- طهرانی، آقابزرگ، الذریعه، ۱۴۰۸ق.ناشر: اسماعیلیان قم و کتابخانه اسلامیه تهران.
- طبرسی، جوامع الجامع، تحقیق موسسه نشر اسلامی، قم، جامعه مدرسین.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، انتشارات اسوه.
- قرائتی، محسن، زکات، انتشارات ستاد اقامه نماز و احیای زکات.
- کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۷ش.
- المتقی، علی ابنحسام الدین هندی، کنزالعمال، دائرة المعارف العثمانیة، بعاصمة حیدر آباد، ۱۳۶۴ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیة، ۱۳۶۲ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، نشر صدرا، ۱۳۸۹ش.
- مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، بیروت، ۱۴۲۱ق، ۲۰۰۰م، ناشر دارالتیار الجدید.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تهران، دارالکتب الإسلامیة و المکتبة الإسلامیة، ۱۳۶۲-۱۳۶۹ش.
- نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت: لاحیاء التراث، طبعة الاولی، ۱۴۰۷ق.
پیوند به بیرون
- پایگاه اطلاع رسانی حوزه
- کتابخانه تبیان
- زکات منبع مالی حکومت اسلامی
- نقش زکات در نظام حکومت انقلاب اسلامی
- تحلیل نظری نقش دولت اسلامی در قبال زکات