مداحی (آیین)
| سوگواری محرم | |
|---|---|
 تابلوی عصر عاشورا یکی از آثار نگارگری محمود فرشچیان | |
| رویدادها | |
| نامههای کوفیان به امام حسین(ع) • نامه امام حسین(ع) به اشراف بصره • روز عاشورا • واقعه کربلا • واقعه عاشورا (از نگاه آمار) • روزشمار واقعه عاشورا • اسیران کربلا | |
| افراد | |
| امام حسین(ع) • علی اکبر • علیاصغر • عباس بن علی • حضرت زینب(س) • سکینه بنت حسین • فاطمه دختر امام حسین • مسلم بن عقیل • شهیدان کربلا • اسیران کربلا | |
| جایها | |
| حرم امام حسین(ع) • تل زینبیه • حرم حضرت عباس(ع) • گودال قتلگاه • بینالحرمین • نهر علقمه | |
| مناسبتها | |
| تاسوعا • عاشورا • دهه محرم • اربعین • دهه صفر | |
| مراسم | |
| مرثیهخوانی • نوحه • تعزیه • روضه • زنجیرزنی • سینهزنی • سقاخانه • سنج و دمام • دسته عزاداری • شام غریبان • تشتگذاری • نخلگردانی • قمهزنی • راهپیمایی اربعین • تابوتگردانی • مراسم تابوت | |
مداحی از آیینهای مذهبی در فرهنگ شیعی و از ابزارهای مؤثر در انتقال آموزههای دینی و ارزشهایی چون اخلاق، ایثار و مقاومت به شمار میرود. در منابع روایی بر مداحیِ اهلبیت(ع)، بهویژه در رثای امام حسین(ع) تأکید گردیده و پاداش آن آمرزش گناهان و ورود به بهشت دانسته شده است.
پیشینهٔ مداحی با اشعاری حماسی به دوران پیامبر(ص) باز میگردد و در دورهٔ ائمه(ع) با مرثیهسرایی برای امام حسین(ع) همراه شد. بر پایه برخی پژوهشها، این آیین در ایران، پس از تداوم در عصر آلبویه، در دوره صفوی رونق یافت و چهرههایی چون محتشم کاشانی از شاعران و مداحان آن دوره شناخته میشوند. مداحی در عصر قاجار نیز رواج داشت؛ اما در دوره رضاشاه با محدودیتهایی مواجه گردید و بهصورت مخفیانه برگزار میشد.
بر پایه دیدگاه وهابیت، مدح غیرخدا نکوهش شده و مداحی با سیره نبوی ناسازگار است؛ در پاسخ، به آیاتی از قرآن استناد شده که به مدحِ پیامبران و بیان فضایل آنان پرداختهاند. همچنین، مداحی بهعنوان روشی برای الگوبرداری از بزرگان دین معرفی شده و روایاتِ ناظر به نکوهش مدح، به مدحِ ناحق و نابجا تفسیر شدهاند.
رعایت آداب دینی، اخلاقی و استناد به منابع معتبر در مداحی، از توصیههای عالمان به مداحان شمرده میشود. این توصیهها بر محورهایی چون اخلاص، رعایت شأن اهلبیت(ع) و پرهیز از مطالب غیرواقعی و جناحی استوار است. همچنین ارائه مضامین اخلاقی و حماسی و تناسب آنها با ظرفیت مخاطبان، از دیگر الزامات در مداحی شمرده میشود. از منظر فقهی نیز، احکامی همچون پرهیز از غُلو، سخنان کُفرآمیز و لعن بزرگان مذاهب دیگر، محدودیت در بکارگیری از آلات موسیقی، ضوابط مداحیِ بانوان و دریافت اجرت، از مباحث مطرح در منابع فقهی است.
مداحی در ایران کارکردهای مهم سیاسی و اجتماعی، از جمله بسیج افکار عمومی در جریان انقلاب سال ۱۳۵۷ش و تقویت روحیه رزمندگان در دوران جنگ تحمیلی، ایفا نموده است. با این حال، این آیین با آسیبهای مختلفی نیز مواجه بوده است که در سه سطحِ رویکردی (نگاه سکولار و سیاستزدگی)، محتوایی (مانند تحریف تاریخی و روضههای ساختگی) و فرمی (نظیر سبکهای مبتذل و شورمحوری) دستهبندی میشوند.
