خاندان الغريفی
 | |
| شناسنامه خاندان | |
|---|---|
| نام خاندان | الغریفی |
| نسب | امام موسی کاظم (ع) |
| صدر خاندان | سید حسین بن حسن الغریفی البحرانی |
| وجه نامگذاری | انتساب به روستایی به نام «غُرَیفَه» در منطقه بحرین |
| موقعیت | |
| خاستگاه | بحرین |
| مکان استقرار | عراق، ایران |
| افراد سرشناس | |
| مراجع تقلید | سید اسماعیل بهبهانی الغریفی، سید علاءالدین بحرانی، سید علی بهبهانی الغریفی، سید عبدالله بوشهری الغریفی، سید عدنان محمری الغریفی، سید محمدطاهر بحرانی الغریفی، سید محمدمهدی علمالهدی الغریفی |
| مشاهیر | سیدحسین بن حسن الغریفی البحرانی، سیدعبدالله بن علوی البلادی الغریفی، سیدعدنان الغریفی البحرانی، سیدعلوی الغریفی، سیدعبدالله الغریفی شهید سید عبدالله بهبهانی الغریفی |
| سایر اطلاعات | |
خاندان الغُرَیفِی از خاندانهای علمی، اصیل و از سادات شیعه دوازدهامامی بشمار میرود که خاستگاه اولیه آنان حائر حسینی در کربلا و سپس بحرین دانسته شده است. نسب این خاندان به امام موسی کاظم (ع) میرسد و طی قرون متمادی، عالمان، فقیهان و رهبران سیاسی متعددی از میان آنان برخاستهاند. اعضای این خاندان به دلیل شرایط تاریخی و فشارهای سیاسی، در ادوار مختلف از بحرین به مناطقی در عراق و ایران مهاجرت کردند و شاخهها و خاندانهای بزرگی چون «سادات بهبهانی»، «بلادی» و «عدنانی» را پایهگذاری نمودند.
تبار و نسب
خاندان الغریفی از سادات حسینی، موسوی، حائری و مُجابی به شمار میروند. شجرهنامه و سلسلهنسب این خاندان با واسطه به «ابراهیم المُجاب»[۲] فرزند محمد العابد[۳] و نوه امام موسی کاظم (علیهالسلام) رسانده میشود.[۴]
علت نامگذاری این خاندان به «الغریفی»، انتساب آنان به روستایی به نام «غُرَیفَه» (مُصَغَّر غُرفه) در بحرین دانسته شده است.[۵] طبق گزارشات تاریخی، در حدود سال ۹۱۹ هجری قمری (۱۵۱۳م)، جد اعلای این خاندان یعنی «سید حسن بن احمد» به همراه فرزندش «سید حسین»، از حائر حسینی در کربلای معلی به بحرین مهاجرت کرده و در روستای غریفه سکونت گزیدند؛ از آن پس، نوادگان و فرزندان سید حسین به عنوان آل الغریفی شناخته شدند.[۶]
خواستگاه و مهاجرت
طبق بررسی محققان خاندان الغریفی پس از استقرار در بحرین، به سرعت جایگاه والایی در میان شیعیان آن دیار یافتند و پیشوایی دینی، مرجعیت شرعی و زعامت اجتماعی منطقه را بر عهده گرفتند؛ با این حال، استقرار آنان در بحرین همیشگی نبود.[۷]
بر اساس گزارشهای تاریخی، در اوایل قرن دوازدهم هجری قمری و در پی بروز ناامنیها، حملات بیگانگان و ستم و فشارهای سیاسی ناشی از حاکمیت وقت (ازجمله آلخلیفه)، شرایط برای شیعیان و به ویژه سادات و عالمان بحرین دشوار گردید.[۸] از این رو، موجی از هجرت و پراکندگی در میان اعضای خاندان الغریفی شکل گرفت.
