اعتراف به گناه
اِعتراف به گناه یا خودافشایی بازگو کردن گناه خود نزد دیگران است. در دین اسلام اعتراف به گناه نزد دیگران به دلیل اشاعه فحشا و ریخته شدن آبرو، جایز نیست.
در روایات و کتابهای حدیثی شیعه، اعتراف به گناه در برابر خداوند مورد تأکید قرار گرفته است و آثار روحی مثبت مانند شکستن دل و دستیابی به رقت قلب برای فرد توبهکننده ذکر شده است. در مقابل، خودافشایی گناه نزد دیگران (غیر خدا) بهدلیل اشاعه فحشا و آبرو ریزی حرام است و در فقه اسلامی، گناه محسوب میشود. طبق نظر مراجع شیعه مانند سید ابوالقاسم خویی و سید محمدرضا گلپایگانی، بازگو کردن گناه نزد دیگران حتی از گناه آشکار شدیدتر است. همچنین، امام علی(ع) و امام رضا(ع) فاش کردن گناه نزد دیگران را موجب ذلت و خواری میدانند. در این زمینه، مسیحیت کاتولیک تفاوت دارد و اعتراف به گناه نزد کشیش یک آیین عبادی برای آمرزش است.
اعتراف به جرم در فقه اسلامی نیز در جایی که موجب احیاء حقوق دیگران شود، واجب است. همچنین در رواندرمانگری، تداعی آزاد به بیماران اجازه میدهد که گناهان خود را نزد روانکاو بیان کنند، و برخی پژوهشگران این عمل را در صورت نیاز درمانی جایز میدانند. طبق قاعده اضطرار، اگر فرد بهدلیل مشکلات روانی نیاز به اعتراف داشته باشد، حکم اولیه حرام بودن بازگو کردن گناه برداشته میشود. میرزا جواد ملکی تبریزی نیز بازگو کردن گناه برای درمان یا استفتاء از عالِم را در صورتی که با تأسف و افسوس باشد، جایز میداند.
مفهومشناسی و جایگاه
اعتراف به گناه به معنای بازگو کردن گناه خود نزد دیگران است.[۱] آیاتی از قرآن و چندین حدیث از امامان درباره اعتراف به گناه رسیده است و عالمان شیعه در علم اخلاق و علم فقه درباره آن بحث کردهاند.
اعتراف به گناه گاه در پیشگاه خدا و با هدف توبه انجام میشود و گاه ممکن است فردی گناهان خود را نزد انسانهای دیگر افشا کند.[۲]
اعتراف به گناه در آیه ۱۱ سوره ملک و در آیه ۱۱ سوره غافر مربوط به گروهی از کفار دانسته شده که در آخرت برای نجات از عذاب، به گناه خودشان اعتراف میکنند و این اعتراف سودی به حال آنها ندارد.[۳] و در آیه ۱۰۲ سوره توبه آمده و منظور جماعتی است که در دنیا از رحمت خدا مأیوس نشده و در پیشگاه او به گناه خود اعتراف کرده و خداوند گناه آنها را آمرزیده است.[۴]
اعتراف با هدف توبه
در مجموعههای حدیثی شیعه، احادیثی از پیشوایان دینی آمده است که مضمون آنها دعوت به اعتراف به گناه و توبه در پیشگاه خداوند است. کلینی در اصول کافی یک باب را با عنوان(بَابُ الِاعْتِرَافِ بِالذُّنُوبِ وَ النَّدَمِ عَلَيْهَا:باب اعتراف به گناهان و پشیمانی نسبت به آنها) به همین موضوع اختصاص داده است. او در این بخش احادیثی را جمعآوری کرده است که اعتراف و فاش کردن گناهان را فقط در پیشگاه خداوند جایز شمرده و برای آن آثار معنوی مانند آمرزیده شدن همه گناهان، ذکر کردهاند.[۵] همچنین از امام سجاد(ع) دعای دوازدهم و دعای سی و دوم صحیفه سجادیه نقل شده است که درباره اعتراف به گناه و توبه است.عنوان دعا در صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) این است:وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي الاِعْتِرَافِ وَ طَلَبِ التَّوْبَةِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى
ابن فهد حلی در کتاب عدة الداعی برای اعتراف به گناه در پیشگاه خدا پنج فایده و اثر ذکر کرده است که عبارتند از:
- بُریدن از خلق و پیوستن به خدا؛
- شکستنِ دل؛
- دستیابی به رِقِّتِ قلب (که نشانه خلوص نیّت است و پس از اخلاص، دعا مستجاب می شود.)؛
- گریه و زاری و اِنابه که خود بهترین حالتِ آدابِ دعا کردن است؛
- پیروی کردن از معصومان(ع).[۶]
خودافشایی نزد دیگران
در دین اسلام، فاش کردن گناه خود نزد دیگران (غیر خدا)، به سبب این که موجب اشاعه فحشا و ریخته شدن آبرو میشود، جایز نیست [۷] و گناه محسوب میشود.[۸] در مقابل، در مسیحیت کاتولیک، اعتراف به گناه نزد کشیش یک آیین عبادی است برای آمرزش.[۹]
طبق نظر سید ابوالقاسم خویی، از مراجع تقلید شیعه، اعتراف به گناه و خودافشایی حرام است.[۱۰] همچنین به باور، سید محمدرضا گلپایگانی، بازگو کردن گناه نزد دیگران، شدیدتر از گناه آشکار است.[۱۱] ملا احمد نراقی در کتاب معراج السعادة تأکید میکند که افشای گناه نزد دیگران گناه دیگری است.[۱۲] سید عبدالله شبر نیز اعتراف به گناه نزد دیگران را از مواردی میداند که گناه صغیره را به کبیره تبدیل میکند.[۱۳]
در روایات امام علی(ع)[۱۴] و امام رضا(ع)[۱۵] فاش کردن گناه نزد دیگران را موجب ذلت و خواری میدانند. در توضیح این روایات گفته شده است که فاش کننده گناه به سبب بیمبالاتیاش نسبت به شرع و عدم حیا در بازگو کردن گناه خود نزد دیگران، خوار و ذلیل شده و توفیق از او سلب میشود.[۱۶]
اعتراف به جرم نزد قاضی
اعتراف به جرم که به آن اقرار نیز گفته میشود[۱۷] بیشتر در اصطلاح فقهی بکار میرود[۱۸] و به معنای اعتراف به حقی بر ضرر خود و به نفع دیگری است.[۱۹] و این در جایی است که حقی از مردم در میان باشد[۲۰] اعتراف به جرم نزد قاضی در جایی که موجب احیاء حقوق دیگران شود، واجب است.[۲۱] اعتراف به کذب یا انکار که مانع از رسیدن دیگران به حقوقشان میشود، حرام است.[۲۲]
اعتراف به گناه نزد رواندرمانگر
