نصاب زکات
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
نِصاب زکات رسیدن مال به اندازهای است که زکات بر آن واجب میشود. نصاب هر یک از موارد زکات در شریعت اسلام تعیین شده است. برای نمونه نصاب غلات چهارگانه حدود ۸۴۷ کیلوگرم است. در انعام ثلاثه نصاب نخستِ گوسفند چهل رأس است که زکات آن یک گوسفند است و با رسیدن تعداد آنها به ۱۲۱ رأس، زکات به دو گوسفند افزایش مییابد. در گاو، با رسیدن تعداد آنها به سی رأس، گوساله دوساله است و با رسیدن به چهل رأس، زکات یک گوساله ماده سهساله خواهد بود. از شرایط وجوب زکات در دامها آن است که در طول سال از چراگاههای طبیعی تغذیه کنند. برای نقدین (طلا و نقره) نیز نصابهای معینی معین شده است.
نصاب غَلّات چهارگانه
در تعریف نصاب زکات گفتهاند مقدار معینی از مال است که با رسیدن مال به آن مقدار، زکات واجب میشود.[۱] هر یک از موارد نهگانه زکات، زمانی مشمول زکات میشود که به نصاب مقرر برسد.
فقها نصاب غلات چهارگانه را ۸۴۷ کیلو و ۲۰۷ گرم دانستهاند.[۲] یعنی هر یک از این غلّات، در صورتی که وزن خشک آن به این مقدار برسد، زکات آن واجب میشود.[۳] بر اساس منابع فقهی، اگر گندم، جو، خرما، انگور با آب باران یا نهر یا از رطوبت زمین آبیاری شود، زکات آن یکدهم (ده درصد) محصول است.[۴] اما اگر آبیاری با ابزار و وسایل انجام گیرد، زکات آن یکبیستم (۵ درصد) محصول است.[۵] همچنین، اگر آبیاری بهطور مساوی از هر دو شیوه طبیعی و مصنوعی انجام شود، زکات نیمی از محصول یکدهم و زکات نیم دیگر یکبیستم محاسبه میشود که در مجموع ۷٫۵ درصد محصول را تشکیل میدهد.[۶]
به گفته سید ابوالقاسم خویی این نصاب مورد اتفاق و اجماع فقهای شیعه است.[۷]
نصاب دامهای سهگانه و زکات آنها
در زکات دامهای سهگانه، نصابهای متعددی تعیین شده است. بدین معنا که هرگاه تعداد شتر، گاو یا گوسفند به نصاب معینی برسد، زکات بر آن واجب میشود و مقدار مازاد بر هر نصاب، تا رسیدن به نصاب بعدی، مشمول زکات نخواهد بود.[۸] از شرایط وجوب زکات در دامها آن است که حیوانات در طول سال از چراگاههای طبیعی، مانند دشت و بیابان، تغذیه کنند.[۹]
گوسفند دارای پنج نصاب است
نصاب نخست ۴۰ رأس است که زکات آن یک رأس گوسفند است. نصاب دوم ۱۲۱ رأس است و زکات آن دو رأس گوسفند خواهد بود. نصاب سوم ۲۰۱ رأس است که زکات آن سه رأس گوسفند است. نصاب چهارم ۳۰۱ رأس است و زکات آن چهار رأس گوسفند خواهد بود. در نصاب پنجم، که از ۴۰۰ رأس آغاز میشود، برای هر ۱۰۰ رأس گوسفند، یک رأس گوسفند به عنوان زکات پرداخت میشود.[۱۰]