مفهوم و جایگاه
مداحی، به معنای ستایشگری،[۱] در اصطلاح به خواندن شعر و مرثیه در مدح یا سوگ پیشوایان دینی(ع) گفته میشود[۲] که بهصورت نظم یا نثر اجرا میگردد.[۳] در منابع روایی[۴] بر مداحیِ اهلبیت(ع)، بهویژه در رثای امام حسین(ع) تأکید گردیده[۵] و برخی امامان شیعه(ع)، شاعران را بر این سنت ترغیب نمودهاند[۶] و پاداش آن را آمرزش گناهان[۷] و ورود به بهشت[۸] دانستهاند.
مداحی در فرهنگ شیعی، آیینی ریشهدار شمرده شده که علاوه بر کارکرد سوگواری،[۹] از ابزارهای مؤثر در انتقال آموزههای دینی و ترویج ارزشهایی چون اخلاق، ایثار، مقاومت و عدالتخواهی به شمار میرود.[۱۰]
سید علی خامنهای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید، همهساله در سالروز میلاد حضرت زهرا(س) در دیدار با مداحان، به تبیین جایگاه مداحی پرداخته و توصیههایی در این زمینه ارائه مینمود.[۱۱] او مداحی را هنری اثرگذار و مصداقی از جهاد فیسبیلالله توصیف کرده است.[۱۲] به باور وی، اثرگذاری یک قطعه شعر آموزنده در مداحی، گاه از چند ساعت سخنرانی عالمانه بیشتر است.[۱۳]
مداحی به عنوان یک هنرِ نمایشی-آیینی، علاوه بر ایران، در جوامع شیعیِ کشورهایی نظیر عراق و پاکستان نیز رواج دارد.[۱۴] این آیین در گذر زمان دستخوش تحولات ساختاری شده و سبکهای متعددی نظیر قصیدهخوانی، پردهخوانی و مداحیهای عامیانه و حماسی را پدید آورده است.[۱۵]
پیشینه مداحی
پیشینهٔ مداحی و مرثیهخوانی را به دوران پیامبر اکرم(ص) نسبت دادهاند.[۱۶] بر اساس برخی گزارشها،[۱۷] در این دوره، شاعرانی چون حَسّان بن ثابت و مالک بن کعب انصاری به مدح پیامبر(ص) و هجْو دشمنان اسلام میپرداختند[۱۸] و در برخی نبردها با سرودن اشعار حماسی از مسلمانان حمایت کرده و مورد تشویق پیامبر(ص) قرار میگرفتند.[۱۹] همچنین گزارش شده است که پس از شهادت امام حسین(ع)، توابین در سال ۶۵ قمری بر سر مزار آن امام به مداحی و سوگواری پرداختند.[۲۰] در دوران ائمه(ع) نیز، این سنت در قالب مجالس شعرخوانی و مرثیهسرایی،[۲۱] ادامه یافت.[۲۲] دِعبِل خُزاعی (درگذشت: ۲۴۵ق) از شاعران و مداحان این دوره به شمار میرود.[۲۳]
بر پایه برخی پژوهشها، در سده چهارم هجری و عصر آلبویه، مراسم عزاداری عاشورا در بغداد، با مداحی همراه بود[۲۴] و این آیین در سده ششم هجری نیز تداوم یافت.[۲۵] عصر صفوی در سدههای دهم و یازدهم هجری از دورههای رونق مداحی و مرثیهسرایی در ایران دانسته شده است؛[۲۶] چنانکه از محتشم کاشانی (درگذشت: ۹۹۶ق) بهعنوان یکی از مداحان و مرثیهسرایان شناختهشدهٔ این دوره یاد میشود.[۲۷]
در دوره قاجار (سده ۱۳ هجری) آیین مداحی و نوحهخوانی در ایران رواج داشت و گزارشهایی از برگزاری این آیین، حتی در روستاها وجود دارد.[۲۸] اما در دوره رضاشاه، با ترویج رویکرد تجددخواهانه و تقلیل شعائر مذهبی به خرافات، برگزاری مجالس مداحی و عزاداری با محدودیتهای مواجه شد؛ از اینرو برپایی این محافل به شکل مخفیانه استمرار یافت.[۲۹]
