مولودی‌خوانی (آیین)

از ویکی شیعه
مولودی‌خوانی
آئین‌ها
مولودی‌خوانی در جشنی مذهبی در مشهد
مولودی‌خوانی در جشنی مذهبی در مشهد
زمان‌برگزاریزادروز پیامبر(ص) و امامان و اهل‌بیت(ع)
مکان برگزاریمساجد، حرم‌ها، حسینیه‌ها و تکایا
گستره جغرافیاییکشورهای اسلامی
منشأ تاریخیقرن سوم قمری
آئین‌های مهم
سینه‌زنیافطاریتشییع جنازهتعزیه خوانی
سایر آئین‌ها


مولودی‌خوانی مراسم مدح‌خوانی و جشن که در زادروز پیامبر اکرم(ص)، یکی از امامان یا اهل‌بیت پیامبر(ع) در میان شیعیان و اهل‌سنت برگزار می‌شود. در میان فقهای شیعه، برگزاری این جشن مجاز دانسته شده، اما به آمیخته نشدن جشن به رفتارهای غیرشرعی، تاکید شده است. در میان فقهای اهل‌سنت، در خصوص شرعی بودن این مراسم اختلاف وجود دارد.

گفته می‌شود قدمت مولودی‌خوانی، به قرن سوم تا پنجم قمری و همزمان با حکومت فاطمیان در مصر باز می‌گردد. گزارش‌های تاریخی، نخستین مولودی‌خوانی در میان اهل‌سنت را مربوط به قرن ششم قمری دانسته‌اند. امروزه در کشورهای مختلفی از جهان اسلام، این مراسم در میان شیعه و سنی گزارش شده است.

مفهوم‌شناسی

مولودی‌خوانی به مراسم مدح‌خوانی و جشن در مناسبت‌های ولادت پیامبر(ص)، امامان شیعه(ع) و دیگر اهل‌بیت پیامبر اشاره دارد. این مراسم با شیوه‌ها و شرایط مختلفی در جهان اسلام برگزار می‌شود و به عنوان یکی از محورهای وحدت میان شیعه و سنی در نظر گرفته شده است.[۱]

از دیدگاه شیعیان، برگزاری مراسم مولودی‌خوانی، به نوعی یادبود ذَوِی‌الْقُربیٰ بوده و مصداق عمل به آیه ۲۳ سوره شوریٰ است.[۲] برگزاری این نوع مراسم‌، به‌نوعی یادآوری شعائر الهی و اشاعه آن به حساب می‌آید. از این مراسم برای معرفی اسلام و تشیع به جهانیان و جلب توجه غیرمسلمانان به باورهای اسلامی نیز بهره برده شده است.[۳]

مولودی‌خوانی به عنوان یک مراسم مذهبی در باور شیعیان، توانسته جای خود را در زندگی عمومی، همچون مراسم‌ خانوادگی و عروسی‌ها نیز پیدا کند و بخش قابل توجهی از برنامه‌های هیئت‌های مذهبی را به خود اختصاص دهد.[۴]

شیوه برگزاری

برگزاری مراسم مولودی‌خوانی در میان شیعیان، عموما در قالب هیئت‌های مذهبی صورت می‌گیرد. در این مراسم‌، اشعاری در مدح پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) خوانده می‌شود. امروزه در هیئت‌های مذهبی، مرسوم شده است که به صورت موزون همراه با خواندن اشعار توسط مداح، مستمعان کف می‌زنند. این مراسم‌ در تمام ایام سال به مناسبت‌های گوناگون زادروز پیامبر و امامان(ع) و یا اعیاد اسلامی و شیعی برگزار می‌شود.[۵]