گاو دارای سه نصاب است
نصاب نخست گاو، ۳۰ رأس است که زکات آن یک گوسالهای است که وارد سال دوم شده باشد. نصاب دوم ۴۰ رأس است که زکات آن یک گوساله مادهای است که وارد سال سوم شده باشد.[۱۱] با رسیدن تعداد گاوها به ۶۰ رأس، زکات آن دو گوسالهای است که وارد سال دوم شده باشند. در تعدادهای بالاتر، محاسبه زکات بر پایه نصابهای ۳۰ و ۴۰ انجام میشود؛ بهگونهای که پس از محاسبه، یا چیزی باقی نماند یا تعداد باقیمانده از ۱۰ رأس کمتر باشد. برای مثال، در ۷۰ رأس گاو، زکات بر اساس ترکیب ۳۰ و ۴۰ محاسبه میشود؛ زیرا اگر تنها بر پایه ۳۰ رأس محاسبه شود، ۱۰ رأس بدون محاسبه باقی میماند.[۱۲]
شتر دارای دوازده نصاب است
نصاب نخست ۵ رأس است که زکات آن یک رأس گوسفند است. این حکم تا ۲۵ رأس ادامه دارد و برای هر ۵ شتر، یک گوسفند به عنوان زکات پرداخت میشود. پس از آن، نصابها به ترتیب ۲۶، ۳۶ و ۴۶ رأس است که زکات آنها بهترتیب یک شتر دوساله، یک شتر سهساله و یک شتر چهارساله است. نصابهای بعدی ۶۱، ۷۶ و ۹۱ رأس است که زکات آنها بهترتیب یک شتر پنجساله، دو شتر سهساله و دو شتر چهارساله خواهد بود
نصاب بعدی در زکات شتر ۲۱۱ رأس شتر و بالاتر از آن است. از ۲۱۱ رأس به بالا، میتوان شترها را بر مبنای واحدهای ۴۰ رأسی یا ۵۰ رأسی محاسبه کرد؛ بهگونهای که برای هر ۴۰ رأس، یک شتر وارد سال سوم شده و برای هر ۵۰ رأس، یک شتر وارد سال چهارم شده، به عنوان زکات پرداخت میشود. همچنین میتوان در محاسبه، از ترکیبی از واحدهای ۴۰ و ۵۰ رأسی استفاده کرد.[۱۳]
نصاب طلا و نقره
زکات طلا و نقره تنها در صورتی واجب میشود که به صورت سکه رایج در معاملات باشند؛ ازاینرو، به طلا و نقره غیرمسکوک، با هر شکل و کاربردی، زکات واجب تعلق نمیگیرد.[۱۴]
طلا داراى دو نصاب است
- نصاب اوّل: ۲۰ مثقال شرعى، معادل ۱۵ مثقال معمولىِ طلای مسکوک (سکه طلا) است که زکات آن یکچهلم آن (۲٫۵ درصد) است.
- نصاب دوم: ۴ مثقال شرعى، معادل ۳ مثقال معمولى است، يعنى اگر ۳ مثقال معمولی به ۱۵ مثقال معمولی نصاب اول، افزوده شود، زکات بر مجموع ۱۸ مثقال معمولی تعلق میگیرد. همچنین با هر ۳ مثقال معمولی افزایش بعدی، زکات بر تمام مقدار موجود واجب میشود؛ اما اگر مقدار افزودهشده کمتر از ۳ مثقال معمولی باشد، به آن زکات تعلق نمیگیرد.[۱۵]
- بنابر نظر مشهور فقیهان شیعه، هر مثقال شرعی تقریباً معادل ۳ گرم و ۴۵۶ سوت است.[۱۶]
نقره نيز دو نصاب دارد
- نصاب اوّل: ۱۰۵ مثقال معمولى است كه زکات آن یکچهلم آن (۲٫۵ درصد) است.