مشروعیت مداحی
برخی منابع، از موضع وهابیت، مشروعیت مداحی برای اهلبیت(ع) را نقد کرده و آن را با مبانی قرآنی و سیره نبوی ناسازگار دانستهاند.[۳۰] بر اساس این دیدگاه، حمد و ستایش اختصاص به خداوند دارد و مداحیِ اهلبیت(ع) با مفهوم توحید ناسازگار و فاقد توجیه عقلانی و دینی است.[۳۱] علاوه بر اینکه برخی روایات نیز، مدح غیرخدا را نکوهش کردهاند.[۳۲] در مقابل، برخی با استناد به آیاتی از قرآن که در آنها از پیامبرانی مانند ابراهیم، موسی، عیسی، سلیمان، یعقوب، زکریا و یحیی(ع) ستایش شده، جواز مدح غیرخدا را مطرح نمودهاند.[۳۳] همچنین، آیه ۷۹ سوره اسراء را از جمله آیاتی دانستهاند که بر جواز ستایش غیرخدا دلالت دارد.[۳۴]
افزون بر این، مداحیِ بزرگان دین، بیانگر ویژگیهای اخلاقی و فضائل آنان و تبیین وظایف افراد جامعه با الگوگیری از ایشان دانسته شده است.[۳۵] همچنین، روایات نکوهشکننده مداحی را ناظر به مدح و ستایش ناحقِ افراد و چاپلوسی در برابر آنان دانستهاند.[۳۶]
کارکرد اجتماعی و سیاسی مداحی
از دیدگاه تحلیلگران، مداحی در جریان انقلاب اسلامی ایران، نقشی مهم در ترویج شعارهای انقلابی و بسیج افکار عمومی علیه دستگاه حاکم ایفا نموده است.[۳۷] نمونهٔ این نقشآفرینی را در مراسم عزاداری روز تاسوعا و عاشورا در سال ۱۳۵۷ش دانستهاند؛ مراسمی که به همهپرسی عمومی علیه مشروعیت حکومتِ پهلوی تبدیل شد.[۳۸]
کارکرد مداحی در دوران جنگ تحمیلیِ ایران و عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷ش) نیز، در راستای تقویت روحیهی رزمندگان[۳۹] و مدیریت فشارهای روانی جامعه ارزیابی شده است.[۴۰] همچنین در تحولات پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند ۱۴۰۴ش، برخی ناظرانِ اجتماعی معتقدند که مداحیهای حماسی، توانست احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت کشور، روحیه ایستادگی و وحدت ملی را در میان اقشار مختلف جامعه تقویت کند.[۴۱]
آداب و اخلاق مداحی
رعایت آداب دینی، اخلاقی و استناد به منابع معتبر در مداحی، از توصیههای عالمان به مداحان بهشمار میرود. در این راستا، آیتالله خامنهای در بیانات خود در دیدار با مداحان، بر محورهایی چون اخلاص در نیت، انس با قرآن و حدیث و تقویت معرفت و محبت به اهلبیت(ع) تأکید کرده[۴۲] و ترویج ارزشهایی مانند برادری، مهربانی، نماز و پرهیز از گناه را از وظایف مداح شمرده است.[۴۳] وی همچنین استفاده از اشعار و مطالب معتبر و متقن،[۴۴] تناسب شعر و آهنگ با محتوای دینی[۴۵] و پرهیز از مطالب غیرواقعی،[۴۶] مدحهای بیمعنا[۴۷] و آهنگهای نامناسب[۴۸] را توصیه کرده است.