تاریخچه

نخستین جشن‌های مولودی‌خوانی خصوصا برای پیامبر(ص) در جهان اسلام را به دوره حکومت فاطمیان (حکومت: ۲۹۷-۵۶۷ق) در مصر نسبت داده‌اند.[۶] مِقریزی تاریخ‌نگار اهل مصر (درگذشت: ۸۴۵ق) در این باره گزارش کرده‌ است که در قرن نهم، مولودی‌خوانی برای پیامبر(ص) رواج داشته است.[۷] در آن دوران، در مناسبت‌های مختلفی چون زادروز پیامبر(ص) و یا امامان شیعه(ع) و حضرت زهرا(س) و همین‌طور اعیاد اسلامی، مراسم مولودی‌خوانی تدارک دیده می‌شد.[۸] پیشینه مراسم مولودی‌خوانی در میان اهل‌سنت نیز به قرن ششم و هفتم قمری (یک سده بعد از خلفای فاطمی) در عراق نسبت داده شده است.[۹] مظفرالدین کَوکُبری (درگذشته ۶۳۰ق) فرمانده صلاح‌الدین ایوبی و حاکم اِربِل در ماه ربیع الاول جشن میلادالنبی برگزار می‌کرد.[۱۰] بر اساس گزارش‌های مربوط به نیمه دوم قرن ۱۳ قمری، یکی از مراسم‌ ماهانه (یازدهم هر ماه قمری) در مقبره حضرت خدیجه(س)، برگزاری مراسم مولودی‌خوانی بوده است.[۱۱]

امروزه مراسم مولودی‌خوانی در بیشتر نواحی شیعه‌نشین برگزار می‌شود.[۱۲] هر ساله جشنواره‌های مختلفی با موضوع مولودی‌خوانی در ایران برگزار می‌شود.[۱۳] برگزاری کلاس‌های آموزشی و کارگاه‌ها برای یادگیری مولودی‌خوانی از دیگر اتفاقات در این موضوع است.[۱۴] در یکی از فصل‌های برنامه حسینیه مُعَلّیٰ که در سال ۱۴۰۱ش از تلویزیون ایران منتشر گردید، الگوهای مختلف و جدیدی در موضوع مولودی‌خوانی به نمایش گذاشته شد.[۱۵]

حکم شرعی

از نگاه شرعی، مولودی‌خوانی در مذهب شیعه، جایز شمرده شده است اما باید از آمیخته شدن آن به رفتارهای غیر شرعی، جلوگیری شود.[۱۶] مراجع تقلید در جواز کف‌زدن در مجالس مولودی، نظرات مختلفی دارند و توصیه کرده‌اند که مجالس مولودی‌خوانی از حدود عرفی آن که منجر به سبک شدن مجالس اهل‌بیت(ع) گردد، تخطی نکنند.[۱۷] گروهی از فقیهان اهل‌سنت با توجه به همراه بودن این مراسم با منکرات و برخی دیگر از بابت بدعت دانستن آن، چنین مراسمی را تحریم کرده‌اند[۱۸] و در مقابل گروهی آن را به شرط رعایت ضوابط شرعی، جایز می‌دانند.[۱۹][منبع بهتری نیاز است] طاهر قادری از عالمان اهل‌سنت، انجام هر عمل مباحی که در شریعت منع نشده و تبدیل به فرهنگ جامعه شده و هدف آن نیز اظهار خوشحالی به مناسبت ولادت پیامبر باشد را بدون اشکال شرعی می‌داند.[۲۰]

مولودی‌خوانی در میلاد النبی

آیین مولودی‌خوانی در مسجد اهل‌سنت امام شافعی ارومیه

مراسم مولودی‌خوانی در سالروز میلاد پیامبر در کشورهای اسلامی همچون اندونزی،[۲۱] و آفریقا توسط اهل‌سنت اجرا می‌شود.[۲۲] برای برگزاری این مراسم در کشورهای مختلفی، این روز تعطیل رسمی قرار گرفته است. از این میان می‌توان به کشورهای افغانستان،[۲۳] الجزایر،[۲۴] بحرین،[۲۵] هند،[۲۶] مصر،[۲۷] عراق،[۲۸] لبنان[۲۹] و یمن اشاره کرد.[۳۰] با این وجود وهابی‌ها این جشن را بدعت و حرام می‌دانند[۳۱] و از همین روست که در کشور عربستان سعودی، این روز تعطیل نبوده و جشنی برگزار نمی‌شود.[۳۲] این مراسم یکی از سنت‌های رایج در کردستان ایران است که در سالروز میلاد پیامبر در ۱۲ ربیع‌الاول تا ۱۷ ربیع‌الاول (مشهور به هفته وحدت) برگزار می‌شود.[۳۳] در این مراسم، دف‌نوازی می‌شود و اشعار فارسی، عربی و کردی سروده خواهند شد.[۳۴] اشعار خوانده شده در این مراسم، در وصف و مدح پیامبر(ص) است که عموما از نسخه‌ای به نام مولودنامه خوانده می‌شود.[۳۵] در این مراسم با شیرینی‌های مختلف از شرکت‌کنندگان پذیرایی می‌شود. در باور عمومی مردم کردستان، خوردن نذری‌های پخش شده در مراسم مولودی، شفابخشند.[۳۶]

