اشاعه فحشا
اِشاعه فَحْشاء به هر گفتار یا کرداری اطلاق میشود که به ترویج گناه، در میان مؤمنان منجر شود؛ خواه این کار با قصد قبلی انجام گیرد یا بدون قصد، اما نتیجه آن رواج گناه باشد.[۱] برخی مفسران، کاربرد این مفهوم در قرآن را بیشتر ناظر به انحرافات جنسی دانستهاند،[۲] درحالیکه گروهی دیگر هرگونه رفتار و گفتار زشت را از مصادیق آن شمردهاند.[۳] براساس آیه ۱۹ سوره نور، حتی تمایل قلبی به گسترش زشتیها نیز مورد نکوهش قرار گرفته و برای آن عذاب دردناک وعده داده شده است.[۴] واژههای فحشا، فاحشه و فواحش در مجموع ۲۴ بار در قرآن کریم به کار رفته و به معانی زشتی، اعمال خلاف عفت، زنا[۵] و لواط[۶] تفسیر شدهاند.
در روایات شیعه، مصادیق مختلفی برای اشاعه فحشا بیان شده است. از جمله این موارد، بازگو کردن عیوب و خطاهای مؤمنان است که بهعنوان ترویج گناه و موجب عذاب الهی معرفی شده است.[۷] امام کاظم(ع) تأکید دارند برای حفظ آبروی مؤمن، حتی باید دیدههای خود و شهادت دیگران را نادیده گرفت و از پخش اخباری که شخصیت او را تخریب میکند پرهیز کرد؛ چراکه افشای این موارد به گفته قرآن، مصداق اشاعه فحشا و مستوجب عذاب است.[۸] امام صادق(ع)، فاش کردن گناه مؤمن به جای پوشاندن آن و استغفار نکردن در حق او، افشاگر را در آن گناه شریک کرده و بارِ سنگینِ افشاگری را نیز بر دوش او میگذارد؛ درحالیکه ممکن است خداوند عامل گناه را آمرزیده باشد و عقوبت او همان افشا شدن در دنیا باشد و در آخرت هم گناهش پنهان شود.[۹]
برای اشاعه فحشا آثار فردی و اجتماعی متعددی ذکر شده است. در بُعد فردی، گفته شده است که اشاعهدهنده فحشا از ولایت الهی خارج شده و در مسیر ولایت شیطان قرار میگیرد.[۱۰] همچنین در روایتی از پیامبر اکرم(ص)، منتشرکننده فحشا همانند انجامدهنده آن معرفی شده است.[۱۱] در بُعد اجتماعی نیز گسترش فحشا از عوامل بروز بلاها، بیماریها و آسیبهای عمومی جامعه شمرده شده است.[۱۲]
در منابع دینی، راهکارهایی برای مقابله با اشاعه فحشا بیان شده است که از جمله آنها میتوان به اقامه نماز،[۱۳] پایبندی به احکام الهی[۱۴] و پرهیز از افشای گناهان خود و دیگران[۱۵] اشاره کرد. عالمان اخلاق نیز گسترش دروغ و تهمت، راهاندازی مراکز فساد، ارتکاب گناه در ملأ عام،[۱۶] ترک امر به معروف و نهی از منکر،[۱۷] افشای اسرار مؤمنان، اختلاط بیبند و بار زن و مرد،[۱۸] و بیحجابی را از زمینههای اشاعه فحشا دانستهاند.[۱۹]
در فقه شیعه، اشاعه فحشاء حرام و از گناهان کبیره شمرده شده است.[۲۰] بازگو کردن گناهان و زشتیها، حتی بدون قصد ترویج، از مصادیق اشاعه فحشا دانسته شده و در صورت همراه بودن با قصد ترویج منکر، افزون بر مجازات شرعی، موجب عقوبت اخروی نیز خواهد بود[۲۱] و اگر این اشاعه در مورد زنا یا لواط به صورت قذف باشد، حد قذف بر آن جاری میشود.[۲۲]
تجسس و افشای جرم دیگران بدون مصلحت شرعی نیز از مصادیق اشاعه فحشا و عملی حرام دانسته شده است.[۲۳] برخی مصادیق مرتبط با گسترش فساد، مانند قوادی، دارای مجازاتهای مشخصی از جمله تازیانه، تبعید[۲۴] و در برخی موارد تشهیر (گرداندن و مشهور کردن) هستند.[۲۵]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۰۷.
- ↑ نجفی، تفسیر آسان، ۱۳۶۲ش، ج۱۴، ص۴۶.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ۱۳۸۳ش، ص۶۲۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیرنمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۰۳.
- ↑ سوره نساء، آیه۱۵ و سوره اسراء، آیه۳۲.
- ↑ سوره اعراف، آیه۸۰ و سوره نمل، آیه۵۴.
- ↑ قمی، تفسیرقمی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۰۰؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۸۲؛ شعیری، جامع الاخبار، ص۱۴۸.
- ↑ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۴۷؛ ابن بابویه، ثواب الأعمال، ۱۳۶۸ش، ص۵۳۳.
- ↑ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۲۸۵.
- ↑ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۸۰.
- ↑ طبرسی، مشکاه الأنوار، ۱۳۷۴ش، ص۱۴۰.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۳.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه۴۵.
- ↑ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القران الکریم، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۱۳۵.
- ↑ کلینی، اصول کافی،۱۳۷۵ش، ج۲، ص۴۲۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۴۰۷.
- ↑ قرائتی، امر به معروف و نهی از منکر، ۱۳۷۶ش، ص۸۳.
- ↑ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۱۴، ص۱۷۴.
- ↑ قرائتی، معروف و نهی از منکر، ۱۳۷۶ش، ص۳۰۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۳۱۵.
- ↑ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۲۸۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۴۰۵.
- ↑ معرفت، تعلیق و تحقیق عن امهات مسائل القضاء، ۱۴۲۵ق، ص۳۷۸.
- ↑ بروجردی، فقه شیعه، ج۳۰، ص۷۷۵.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۱۷ق، ج۴۱، ص۴۰۱و۴۰۰.
منابع
- پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، رضی، ۱۳۶۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، تهران، صدوق، ۱۳۶۰ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیرالقمی، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۲ق.
- قرائتی، محسن، امر به معروف و نهی از منکر، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ دوم، ۱۳۷۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القران الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۱ش.
- معرفت، محمدهادی، تعلیق و تحقیق عن امهات مسائل القضاء، قم، التمهید، ۱۴۲۵ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، قم، مدرسه امام علی بن ابیطالب، ۱۴۲۱ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
- نجفی، محمدجواد، تفسیر آسان، تهران، اسلامیه، ۱۳۶۲ش.