آیتالله مکارم شیرازی از مراجع تقلید نیز بر ضرورت آشنایی مداحان با مَقاتل و حفظ شأن اهلبیت(ع) تأکید کرده و ارائه مضامین اخلاقی و حماسی را از ویژگیهای مداحی دانسته است.[۴۹] وی همچنین رعایت آموزههای اسلامی، پرهیز از فعالیتهای جناحی، احترام به مقدسات مذاهب دیگر و توجه به ظرفیت مخاطبان را از دیگر آداب مداحی برشمرده است.[۵۰]
احکام فقهی مرتبط با مداحی
در منابع فقهی، فقیهان احکامی مرتبط با موضوع مداحی بیان کردهاند؛[۵۱] برخی از این احکام عبارتاند از:
- غُلُو و سخنان کُفرآمیز؛ در مداحی باید از بهکارگیری اشعار و سخنانی که جنبه غُلو داشته[۵۲] و شائبه شِرک در آنها وجود دارد - مانند عبارت «لا اِلَهَ اِلّا الزَّهرا» - پرهیز شود.[۵۳]
- بیان زبانِ حال؛ استفاده از زبانِ حال در مداحی در صورتی جایز شمرده شده که بهعنوان نقل تاریخی قطعی ارائه نشود[۵۴] و با اصول اعتقادی، شأن معصومان(ع) و اهداف آنان تعارض نداشته باشد.[۵۵]
- بهکارگیری آلات موسیقی؛ بهکارگیریِ آلات موسیقی مانند نِی، طبل و شیپور در مداحی تنها در صورتی مجاز است که جنبه لهوی نداشته و موجب بیاحترامی به مجلس عزا نشود.[۵۶]
- مداحی بانوان؛ مداحی زن در مجالس عزاداری بانوان جایز است، هرچند نامَحرم صدای او را بشنود؛ مگر بهگونهای باشد که احتمال مفسده وجود داشته باشد.[۵۷]
- لعن و نفرین؛ هرگونه گفتار یا رفتارِ تفرقهافکنانه در مداحی که موجب تحریک پیروان سایر مذاهب اسلامی شود، شرعاً حرام دانسته شده است.[۵۸]
- دریافت اجرت؛ مراجع تقلید، دریافت وجه در برابر مداحی را جایز دانستهاند.[۵۹] با این حال، تعیین مبلغ از سوی مداح، عملی مذموم شمرده شده و از ارزش معنوی این عمل میکاهد.[۶۰]
آسیبهای مداحی
آسیبهای مداحی در سه سطح مورد بررسی قرار گرفته است؛ نخست، آسیبهای رویکردی، که از دو منظر نقد شده است: گروهی، رویکرد سکولار و خنثی در مداحی را، بهسبب تقلیل واقعه شهادت اهلبیت(ع) به روایتی صرفاً احساسی و غفلت از دشمنشناسی، آسیبزا دانستهاند؛[۶۱] در مقابل، گروهی دیگر سیاستزدگی و بهرهبرداری جناحی از جایگاه مداحی را عاملی برای تفرقهافکنی و مخدوششدن اعتبار معنوی این حرفه میدانند.[۶۲]
دوم، آسیبهای محتوایی؛ از جمله تحریف وقایع تاریخی، نقل روضههای ساختگی،[۶۳] استفاده از اشعار نامناسب و روضه مکشوف به معنای فاش خواندن مصیبت.[۶۴] سوم، آسیبهای مربوط به فرم و قالب؛ همچون استفاده از سبکهای مبتذل و تقلیدی، رواج نوحه و شورمحوری و کمرنگ شدن جایگاه سنتی روضهخوانی.[۶۵] برخی پژوهشگران، هدف حقیقیِ مداحی را انتقال ارزشها و بصیرتافزاییِ مخاطب دانسته و معتقدند غفلت از این هدفِ غایی و پرداختن صرف به ظواهر، مداحی را به امری نمایشی تبدیل میکند.[۶۶]
در ایران، برخی مجموعهها، از جمله شورای مشورتی ستایشگران اهلبیت(ع)، ذیل بنیاد دعبل خزاعی تشکیل شدهاند که ارتقای کیفیت مداحی و آسیبزدایی از آن، از اهداف اصلی این شورا شمرده شده است.[۶۷]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه «مداحی».