- نصاب دوم: ۲۱ مثقال معمولی است، يعنى اگر ۲۱ مثقال به ۱۰۵ مثقال نخست افزوده شود، زکات بر مجموع ۱۲۶ مثقال واجب خواهد شد. همچنین با هر ۲۱ مثقال افزایش بعدی، زکات بر تمام مقدار موجود تعلق میگیرد؛ اما اگر افزایش کمتر از ۲۱ مثقال باشد، مقدار افزودهشده مشمول زکات نخواهد بود.[۱۷]
جدول نصابهای زکات
| دسته | حد نصاب | میزان زکات | شرط یا توضیح |
|---|---|---|---|
| غلات | ۸۴۷.۲۰۷ کیلوگرم | ۱۰٪ (یکدهم) | آبیاری طبیعی |
| ۸۴۷.۲۰۷ کیلوگرم | ۵٪ (یکبیستم) | آبیاری مصنوعی | |
| ۸۴۷.۲۰۷ کیلوگرم | ۷.۵٪ | آبیاری ترکیبی | |
| گوسفند | ۴۰ رأس | ۱ رأس گوسفند | از مرتع طبیعی تغذیه کند. |
| ۱۲۱ رأس | ۲ رأس گوسفند | از مرتع طبیعی تغذیه کند. | |
| ۲۰۱ رأس | ۳ رأس گوسفند | از مرتع طبیعی تغذیه کند. | |
| ۳۰۱ رأس | ۴ رأس گوسفند | از مرتع طبیعی تغذیه کند. | |
| ۴۰۰ رأس و بیشتر | ۱ رأس گوسفند به ازای هر ۱۰۰ رأس | از مرتع طبیعی تغذیه کند. | |
| گاو | ۳۰ رأس | ۱ گوساله (سال دوم) | از مرتع طبیعی تغذیه کند. |
| ۴۰ رأس | ۱ گوساله ماده (سال سوم) | از مرتع طبیعی تغذیه کند. | |
| ۶۰ رأس | ۲ گوساله (سال دوم) | بر پایه ترکیب نصابهای ۳۰ و ۴۰ | |
| شتر | ۵ تا ۲۵ رأس | ۱ گوسفند به ازای هر ۵ شتر | - |
| ۲۶ رأس | ۱ شتر دوساله | نصاب پنجم | |
| ۳۶ رأس | ۱ شتر سهساله | نصاب ششم | |
| ۴۶ رأس | ۱ شتر چهارساله | نصاب هفتم | |
| ۶۱ رأس | ۱ شتر پنجساله | نصاب هشتم | |
| ۷۶ رأس | ۲ شتر سهساله | نصاب نهم | |
| ۹۱ رأس | ۲ شتر چهارساله | نصاب دهم | |
| ۱۲۱ تا ۲۰۰ رأس | مطابق محاسبات خرد | طبق قاعده نصابهای قبلی | |
| ۲۱۱ رأس و بالاتر | ۱ شتر سهساله به ازای هر ۴۰ رأس یا ۱ شتر چهارساله به ازای هر ۵۰ رأس | ||
| طلا | ۲۰ مثقال شرعی (۱۵ مثقال معمولی) | یکچهلم (۲.۵٪) | نصاب اول |
| هر ۴ مثقال شرعی (۳ مثقال معمولی) اضافه بر نصاب اول | یکچهلم (۲.۵٪) از کل مال | پس از نصاب اول | |
| نقره | ۱۰۵ مثقال معمولی | یکچهلم (۲.۵٪) | نصاب اول |
| هر ۲۱ مثقال معمولی اضافه بر نصاب اول | یکچهلم (۲.۵٪) کل از مال | پس از نصاب اول |
پانویس
- ↑ جوهرى، الصحاح، ۱۳۷۶ق، ج۱، ص۲۲۵؛ ابنفارس، معجم مقاييس اللغه، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۴۳۴.
- ↑ خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۸۵، لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۰.
- ↑ بهجت، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۸ق، ص۲۸۵، مکارم شيرازى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۹ق، ص۲۹۶.
- ↑ ابن زهره حلبى، غنية النزوع، ۱۴۱۷ق، ص۱۲۰؛ علامه حلّى، تذكرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۵ ص۱۴۹-۱۵۰، شهيد اول، اللمعة الدمشقية، ۱۴۱۰ق، ص۵۰، طباطبایی، رياض المسائل، بیتا، ج۱، ص۲۷۴.