روند مهاجرت این خاندان عمدتاً به دو مقصد «عراق» (شهرهایی نظیر نجف، کربلا و بصره)[۹] و «ایران» (شهرهایی نظیر بهبهان، بوشهر، شیراز و خرمشهر) صورت گرفته است.[۱۰]
شاخهها و خاندانهای منشعب
به سبب گستردگی نسل و مهاجرتهای متعدد، خاندان الغریفی به بیش از ۳۰ شاخه و لقب مختلف تقسیم شدهاند که هر یک در مناطق سکونت خود منشأ اثر بودهاند. مهمترین و شناختهشدهترین شاخههای منشعب از این تبار عبارتند از:
۱. آل بلادی: این شاخه به فرزندان «سید عبدالله البلادی» منتسب است و وجه تسمیه آنان سکونت در منطقه «البلاد القدیم» در بحرین دانسته میشود.[۱۲]
۲. سادات بهبهانی: از مشهورترین شاخههای این خاندان در ایران است که تبار آنان به «سید عبدالله البلادی الکبیر» میرسد. وی پس از مهاجرت از بحرین در شهر بهبهان مستقر شد و فرزندان او از پیشگامان مرجعیت و سیاست در ایران به شمار میروند.[۱۳]
۳. سادات بوشهری (عَلَمُ الهُدیٰ): این شاخه به نوادگان «سید عبدالله بن علی البلادی الغریفی» که در بوشهر ساکن شدند، اطلاق میگردد.[۱۴]
۴. آل عدنانی (العدنانی): فرزندان و منسوبان فقیه و ادیب نامدار، «سید عدنان الغریفی» هستند که عمدتاً در مُحَمَّره (خرمشهر) و بصره مستقر بودهاند.[۱۵]
۵. آل مشعل (المَشاعِله): منسوب به «سید فلاح بن علی المشعل» میباشند.[۱۶]
همچنین در کتب انساب، از شاخههای پرشمار دیگری نظیر آل یاسین، آل یوسف، آل درویش، آل الطویل، آل الخطیب، الستری، الهاشمی، آل کمالالدین، النسابة، الصائغ، الخیاط، آل سید ادریس و المحمدی یاد شده است که همگی ریشه در درختواره خاندان الغریفی دارند.[۱۷]
جایگاه علمی، سیاسی و زعامت اجتماعی
این خاندان در بحرین، عهدهدار مناصب شرعی، قضاوت و تدریس در حوزههای علمیه بودهاند.[۱۸]
در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران، برجستهترین نقشآفرینی این خاندان از طریق شاخه «سادات بهبهانی» رقم خورده است.[۱۹] حضور فعال عالمان این خاندان در رهبری جریانهای فکری و سیاسی دوره قاجار، بهویژه در نهضت مشروطیت، جایگاه بیبدیلی به آنان بخشید.[۲۰]
در جنوب ایران و عراق (خرمشهر و بصره) نیز، رهبری مبارزات مردمی در برابر استعمارگران و حل و فصل دعاوی عشایر، بارها توسط علمای شاخه غریفی و عدنانی مدیریت شده است.[۲۱] برخی از چهرههای علمی این خاندان، از استوانههای مجلس علمای شیعه بحرین[۲۲] و از وکلای تراز اول مراجع تقلید در منطقه خلیج فارس به شمار میآیند.[۲۳]
آل الغریفی حوزههای علمیه و پایگاههای اجتماعی متعددی را در مناطق سکونت خود تاسیس نمودند.[۲۴]
مشاهیر و عالمان
خاندان آلالغریفی مهد پرورش فقیهان، محدثان، مجاهدان و نسّابههای برجستهای بوده است که از نامدارترین آنان میتوان به افراد ذیل اشاره کرد:
