خمس ارباح مکاسب

خُمس اَرباح مَکاسب، به یک‌پنجم سودهای حاصل از کسب‌وکار گفته می‌شود^[۱] که پرداخت آن در فقه شیعه، پس از کسر مخارج متعارف سالانه (مؤونه) واجب است.^[۲] این حکم شامل درآمدهای حاصل از تجارت، کشاورزی، صنعت، نویسندگی، خیاطی، اجاره اموال و دیگر مشاغل می‌شود.^[۳] با این حال، درباره شمول خمس بر مواردی مانند مهریه، هدیه، جایزه و ارث، میان فقیهان اختلاف‌نظر وجود دارد.^[۴]

فقهای اهل‌سنت ارباح مکاسب را مشمول خمس نمی‌دانند.^[۵] در مقابل، فقیهان شیعه برای اثبات وجوب خمس به روایات اهل‌بیت(ع)^[۶] و آیه خمس استناد می‌کنند و معتقدند واژه غنیمت در این آیه معنایی عام دارد و هرگونه درآمد و سود را دربر می‌گیرد.^[۷] به گفته برخی پژوهشگران، هرچند گزارشی از دریافت خمس ارباح مکاسب در عصر پیامبر(ص) و امام علی(ع) در منابع تاریخی وجود ندارد،^[۸] اما فقیهان شیعه بر این باورند که وجوب آن از آغاز اسلام ثابت بوده، ولی به‌دلیل فقر مسلمانان، اجرای آن به تأخیر افتاده است.^[۹]

طبق نظر فقیهان، خمس ارباح مکاسب پس از گذشت یک سال از آغاز سال خمسی پرداخت می‌شود.^[۱۰] آغاز سال خمسی نیز با نخستین درآمد یا شروع فعالیت اقتصادی شخص تعیین می‌گردد.^[۱۱]

پانویس

↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۶۴.
↑ قمی، الغایةالقصوی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۲۵۸؛ مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۰.
↑ حسن‌پور، «متعلق خمس ارباح مکاسب تا مطلق فایده» ص۵۶؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
↑ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ص۷-۱۲۵.
↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۸، ص۱.
↑ منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۹۷.
↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۶۸؛ موسوی گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۰.
↑ منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۴۲.
↑ مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۱.
↑ بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸-۴۹۸.
↑ بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸-۴۹۸.

منابع

بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسن، توضیح‌المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۹۲ش.
حسن‌پور، داود، «متعلق خمس از ارباح مکاسب تا مطلق فایده»، در مجله پژوهش دینی، شماره ۳۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
قمی، شیخ عباس، الغایةالقصوی فی شرح العروةالوثقی، قم، صبح پیروزی، ۱۴۲۳ش.
موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، قم، دارالقرآن الکریم، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق.
مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه کتاب الخمس و الانفال، قم، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۴۱۶ق.
منتظری نجف‌آبادی، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری، قم، موسسه کیهان، ۱۴۰۹ق.
مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.

[1] مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۶۴.

[2] قمی، الغایةالقصوی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۲۵۸؛ مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۰.

[3] حسن‌پور، «متعلق خمس ارباح مکاسب تا مطلق فایده» ص۵۶؛ بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.

[4] بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ص۷-۱۲۵.

[5] قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۸، ص۱.

[6] منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۹۷.

[7] طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۶۸؛ موسوی گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۰.

[8] منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۴۲.

[9] مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۱.

[10] بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸-۴۹۸.

[11] بنی‌هاشمی خمینی، رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸-۴۹۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]