- ↑ محقق حلی، المعتبر فی شرح المختصر، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۵۲، کیدری، اصباح الشیعة، ۱۴۱۶ق، ص۱۰۸؛ علامه حلی، تحریر الاحکام، بیتا، ج۱، ص۶۳.
- ↑ اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۱۰۷؛ حر عاملی، هدایه الامة، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۵۵؛ یزدی، العروة الوثقی(المحشی)، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۶۸.
- ↑ خویی، موسوعة الامام الخویی، ۱۴۱۸ق، ج۲۳، ص۳۳۴.
- ↑ مدرسی، زکات و خمس در اسلام، ۱۳۶۷ش، ص۲۶.
- ↑ سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۲۰.
- ↑ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۳۱- ۱۳۲؛ حلی، معالم الدین، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص ۱۵۶؛ حلی، المهذب البارع، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۸.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۶۴؛ موسوی عاملی، مدارک الاحکام، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۵۳-۶۳؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۷۶-۸۵؛ محقق حلی، المختصر النافع، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۵-۵۴.
- ↑ سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۲۳.
- ↑ گلپایگانی، هدایة العباد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۸۸، لنکرانی، الاحکام الواضحه، ۱۴۲۲ق، ص۲۷۶، شبیری زنجانی، المسائل الشرعیه، ۱۴۲۸ق، ص۴۱۹-۴۲۲، سیستانی، المسائل المنتخبه، ۱۴۲۲ق، ص۲۴۳-۲۴۴.
- ↑ خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۲، لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۶، بهجت، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۸ق، ص۲۹۳، مکارم شيرازى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۹ق، ص۳۰۱.
- ↑ خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۱، لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۵-۳۱۶، بهجت، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۸ق، ص۲۹۲-۲۹۳، مکارم شيرازى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۹ق، ص۳۰۰، سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۱۵-۴۱۶.
- ↑ سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۴، ص۵۷۸.
- ↑ خمينى، توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۱، لنكرانى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۳۱۵-۳۱۶، بهجت، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۸ق، ص۲۹۲-۲۹۳، مکارم شيرازى، رساله توضيح المسائل، ۱۴۲۹ق، ص۳۰۰، سیستانی، توضیح المسائل جامع، ۱۴۴۳ق، ج۲، ص۴۱۵-۴۱۶.
منابع
- ابنزهره حلبی، حمزة بن علی، غنیة النزوع إلی علمی الأصول و الفروع، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۱۷ق.
- ابنفارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، محقق مصحح: هارون، عبدالسلام محمد، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
- اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، مصحح: آقا مجتبی عراقی- علیپناه اشتهاردی- آقا حسین یزدی اصفهانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۳ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعه، قرن چهارم، قم، اسماعیلیان، بیتا.
- بهجت، محمدتقی، رساله توضیح المسائل، قم، انتشارات شفق، ۱۴۲۸ق.
- جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دار العلم للملایین،۱۳۷۶ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة، مصحح: بخش حدیث در جامعه پژوهش های اسلامی، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.
- حلّی، احمد بن محمد، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، مصحح مجتبی عراقی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۷ق.
- حلّی، شمس الدین محمد بن شجاع القطّان، معالم الدین فی فقه آل یاسین، قم، مصحح: بهادری، ابراهیم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۲۴ق.
- خمینی، سید روحاللّه، توضیح المسائل، محقق و مصحح: مسلم قلیپور گیلانی، بیجا، بینا، ۱۴۲۶ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، موسوعة الإمام الخوئی، مصحح: پژوهشگران مؤسسه إحیاء آثار آیة الله العظمی خویی، قم، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ۱۴۱۸ق.
- سیستانی، سید علی، توضیح المسائل جامع، مشهد، دفترآیه الله سید علی سیستانی، ۱۴۴۳ق.
