آیه ۵ سوره فتح
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فتح |
| شماره آیه | ۵ |
| جزء | ۲۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | نتایج صلح حدیبیه |
آیهٔ ۵ سورهٔ فتح به مؤمنان بشارت ورود به بهشت و آمرزش گناهانشان را میدهد.[۱] مفسران این بشارت را نیز از ثمرات فتح مبین دانستهاند که در آغاز سوره فتح از آن یاد شده است.[۲] این آیه را نیز مانند دیگر آیات ابتدایی سوره فتح درباره ماجرای صلح حدیبیه دانستهاند.[۳]
برخی از مفسران شیعه و اهلسنت نقل کردهاند در جریان صلح حدیبیه، با وجود آنکه خداوند به پیامبر(ص) وعدهٔ فتح مبین داده و از کامل کردن نعمت، هدایت و یاری خود سخن گفته بود، ولی مسلمانان همچنان از حوادث پیرامون صلح حدیبیه نگران بودند؛ از اینرو، هرچند به پیامبر(ص) بهخاطر مواهب الهی که نصیبش شده بود، تبریک گفتند، اما در پی آن بودند که بدانند خداوند برای خودِ آنان چه مقرر فرموده است. به همین سبب، این آیه نازل شد و به ایشان بشارت بهشت و پوشاندن لغزشهایشان را داد.[۴]
﴿لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا ٥﴾ [فتح:5]|﴿تا مردان و زنانی را که ایمان آوردهاند در باغهایی که از زیر [درختان] آن جویبارها روان است درآورد و در آن جاویدان بدارد و بدیهایشان را از آنان بزداید و این [فرجام نیک] در پیشگاه خدا کامیابی بزرگی است ٥﴾
برخی از مفسران، از جمله علامه طباطبایی، سید محمدحسین فضلالله و سید محمدتقی مدرسی، این آیه را بیانگر هدف نهایی زندگی مؤمنانه دانستهاند. به باور علامه طباطبایی، وعدهٔ ورود به بهشت و آمرزش گناهان، در حقیقت تبیینکنندهٔ دلیل اصلی همان آرامش و سکینهای است که در آیهٔ پیشین از آن سخن رفته است؛ بدین معنا که این آیه علت فرود آمدن آن آرامش بر دلهای مؤمنان را بیان میکند.[۵] فضلالله نیز این آیه را ترسیمکنندهٔ مسیر نهایی ایمان در ابعاد فکری، روحی و عملی زندگی مردان و زنان مؤمن میداند.[۶] از نگاه مدرسی نیز هدف مؤمنان از دستیابی به پیروزی نباید صرفاً سرنگونی حکومتهای فاسد یا دستیابی به غنائم جنگی باشد، بلکه غایت حقیقی این پیروزی، رسیدن به بهشت و رضوان الهی است؛ همانگونه که در آیات ۱۰ تا ۱۳ سوره صف به این طرز تفکر اشاره شده است و بهترین تجارت را برای مؤمنان آمرزش گناهان و ورود به بهشت دانسته است.[۷]
علامه طباطبایی همچنین تصریح میکند که ذکر زنان مؤمن در کنار مردان مؤمن، برای رفع این پندار است که مبادا کسی بهشت و آمرزش الهی را ویژهٔ مردان بداند؛ زیرا این آیات در فضای جهاد و فتح نازل شدهاند و پیروزی در میدان نبرد، غالباً به مردان نسبت داده میشود. ازاینرو، قرآن با تصریح به زنان مؤمن در کنار مردان، بر برابری آنان در بهرهمندی از پاداش الهی و آمرزش گناهان تأکید میکند.[۸]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۹، ص۱۹۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۶۹؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۹، ص۱۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۳۲.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۲۲ق، ج۲۱، ص۲۴۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۳۲؛ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۳۹۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۸، ص۲۶۳.
- ↑ فضلالله، من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۱۷، ص۲۴۲.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۳، ص۲۹۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۸، ص۲۶۳.
منابع
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۹ق.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن (تفسیر الطبری)، قاهره (مصر)، نشر هجر، ۱۴۲۲ق.
- فضلالله، سید محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک، ۱۴۳۹ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه السلام، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
- واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن، محقق کمال بسیونی زغلول، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.