آیه ۲۳ سوره فتح
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فتح |
| شماره آیه | ۲۳ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | صلح حدیبیه |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | ثبات و تغییرناپذیری سنت‌های الهی |
| آیات مرتبط | آیه ۶۲ سوره احزاب و ۷۷ سوره اسراء |
آیه ۲۳ سوره فتح به ثبات و تغییرناپذیری سنت‌های الهی در طول تاریخ، به ویژه سنت پیروزی و نصرت اولیای الهی و خذلان و رها کردن دشمنان حق است.[۱] برخی مفسران شیعه با استناد به این آیه، غلبه نهایی مؤمنان بر کافران را طریقه و عادت قدیم الهی در میان امت‌های پیشین و آیندگان است که همواره انبیا و اهل طاعت یاری شده و اهل معصیت مقهور می‌شوند.[۲] در تفسیر من هدی القرآن نیز این معنا با مثال‌هایی از نوح(ع)، طالوت و صلح حدیبیه تأکید شده است.[۳]
﴿سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا ٢٣﴾ [فتح:23]|﴿سنت الهی از پیش همین بوده و در سنت الهی هرگز تغییری نخواهی یافت ٢٣﴾
با این حال، بر اساس تفسیر برخی از مفسران، تحقق این پیروزی مشروط به شرایطی است. محمدحسین طباطبایی تصریح می‌کند که مؤمنان صادق و مخلص همواره بر دشمنان غلبه می‌یابند و اگر در مواردی مسلمانان با شکست مواجه شدند، تنها به دلیل تخلف از فرمان خدا و پیامبر (ص) بوده است.[۴] مکارم شیرازی نیز نداشتن ضعف و برخورداری از نیت خالص را شرط این پیروزی می‌داند و به تفاوت سرنوشت مسلمانان در جنگ‌های بدر و احزاب (که پیروز شدند) با جنگ احد (که به دلیل ضعف و نافرمانی شکست خوردند) اشاره می‌کند.[۵] همچنین گفته شده است که حتی اگر اهل حق در مقطعی از نظر ظاهری مغلوب شوند، «غلبه بر حجت و برهان» همواره با آنان است و نیز در نهایت و سرانجامِ کار، پیروزی و غلبه حق بر تمام جهانیان آشکار خواهد شد.[۶]
برخی مفسران در شأن نزول این آیه به رخدادهایی در جریان صلح حدیبیه اشاره کرده‌اند.[۷] در گزارش دیگری آمده است که هشتاد نفر از مشرکان مکه به هنگام نماز صبح از کوه سرازیر شدند تا اصحاب پیامبر(ص) را به قتل برسانند، اما مسلمانان بر آنان غلبه کرده و اسیرشان نمودند. پیامبر (ص) برای جلوگیری از خونریزی در حرم، آنان را بخشید و آزاد کرد که مقارن با این واقعه، آیه مذکور نازل شد.[۸]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۱۸۷.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسير اثنا عشرى، ۱۳۶۳ش، ج۱۲، ص۱۶۲.
- ↑ مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۳۳۶-۳۳۷.
- ↑ طباطبایی، الميزان في تفسير القرآن، ۱۴۱۷ ق، ج۱۸، ص۲۸۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۸۷-۸۸.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسير اثنا عشرى، ۱۳۶۳ ش، ج۱۲، ص۱۶۲.
- ↑ طوسی، التبيان في تفسير القرآن، بی‌تا، ج۹، ص۳۳۱.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسير اثنا عشرى، ۱۳۶۳ش، ج۱۲، ص۱۶۲.
منابع
- حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسير اثنا عشرى، تهران، انتشارات ميقات، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، الميزان في تفسير القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البيان في تفسير القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بيروت، دار احياء التراث العربى، بی‌تا.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدى القرآن، تهران، دار محبى الحسين، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴ش.