نقدین
نَقدَین در فقه شیعه به طلا و نقرهٔ مسکوک (سکهشده) اطلاق میشود[۱] و عمدتاً در مباحث مربوط به ربا[۲] و زکات[۳] مطرح میگردد. ربا به دو قسم ربای معاملی و قرضی[۴] تقسیم میشود؛ ربای قرضی در قرض دادن با شرط زیاده در بازپرداخت رخ میدهد، درحالی که ربای معاملی به مبادله دو کالای همجنس (مانند طلا با طلا) اطلاق میگردد که یکی از طرفین مقدار بیشتری داشته باشد.[۵] فقیهان معتقدند در صورتی که نقدین (پول نقد یا معادل آن) با نقدین دیگر مبادله شود و مقادیر برابر نباشد یا با تاخیر زیادهای دریافت شود، آن زیاده «ربا» محسوب میشود.[۶]
زکات طلا و نقره فقط زمانی واجب میشود که به صورت سکه رایج در معاملات باشند؛[۷] بنابراین، به طلا و نقره غیرمسکوک، با هر شکل و کاربردی، زکات واجب تعلق نمیگیرد.[۸]
- طلا، دو نصاب دارد: نصاب نخست طلا: ۲۰ مثقال شرعی است که معادل ۱۵ مثقال معمولیِ طلای مسکوک بوده و زکات آن یکچهلم یعنی ۲٫۵ درصد است. بنابر نظر مشهور فقیهان شیعه، هر مثقال شرعی تقریباً برابر با ۳ گرم و ۴۵۶ سوت است. نصاب دوم طلا: ۴ مثقال شرعی، یعنی ۳ مثقال معمولی است؛ به این معنا که اگر ۳ مثقال معمولی بر نصاب نخست افزوده شود، زکات بر مجموع ۱۸ مثقال معمولی واجب میشود و با هر ۳ مثقال معمولی افزایش بعدی نیز زکات بر کل مقدار موجود تعلق میگیرد. اما اگر مقدار افزودهشده کمتر از ۳ مثقال معمولی باشد، آن مقدار مشمول زکات نخواهد بود.[۹]
- نقره نیز دو نصاب وجود دارد: نصاب نخست ۱۰۵ مثقال معمولی است که زکات آن یکچهلم یعنی ۲٫۵ درصد میباشد، و نصاب دوم ۲۱ مثقال معمولی است؛ یعنی اگر ۲۱ مثقال به نصاب نخست افزوده شود، زکات بر مجموع ۱۲۶ مثقال واجب خواهد شد و در افزایشهای بعدی نیز هر بار با افزودن ۲۱ مثقال، زکات بر کل مقدار موجود واجب میشود، ولی اگر افزایش کمتر از این مقدار باشد، آن قسمت افزودهشده زکات ندارد.[۱۰]
| دسته | حد نصاب | میزان زکات | شرط یا توضیح |
|---|---|---|---|
| طلا | ۲۰ مثقال شرعی (۱۵ مثقال معمولی) | یکچهلم (۲.۵٪) | نصاب اول |
| هر ۴ مثقال شرعی (۳ مثقال معمولی) اضافه بر نصاب اول | یکچهلم (۲.۵٪) از کل مال | پس از نصاب اول | |
| نقره | ۱۰۵ مثقال معمولی | یکچهلم (۲.۵٪) | نصاب اول |
| هر ۲۱ مثقال معمولی اضافه بر نصاب اول | یکچهلم (۲.۵٪) کل از مال | پس از نصاب اول |
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «نقدین».
- ↑ امام خمینی، کتاب البیع، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۵۴۱-۵۴۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۶۵.
- ↑ امام خمینی، کتاب البیع، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۵۴۱-۵۴۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۶۵؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۳، ص۳۳۴؛ ابنبراج، المهذب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۳۶۲؛ ابنادریس حلی، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۵۳.
- ↑ «کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع جلد (۳) (چاپ ۱۴۰۳)»، وبگاه دفتر آیتالله سیستانی.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۱۸۰-۱۸۱.
- ↑ امام خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۲؛ فاضل لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۶.
- ↑ امام خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۱؛ فاضل لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۵-۳۱۶؛ سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۱۵-۴۱۶.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: امام خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۱؛ فاضل لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۵-۳۱۶؛ سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۱۵-۴۱۶.
منابع
- ابنادریس، محمد بن منصور، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- ابنبراج، قاضی عبدالعزیز، المهذب، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- امام خمینی، سید روحالله، کتاب البیع، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی، ۱۴۲۱ق.
- امام خمینی، سید روحاللّه، توضیح المسائل، محقق و مصحح: مسلم قلیپور گیلانی، بیجا، بینا، ۱۴۲۶ق.
- حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم، نشر مکتبة آیة اللّه المرعشی النجفی، ۱۳۸۸-۱۳۹۱ق.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
- سیستانی، سید علی، توضیح المسائل جامع، مشهد، دفترآیه الله سید علی سیستانی، ۱۴۴۳ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، بینا، ۱۴۲۶ق.
- محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد في شرح القواعد، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، ۱۴۱۴ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
- «کتب فتوایی » توضیح المسائل جامع جلد (۳) (چاپ ۱۴۰۳)»، وبگاه دفتر آیتالله سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ش.