- ↑ جعفری، «کنکاشی در مدلهای ذهنی جامعه مداحی ایران؛ تحلیل کیفی با رویکرد راهبردی»، ص۸۳.
- ↑ رضایت و عمادی، «طراحی الگوی شایستگی های مداحان اهلبیت(ع)، ص۶۴.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۴-۱۰۶؛ شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶، ص۸۳.
- ↑ «جایگاه روضهخوان اهل بیت(ع) از نگاه بزرگان دین»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۳۸۶، حدیث ۱۲۲۳۶.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۳۸۶، حدیث ۱۲۲۳۶.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۱۴، ص۵۹۷، حدیث ۱۹۸۸۹.
- ↑ بنی عامریان و عباسی، «بازخوانی مداحی در چارچوب روابط عمومی (از آیین مذهبی تا بیان هنری)، ص۱۹۵۸.
- ↑ نوفرستی، «مداحی یعنی تربیت نسل عاشورایی»]، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «مطالبه رهبر انقلاب از مداحان در سال ۱۴۰۰»]، خبرگزاری فارس،
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار جمعی از مداحان در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۹ش»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار جمعی از مداحان در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ش»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «آشنایی با انواع سبک مداحی»، وبگاه شبکه الکوثر.
- ↑ «آشنایی با انواع سبک مداحی»، وبگاه شبکه الکوثر.
- ↑ یوسفی غروی، «وسط حرکت کنیم»، ص۲۰.
- ↑ سمعانی، الانساب، ۱۳۸۲ق، ج۹، ص۲۵۳.
- ↑ یوسفی غروی، «وسط حرکت کنیم»، ص۲۰.
- ↑ یوسفی غروی، «وسط حرکت کنیم»، ص۲۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، ۱۳۸۸ش، ص۸۲۳.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۳۸۶، حدیث ۱۲۲۳۶.
- ↑ جعفری، «کنکاشی در مدلهای ذهنی جامعه مداحی ایران؛ تحلیل کیفی با رویکرد راهبردی»، ص۸۲-۸۳.
- ↑ «دعبل؛ مداحی که امام رضا(ع) در یاوری او مرحبا گفت»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، ۱۳۸۸ش، ص۸۲۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، ۱۳۸۸ش، ص۸۲۲.
- ↑ جعفری، «کنکاشی در مدلهای ذهنی جامعه مداحی ایران؛ تحلیل کیفی با رویکرد راهبردی»، ص۸۳.
- ↑ جعفری، «کنکاشی در مدلهای ذهنی جامعه مداحی ایران؛ تحلیل کیفی با رویکرد راهبردی»، ص۸۳.
- ↑ رمضاننرگسی، «عزاداری در عصر قاجار»، پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ سازگار، «رژیم پهلوی بازنده ستیز با شعائر دینی و روضههای حسینی بود»، وبگاه سدید.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۸۱، حدیث ۵۸۲۳؛ طَبْرسی، مکارم الاخلاق، ۱۴۱۲ق، ص۴۶۷؛ پاینده، نهج الفصاحه، ۱۳۸۲ش، ص۳۵۵، حدیث ۱۰۰۰.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان.
- ↑ روحانینژاد، «نقش ویژه مداحان در پیروزی انقلاب»]، خبرگزاری مهر.
- ↑ روحانینژاد، «نقش ویژه مداحان در پیروزی انقلاب»]، خبرگزاری مهر.
- ↑ روحانینژاد، «نقش ویژه مداحان در پیروزی انقلاب»]، خبرگزاری مهر.
- ↑ صابر، «جامعه مداحان همواره در بحران ها اثرگذار بوده است»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ ترقی، «مداحی (ای ایران) در شب عاشورا آغاز بعثت مردم شد»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۸-۱۲.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۹.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۲۸.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۵۸-۶۰.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۳۶.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۳۰.
- ↑ خامنهای، «آداب مداحی اهلبیت(ع)»، ص۶۱.
- ↑ مکارم شیرازی، «بایسته های مداحی در ایام محرم از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی.
- ↑ مکارم شیرازی، «بایسته های مداحی در ایام محرم از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی.
- ↑ «احکام عزاداری و مداحی»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ سبحانی، استفتائات، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۶.
