سال خمسی
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
سال خُمسی، دوره‌ای یک‌ساله برای محاسبه و پرداخت خمس است که از زمان نخستین درآمد مکلف آغاز می‌شود. در پایان این دوره، مازاد درآمد سالانه پس از کسر هزینه‌های متعارف زندگی (مؤونه) محاسبه شده و یک‌پنجم آن به عنوان خمس پرداخت می‌شود.[۱] این اصطلاح در منابع فقهی متقدم شیعه همچون جواهر الکلام، عروة الوثقی و تحریر الوسیله به‌کار نرفته و بیشتر در ادبیات فقهی از نیمه دوم قرن چهاردهم شمسی، به‌ویژه در رساله‌های عملیه، رایج شده است.[۲]
بر پایه فقه شیعه، واجب است یک‌‌سال پس از دریافت نخستین درآمد، یک‌پنجم مازاد آن به‌عنوان خمس پرداخت شود.[۳] آغاز سال خمسی با توجه به نوع درآمد متفاوت است؛ برای کسبه از زمان شروع فعالیت، برای حقوق‌بگیران از نخستین دریافت حقوق و برای کشاورزان از زمان برداشت نخستین محصول محاسبه می‌شود.[۴] در فقه امامیه، تفاوتی میان سال قمری و شمسی در اصل محاسبه خمس وجود ندارد،[۵] هرچند برخی فقها، بنا بر احتیاط، رعایت سال قمری را واجب دانسته‌اند.[۶] همچنین تغییر سال خمسی در برخی موارد جایز شمرده شده است؛[۷] مشروط به رعایت حقوق مستحقان خمس[۸] یا با اذن حاکم شرع.[۹]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: امام خمینی، توضیح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۶۳۰؛ فاضل لنکرانی، تفصیل الشریعه، ۱۴۲۳ق، ص۱۳۹؛ خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۶۳.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب الخمس، ۱۴۱۵ق، ص۷۱.
- ↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۸.
- ↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۸.
- ↑ وحید خراسانی، توضیح المسائل، ۱۴۲۶ق، احکام خمس، ص۵۲۰، مسئله۱۷۸۳.
- ↑ نگاه کنید به: بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۸.
- ↑ خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۶۴-۱۶۳.
- ↑ امام خمینی، توضیح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۶۳۰؛ مکارم شیرازی، استفتاءات جدید، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۱۰.
منابع
- امام خمینی، توضیح المسائل، تصحیح: مسلم قلی‌پور گیلانی، ۱۴۲۶ق.
- بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع؛ مطابق با فتوای شانزده نفر از مراجع معظم تقلید، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۲ش.
- بهبهانی، محمدعلی، «درس خارج فقه»، سایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج:۲۸ آبان ۱۴۰۲، تاریخ بازدید:۱۶ خرداد ۱۴۰۳.
- خامنه‌ای، سیدعلی، اجوبة الاستفتاءات، بیروت، الدارالاسلامیه، ۱۴۲۰ق.
- شیخ انصاری، مرتضی، قم، کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، تحقیق: حسین واثقی و دیگران، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۴۲۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، استفتاءات جدید، تحقیق: ابوالقاسم علیان‌نژادی، قم، مدرسه امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام، ۱۴۲۷ق.
- وحید خراسانی، حسین، توضیح المسائل، قم، مدرسه الامام باقرالعلوم، ۱۴۲۶ق/۱۳۸۴ش.