روش تداعی آزاد در رواندرمانگری،[۲۳] که در روانکاوی برای آشکار کردن افکار و خاطرات سرکوبشده استفاده میشود،[۲۴] گاهی با بازگویی گناه نزد دیگران مرتبط است.[۲۵] این روش به بیماران توصیه میکند که هر فکر یا احساسی را که به ذهنشان میآید، بیان کنند.[۲۶] اما برخی پژوهشگران معتقدند که بازگو کردن گناه نزد روانکاو یا رواندرمانگر متعهد، بهمنظور درمان، نه تنها موجب تحقیر نمیشود بلکه از نظر شرعی نیز در صورتی که فرد به علت مشکلات روانی به درمان نیاز داشته باشد، جایز است.[۲۷] طبق قاعده اضطرار، در چنین شرایطی، حکم اولیهی «حرمت بازگو کردن گناه» برداشته میشود.[۲۸] میرزا جواد ملکی تبریزی نیز معتقد است که بازگو کردن گناه به قصد درمان یا برای استفتاء از عالِم، در صورتی که با تأسف و افسوس باشد، اشکالی ندارد.[۲۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، ۱۳۳۸ش، ج۷، ص۲۹۳۵.
- ↑ «آیا اعتراف به گناه نزد دیگران اشکال دارد؟»، سایت خبری تحلیلی ادیان نیوز.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۴۷۴.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۸ش، ج۹، ص۵۱۱.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۲۱۸.
- ↑ ابن فهد حلی، عدة الداعی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۶۷.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۱۴، ص۳۸۶؛ مروارید و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، ص۴۵.
- ↑ گلپایگانی، الدرُّ المنضود، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۳۸.
- ↑ برنتل، آیین کاتولیک، ۱۳۸۱ش، ص۱۳۷.
- ↑ غروی تبریزی، التنقیح، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۱
- ↑ گلپایگانی، دُرُّ المنضود، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۳۸.
- ↑ نراقی، معراج السعادة، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۷۵.
- ↑ شبر، الاخلاق، ۱۴۲۹ق، ج۲، ص۲۱۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۴۹.
- ↑ کلینی،الکافی، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۲۲۱.
- ↑ علامه مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۲۸۶.
- ↑ جوهری، الصحاح تاج اللغة،۱۴۰۷ق، ج۲، ص۷۹۰.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۶۴۸.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۳۵، ص۲.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۱۶، ص۱۵.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۱۶، ص۱۵.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۱۶، ص۱۵.
- ↑ مروارید و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، ص۳۶.
- ↑ رابرت ویلیام، نظریهها و نظامهای روانشناسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۷۲.
- ↑ مروارید و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، ص۳۷.
- ↑ فیست، نظریههای شخصیت، ۱۳۹۰ش، ص۶۶.
- ↑ مروارید و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، ص۴۹.
- ↑ مروارید و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، ص۵۰.
- ↑ ملکی تبریزی، اسرار الصلوة، ۱۳۷۲ش، ص۷۵.
منابع
- ابنفهد حلی، احمد بن محمد، عدة الداعی، قم، دار الکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- جوهری، ابونصر، الصحاح تاج اللغة، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- برنتل، جورج، آیین کاتولیک، ترجمه حسن قنبری، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۱ش.
- دهخدا، علی اکبر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۳۸ش.
- رابرت ویلیام، لاندین، نظریهها و نظامهای روانشناسی، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران، نشر ویرایش، چاپ چهارم، ۱۳۸۶ش.
- «آیا اعتراف به گناه نزد دیگران اشکال دارد؟»، سایت خبری تحلیلی ادیان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۳۹۹ش.
- شبر، سید عبدالله، الاخلاق، کربلا، قسم الشوون الفکریه والتفاقیه فی العتبه الحسینیه المقدسه، چاپ اول، ۱۴۲۹ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ یازدهم، ۱۳۷۸ش.
- غروی تبریزی، علی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، قم، انتشارات لطفی، چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، در المنضود، قم، دار القرآن الكریم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- فیست، جس و گریگوری جی فیست، نظریههای شخصیت، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران، انتشارات روان، چاپ ششم، ۱۳۹۰ش.
- مروارید، احمد و دیگران، «تداعی آزاد در روانتحلیلگری و حکم تکلیفی بازگویی گناه»، جستارهای فقهی و اصولی، شماره یازدهم، تابستان ۱۳۹۷ش.
- مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، قم، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلواة، ترجمه رضا رجب زاده، تهران، پیام آزادی، چاپ هشتم، ۱۳۷۲ش.
- مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.
- نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، انتشارات هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۸ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
پیوند به بیرون