- ↑ روحانی، استفتائات، ۱۳۸۳ش، ج۷، ص۲۰۵.
- ↑ نراقی، رسائل و مسائل، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۴۶؛ گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۶۶.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری، ۱۴۲۰ق، ج۱۷،ص۶۱۳.
- ↑ امام خمینی، استفتائات، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۵۸۳.
- ↑ نوری همدانی، هزار و یک مسئله، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۹۱، پرسش ۶۶۷.
- ↑ «احکام عزاداری و مداحی»، پرسش ۱۴۶، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ «احکام عزاداری و مداحی»، پرسش ۱۴۱، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ تبریزی، استفتاءات، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۵۱۵، پرسش ۲۱۰۲.
- ↑ شیخعلیپور و بذرکار، «آسیبشناسی اجتماعی مداحی: کالاییشدن مداحی یا تربیت دینی؟!»، ص۱۰۳.
- ↑ پابرجا و مقصودی، «مداحی و سیاست ورزی در جمهوری اسلامی ایران»، ص۳۱۵۸.
- ↑ نیرومند و خاتمی، «آسیبشناسی اجتماعی تبلیغ در هیات و عزاداری محرم»،ص۲۰۰۲.
- ↑ صمدی، «مداحی پاپ (آسیب شناسی مداحی و فرهنگ عزاداری در دوران معاصر)»، ص۳۰-۳۱.
- ↑ صمدی، «مداحی پاپ (آسیب شناسی مداحی و فرهنگ عزاداری در دوران معاصر)»، ص۳۰.
- ↑ شیخعلیپور و بذرکار، «آسیبشناسی اجتماعی مداحی: کالاییشدن مداحی یا تربیت دینی؟!»، ص۱۰۶.
- ↑ طاوسی مسرور، «الگوی مداحان تراز انقلاب اسلامی در رهنمودهای رهبر انقلاب از ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ش»، ص۳.
منابع
- «آشنایی با انواع سبک مداحی»، وبگاه شبکه الکوثر، تاریخ بازدید: ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «مطالبه رهبر انقلاب از مداحان در سال ۱۴۰۰»، خبرگزاری فارس، تاریخ نشر: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «مادح اهل بیت(ع)؛ ستایشگر فضیلتها!»، روزنامه کیهان، تاریخ نشر: ۲۷ مهر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۴۳ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «دعبل؛ مداحی که امام رضا(ع) در یاوری او مرحبا گفت»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ نشر: ۲ مهر ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «احکام عزاداری و مداحی»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ بازدید: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «جایگاه روضهخوان اهل بیت(ع) از نگاه بزرگان دین»، وبگاه باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ انتشار: ۱۷ تیر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- ابنقولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، امینی، عبد الحسین، نجف، دار المرتضویة چاپ اول، ۱۳۵۶ش.
- امام خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ اول، جاپ سوم، ۱۴۳۴ق.
- بنی عامریان، منصور و عباسی، عبدالعلی، «بازخوانی مداحی در چارچوب روابط عمومی (از آیین مذهبی تا بیان هنری)»، در مجموعه مقالات بیست و سومین همایش ملی پژوهش های مدیریت و علوم انسانی در ایران، بهمن ۱۴۰۴ش.
- پابرجا، غلامرضا و مقصودی، مجتبی، «مداحی و سیاست ورزی در جمهوری اسلامی ایران (با تاکید بر مداحان و شاعران آئینی)»، در نشریه جامعهشناسی سیاسی ایران، شمارهٔ ۱۶، زمستان ۱۴۰۰ش.
- پاینده، ابو القاسم، نهج الفصاحه، تهران، دنیای دانش، چاپ چهارم، ۱۳۸۲ش.
- تبریزی، جواد، استفتاءات، قم، سرور، چاپ سوم، ۱۳۸۵ش.