- سید حسین بن حسن الغریفی البحرانی [۲۵](متوفای ۱۰۰۱ق)[۲۶]: جد اعلای خاندان و از فقیهان، محدثان و ادیبان طراز اول عصر صفوی که پایهگذار مجد و عظمت علمی این خاندان در بحرین محسوب میشود.[۲۷]
- سید عبدالله بن علوی البلادی الغریفی[۲۸] (معروف به البلادی الکبیر): سرسلسله خاندان بزرگ بلادی و بهبهانی که با مهاجرت به ایران، حلقه وصلی میان حوزههای علمی بحرین و ایران ایجاد کرد.[۲۹]
- سید عبدالله بهبهانی (شهادت ۱۳۲۸ق): از مجتهدین و علمای طراز اول تهران که در کنار سید محمد طباطبایی، از ارکان اصلی و رهبران انقلاب مشروطه ایران شناخته میشود.[۳۰] پدر وی، سید اسماعیل بهبهانی[۳۱] نیز از فقیهان با نفوذ عصر خود بود.[۳۲]
- سید علاءالدین بن علی الموسوی الغریفی[۳۳] (متولد ۱۳۶۵ق): فقیه، اصولی و ادیب، که در حوزه نجف اشرف به مدارج عالی اجتهاد و تدریس خارج فقه و اصول دست یافت و با انتشار رسالهٔ فتوایی، به عنوان یکی از مراجع تقلید قرن ۱۵ قمری شناخته میشود.[۳۴]
- سید عدنان الغریفی البحرانی[۳۵]: از فقیهان و مراجع برجسته خرمشهر و بصره که در دوران حیات خویش، رهبری فکری و سیاسی شیعیان آن خطه را بر دوش داشت.[۳۶]
- سید عبدالله بن علی البوشهری الغریفی[۳۷] (متوفای ۱۲۸۲ق): فقیه و اصولی سرشناس مقیم بوشهر مدفون در نجف اشرف حرم امام علی علیهالسلام.[۳۸]
- سید رضا النسابة الغریفی[۳۹] و سید مهدی البحرانی الغریفی: از عالمان و نسبشناسان که در حفظ و تدوین شجرهنامههای سادات نقش شایانی ایفا کردهاند.[۴۰]
- سید علوی الغریفی[۴۱] و سید عبدالله الغریفی:[۴۲] از چهرههای سرشناس و مراجع قرن ۱۵ قمری در بحرین که نقش مهمی در تدریس علوم حوزوی، تأسیس مدارس علمیه (نظیر حوزهای در منطقه النعیم بحرین)[۴۳] و نیابت مراجع عظام تقلید ایفا کردهاند.[۴۴]
آثار و تألیفات
.png)
تألیفات متعددی از خاندان الغریفی در موضوعات فقه، اصول، رجال، انساب و ادبیات عرب به چاپ رسیده است؛ از جمله میتوان به کتاب «الغنية في مهمات الدين عن تقليد المجتهدين»[۴۵] اثر سیدحسین الغریفی (جد اعلای خاندان) اشاره کرد[۴۶] که در زمره منابع معتبر فقهی مورد توجه فقهای بعد از ایشان قرار داشته است.[۴۷] همچنین رسالههای متعدد فقهی، دیوانهای اشعار عربی، شروح بر کتب حدیثی و متون تخصصی در علم انساب (از جمله آثار سید رضا النسابة[۴۸] و محمود مقدس غریفی در علم رجال[۴۹]) از دیگر مواریث مکتوب و ارزشمند این خاندان اصیل به شمار میرود.
پانویس
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۲۸.
- ↑ ابن عنبه، عمدة الطّالب، منشورات الشريف الرضي، ص۲۱۶.
- ↑ رجایی، الشجرة الطيبه، ۱۴۲۳ق، ص۱۵۵.
- ↑ الرازی، الشجرة المباركة، ج۱، ص۱۰۴.
- ↑ بلادی بحرانی، انوار البدرين، بیتا، ص۴۰؛ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۲۱.
- ↑ «الأسرة الغُريفية» پایگاه رسمی مؤسسه تراث علامة الغریفی.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۴.
