آیه نفر

آیه نفر آیه ۱۲۲ سوره توبه است که عده‌ای از مومنان را از جهاد منع کرده و به علم‌آموزی و تبلیغ دین دعوت می کند. برخی از مفسرین و فقها این آیه را از دلایل حجیت خبر واحد و حجیت فتوای مجتهد و واجب بودن تحصیل برای اجتهاد و جواز تقلید می‌‌دانند.

متن آیه

آیه نفر آیه ۱۲۲ سوره توبه است. متن آیه:

«وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا كَافَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»

«و شایسته نیست مؤمنان همگى (به سوى میدان جهاد) کوچ کنند، چرا از هر گروهى از آنان، طایفه‌اى کوچ نمى کند (تا طایفه‌اى در مدینه بماند)، که در دین (و معارف و احکام اسلام) آگاهى یابند وبه هنگام بازگشت به سوى قوم خود،آنها را بیم دهند؟! شاید (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند، و خوددارى کنند»

شان نزول

آیت‌الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه روایتی را از ابن‌عباس و به نقل از مجمع‌البیان آورده است كه هنگامى كه پيامبر (ص) به سوى ميدان جهاد حركت مى‌كرد، همه مسلمانان به استثناى منافقان و معذوران به‌همراه او به میدان جهاد حركت مى‌كردند، پس از آنكه آياتى در مذمت منافقان نازل شد و متخلفان جنگ تبوک را مورد سرزنش قرار داد، مؤمنان با جدیت بیشتری در ميدانهاى جهاد حاضر می‌شدند، حتى در جنگهايى كه پيغمبر ص شخصا شركت نمى‌كرد همه مومنان به جهاد می‌رفتند و پيامبر ص را تنها مى‌گذاشتند، این آیه نازل شد و اعلام كرد كه در غير ضرورت، شايسته نيست همه مسلمانان به سوى ميدان جنگ بروند (بلكه گروهى در مدينه بمانند، و معارف و احكام اسلام را از پيامبر ص بياموزند، و به دوستان مجاهدشان پس از بازگشت تعليم دهند).

نکات مهم

علامه طباطبایی دو نکته را درباره این آیه بیان می‌کند:

اول آنکه مقصود از تفقه در دین، فهمیدن همه معارف دینى از اصول و فروع آن است، او ادامه داده است که در ادبیات علماى دین، کلمه فقه در احکام عملى اصطلاح شده است در حالی که معنای آیه گسترده از این معنا است. علامه استدلال می کند که از «ولینذروا قومهم: و قوم خود را انذار کنند» معلوم است که انذار با بیان فقه اصطلاحى، یعنى با گفتن مسائل عملى صورت نمى گیرد، بلکه احتیاج به بیان اصول عقاید و دیگر معارف دارد.

دیگر اینکه معلوم مى‌شود که وظیفه کوچ کردن براى جهاد، از طلبه علوم‌دینى برداشته شده است.

استدلال برای جواز تقلید

برخی از مفسران و فقیهان، درباره جایز بودن تقلید به این آیه استناد کرده‌اند. به نظر آنها آیه ۱۲۲ سوره توبه، که بر ضرورت سفر برای تفقّه در امر دین دلالت دارد، از دلایل قرآنی تقلید غیرعالمان از فقیهان و عالمان است. آنان معتقدند که فراگیری تعلیمات اسلام و رساندن آن به دیگران در مسائل فروع دین و لزوم پیروی از آنها، همان تقلید است.

برخی نیز از این آیه برداشت کرده‌اند که اسلام به علم‌آموزی اهمت می‌دهد زیرا آیه عده‌ای را از جهاد منع می کند تا به فراگیری دانش بپردازند.

استدلال به اثبات خبر واحد

برخی نیز با استناد به آیه ۱۲۲ سوره توبه قبول خبر واحد را اثبات می‌کنند. برخی هم با این آیه قبول قول مساله‌گویان دینی را اثبات می کنند.

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

• طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ج۹، بیروت، انتشارات الاعلمی للمطبوعات.
• مکارم شیرازی، ناصر، و دیگران، تفسیر نمونه، ج۸، دارالکتب اسلامیه، ۱۳۸۰.
• مكارم شيرازى، ناصر، ترجمه قرآن‌، دارالقرآن الكريم( دفتر مطالعات تاريخ ومعارف اسلامى)،۱۳۷۳ش، قم‌.
• علی غروی تبریزی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، تقریرات درس آیة اللّه خوئی، ج۱، قم، ۱۴۱۸/ ۱۹۹۸.
• هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ج۷، بی‌تا، بی‌جا.