- ترقی، حمیدرضا، «مداحی «ای ایران» در شب عاشورا آغاز بعثت مردم شد»، خبرگزاری شبستان، تاریخ نشر: ۳ تیر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- جعفری، مصطفی، «کنکاشی در مدلهای ذهنی جامعه مداحی ایران؛ تحلیل کیفی با رویکرد راهبردی»، در دوفصلنامه علمی دین و ارتباطات، شماره ۵۸، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
- جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران، نشر علم، چاپ سوم، ۱۳۸۸ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار جمعی از مداحان در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ش»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای، مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار جمعی از مداحان در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۹ش»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای، مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- خامنهای، سید علی، «آداب مداحی اهلبیت (مجموعه بیانات حضرت آیتالله خامنهای درباره مداحی اهلبیت)»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ نشر: ۱۲ مرداد ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش..
- رضایت، غلامحسین و عمادی، حیدر، «طراحی الگوی شایستگیهای مداحان اهلبیت(ع)، در فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات راهبردی بسیج، شماره ۷۳، زمستان ۱۳۹۵ش.
- رمضان نرگسی، رضا، «عزاداری در عصر قاجار»، در دوفصلنامه علمی پژوهشی تاریخ اسلام در آینه پژوهش، شماره ۹، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، پرتال جامع علوم انسانی، ۱۳۸۵ش.
- روحانی، سید محمدصادق، استفتائات، قم، حدیث دل، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- روحانینژاد، حسین، «نقش ویژه مداحان در پیروزی انقلاب»، خبرگزاری مهر، تاریخ نشر: ۱۵ بهمن ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- سازگار، زهیر، «رژیم پهلوی بازنده ستیز با شعائر دینی و روضههای حسینی بود»، وبگاه سدید، تاریخ نشر: ۱۱ مرداد ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ش.
- سبحانی، جعفر، استفتائات، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- سمعانی، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الانساب، تحقیق: معلمی یمانی، عبد الرحمن بن یحیی، حیدر آباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، محقق: مؤسسة آل البیت(ع)، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخعلیپور، نرگس و بذرکار، مهدی، «آسیبشناسی اجتماعی مداحی: کالاییشدن مداحی یا تربیت دینی؟!»، شمارهٔ ۳۹، در نشریه پژوهشنامه معارف حسینی، تهران، پاییز ۱۴۰۴ش.
- صابر، محسن، «جامعه مداحان همواره در بحران ها اثرگذار بوده است»، خبرگزاری شبستان، تاریخ نشر: ۲ شهریور ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ش.
- صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی للنشر، ۱۴۰۶ق.
- صمدی، محمد، «مداحی پاپ (آسیب شناسی مداحی و فرهنگ عزاداری در دوران معاصر)»، در نشریه سوره اندیشه، شمارهٔ بیستم، مهر ۱۳۸۴ش.
- طاوسی مسرور، سعید، «الگوی مداحان تراز انقلاب اسلامی در رهنمودهای رهبر انقلاب از ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۷ش»، در همایش ملی هیأتهای مذهبی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۸ بهمن ۱۴۰۳ش.
- طَبْرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق.
- عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۰۹ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران، انتشارات صدرا، ۱۴۲۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، «بایسته های مداحی در ایام محرم از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، تاریخ نشر: ۱۱ شهریور ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ش.
- نراقی، احمد، رسائل و مسائل، به کوشش رضا استادی، قم، کنگره بزرگداشت ملا مهدی و ملا احمد نراقی، ۱۳۸۰ش.
- نوری همدانی، حسین، هزار و یک مسئله، قم، مهدی موعود(ع)، چاپ پنجم، ۱۳۸۸ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، محقق: مؤسسة آل البیت(ع)، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- نوفرستی، سید ابوالفضل، «مداحی یعنی تربیت نسل عاشورایی در مسیر ظهور»، خبرگزاری شبستان، تاریخ نشر: ۱۰ تیر ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ش.
- نیرومند، لیلا و خاتمی، سید محمد، «آسیبشناسی اجتماعی تبلیغ در هیات و عزاداری محرم»، در همایش ملی هیأتهای مذهبی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۸ بهمن ۱۴۰۳ش.
- یوسفی غروی، محمدهادی، «وسط حرکت کنیم»، در ماهنامه خیمه، شماره ۱۲۳، تهران، مهر و آبان، ۱۳۹۶ش.