پانویس

  1. «مولودی خوانی نماد دینی و عاملی برای تحکیم وحدت است»، خبرگزاری مهر.
  2. رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۳۲.
  3. رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۳۸.
  4. «مداحی سبک سنتی بومی، اصالت و‌ فرهنگ است»، دریانیوز.
  5. جمعی از پژوهشگران، آداب و احکام عزاداری، مداحی و زیارت، ۱۳۹۷ش، ص ۲۱۵.
  6. هاشمی، «مراسم جشن مولد از دیدگاه مخالفین و موافقین»، نوگرا.
  7. مقریزی، المواعظ و الاعتبار، ۱۴۱۸ق. ج۲، ص۴۳۶.
  8. هاشمی، «مراسم جشن مولد از دیدگاه مخالفین و موافقین»، نوگرا.
  9. هاشمی، «مراسم جشن مولد از دیدگاه مخالفین و موافقین»، نوگرا.
  10. ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۳، ص۱۳۷؛‌ مقریزی، السلوک لمعرفة دول الملوک، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۶۸.
  11. علی‌بخشی، خدیجه سلام الله علیها برترین همسر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، ۱۳۹۱ش، ص۱۲۸.
  12. «مولودی‌خوانی در روز میلاد حضرت فاطمه(س) در صحن مطهر علوی(ع)»، خبرگزاری شفقنا.
  13. «چهارمین جشنواره مولودی خوانی هه تاو»، خبرگزاری ایسنا؛ «معرفی برگزیدگان نخستین جشنواره «مولودی خوانی» باغ کتاب»، خبرگزاری خبرآنلاین.
  14. «کارگاه یک روزه مولودی خوانی برگزار می‌شود»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  15. ««حسینیه معلی»؛ الگوی مولودی‌خوانی به سبک نوین»، صاحب خبران.
  16. «احکام مربوط به مجالس مولودي اهل بيت»، سایت جهانی کربلا.
  17. «احکام مربوط به مجالس مولودي اهل بيت»، سایت جهانی کربلا.
  18. شحاته، المولد النبوي ... هل نحتفل؟، بی‌تا، ص۲۰-۲۱.
  19. هاشمی، «مراسم جشن مولد از دیدگاه مخالفین و موافقین»، نوگرا.
  20. قادری، کیا میلاد النبی منانا بدعت ہے، ۲۰۰۸م، ص۱۵ و ۱۷.
  21. حسینی کوهساری، نقش شیعه در گسترش فرهنگ علوم اسلامی در اندونزی و تایلند، ۱۳۹۷ش، ص ۲۶۶.
  22. حاتمی، فرهنگ و تمدن آفریقا، ۱۳۹۲ش، ص ۲۳۷.
  23. "National Holidays in Afghanistan in 2022". 15 February 2022. 
  24. "National Holidays in Algeria in 2022". January 2022. 
  25. "National Holidays in Bahrain in 2022". January 2022. 
  26. "Public Holidays in India in 2022". January 2022. 
  27. "National Holidays in Egypt in 2022". 6 January 2022. 
  28. "National Holidays in Iraq in 2022". January 2022. 
  29. "National Holidays in Lebanon in 2022". January 2022. 
  30. "National Holidays in Yemen in 2022". January 2022. 
  31. الدویش، فتاوی اللجنة الدائمة، ریاض، بی‌تا، ج۳، ص۲۹.
  32. Woodward, Java, Indonesia and Islam, 2010, p.169.
  33. «نگاهی به آیین مولودی خوانی و جشن میلاد پیامبر اسلام (ص ) در کردستان»، خبرگزاری ایرنا.
  34. «مولودی خوانی، سنتی آئینی و شایسته در فرهنگ کردستان»، خبرگزاری ایسنا.
  35. «مولودی خوانی از جلوه های زیبای موسیقی مذهبی كردستان»، خبرگزاری ایرنا.
  36. «نگاهی به آیین مولودی خوانی و جشن میلاد پیامبر اسلام (ص ) در کردستان»، خبرگزاری ایرنا.

منابع