- سیستانی، سید علی، المسائل المنتخبة، قم، دفتر حضرت آیة الله سیستانی، ۱۴۲۲ق.
- شبیری زنجانی، سید موسی، المسائل الشرعیة، قم، مؤسسة نشر الفقاهة، ۱۴۲۸ق.
- شبیری زنجانی، سید موسی، رساله توضیح المسائل، قم، انتشارات سلسبیل، ۱۴۳۰ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، مصحح: محمد تقی مروارید- علی اصغر مروارید، بیروت، دار التراث، ۱۴۱۰ق.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی عاملی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، مصحح: گروه پژوهش مؤسسه معارف اسلامی، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۳ق.
- شیخ انصاری، مرتضی، کتاب الزکاة، محقق و مصحح: گروه پژوهش در کنگره، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق.
- شیخ صدوق، محمّد بن علی، المقنع، محقق و مصحح: گروه پژوهش مؤسسه امام هادی علیه السلام، قم، مؤسسه امام هادی علیه السلام، ۱۴۱۵ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، محقق و مصحح: سید محمد تقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، ۱۳۷۸ق.
- شیخ مفید، محمّد بن محمد، المقنعة، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- صدر، سید محمدباقر، تصویری از اقتصاد اسلامی، ترجمه دکتر جمال موسوی، تهران، روزبه، بیتا.
- طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بیتا.
- علامه حلّی، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، مشهد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بیتا.
- علامه حلّی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، مصحح: گروه پژوهش مؤسسه آل البیت علیهمالسلام، قم، مؤسسه آل البیت علیهمالسلام، ۱۴۱۴ق.
- علامه حلّی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، محقق و مصحح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
- علامه حلّی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مصحح: بخش فقه در جامعه پژوهشهای اسلامی، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی اکبر غفاری، قم، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- کیدری، قطبالدین، إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، مصحح: ابراهیم بهادری مراغی، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۱۶ق.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، هدایة العباد، مصحح: علی ثابتی همدانی- علی نیری همدانی، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، الأحکام الواضحة قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، ۱۴۲۲ق.
- فاضل لنکرانی، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، بینا، ۱۴۲۶ق.
- مجلسی، محمدباقر، بیست و پنج رساله فارسی، (رساله خمس و زکات)، تحقیق رجایی، قم، کتابخانه آیت اللّه مرعشی، ۱۴۱۲ق.
- مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق و مصحح: سید هاشم رسولی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۴ق.
- محقق حلّی، جعفر بن حسن، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، ۱۴۱۸ق.
- محقق حلّی، جعفر بن حسن، المعتبر فی شرح المختصر، محقق و مصحح: محمد علی حیدری- سید مهدی شمس الدین- سید ابو محمد مرتضوی- سید علی موسوی، قم، مؤسسه سید الشهداء علیه السلام، ۱۴۰۷ق.
- محقق حلّی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، مصحح: عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
- مدرسی، محمدرضا، زکات و خمس در اسلام، قم، موسسه در راه حق، ۱۳۶۷ش.
- مغربی، نعمان بن محمد، دعائم الإسلام، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۳۸۵ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، رساله توضیح المسائل، قم، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب علیه السلام، ۱۴۲۹ق.
- منتظری، حسینعلی، کتاب الزکاة، قم، مرکز جهانی مطالعات اسلامی، ۱۴۰۹ق.
- موسوی عاملی، محمد بن علی، مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، بیروت، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۱ق.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی- فهرست أسماء مصنفی الشیعة، محقق و مصحح: سید موسی شبیری زنجانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۷ق.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محقق و مصحح عباس قوچانی- علی آخوندی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق،
- وحید خراسانی، حسین، توضیح المسائل، قم، مدرسه امام باقر علیه السلام، ۱۴۲۸ق.
- یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّی)، مصحح: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۹ق.