- ↑ بحرانی، لؤلؤة البحرين، ۱۴۲۹ق، ص۴۴۳.
- ↑ آقا بزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۱۱۹۳.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۴ و ۲۲.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۴۸.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۶.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵ و ۱۶.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۹ و ۲۰.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵.
- ↑ مقدس غريفي، «آل الغريفي أصالة في النسب وعراقة في العلم»، پایگاه اطلاعرسانی رسمی آیتالله سید حمید مقدس غریفی.
- ↑ «نگاهی به زندگی و مبارزات سیاسی شهید آیتالله سید عبدالله بهبهانی»، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی؛ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات الأعلام الشیعه، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۱۱۹۴؛ صفایی، رهبران مشروطه، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۳–۲۰۱.
- ↑ «گزیدهای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه.
- ↑ جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، ۱۳۸۶ش، ص۱۸.
- ↑ «الغريفي: الاعتصامات والمسيرات أصبحت مستهلكة»، سایت صحيفة الوسط البحرينية؛ «الجفاف الروحی»، گودریدز؛ غروی، تلامذة الامام شهید الصدر، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۶؛ فاضلی، الامام السیستانی امة فی رجل، ۱۴۲۹ق، ص۱۵۸.
- ↑ «تاريخ عائلة الغريفي البحرانية المشردة في العراق (الحلقة۱)» سایت مجله سالوات الجریش؛ الطهرانی، نقباء البشر في القرن الرابع عشر،۱۴۰۴ق، ج۳، ص۱۱۹۳.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۳۳.
- ↑ حرعاملی، امل الآمل، بیتا، ج۲، ص۹۱.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۳۳.
- ↑ اللجنة العلمية فى مؤسسة الإمام الصادق (عليه السلام)، موسوعة طبقات الفقهاء، بیتا، ج۱۲، ص۱۸۹.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
- ↑ بامداد، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری، ۱۳۵۷ش، ج۲، ص۲۸۴؛ ناظم الاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۵۷ش، ج۱، ص ۳۲۲ به بعد.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات أعلام الشیعة (الکرام البررة فی القرن الثالث بعد العشرة) ج۱، ص۱۴۶.
- ↑ صفایی، رهبران مشروطه، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۳–۲۰۱.
- ↑ «السيدعلاء الدين الغريفي»، سایت صحيفة الوسط البحرينية.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۹۲.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۸۹.
- ↑ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۲.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۸۱.
- ↑ الفتلاوی، مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف، بیتا، ج۱، ص۱۸۹.
- ↑ هاشم، آل الغریفی: تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۷۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۳، ص۳۳.
- ↑ «گزیده ای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه.
- ↑ جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹؛ «سماحة العلامة السيد عبدالله الغريفي حفظه الله»، سایت مرکز الإشعاع الإسلامي.
- ↑ «للمرة الأولى... العلامة السيد علوي الغريفي يغيب عن مجلسه الرمضاني»، سایت صحيفة الوسط البحرينية.
- ↑ «السيد علوي الغريفي»، سایت صحيفة الوسط البحرينية.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۶، ص۶۷.
- ↑ آقابزرگ تهرانی و منزوی، طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص۱۷۷.
- ↑ الأمین، أعیان الشیعة، بیتا، ج۵، ص۴۷۰ و ۴۷۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۳، ص۳۳.
- ↑ «مقدس غریفی، محمود»، سایت کتابخانه دیجیتال نور.
منابع
- «الأسرة الغُريفية»، پایگاه رسمی مؤسسه تراث علامه الغریفی، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «الجفاف الروحی»، گودریدز، مرکز الاشعاع الاسلامی، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «السيد علوي الغريفي»، سایت صحيفة الوسط البحرينية، تاریخ درج مطلب: ۱۲ جمادی الاولی ۱۴۳۲ق، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «السيد علاءالدين الغريفي»، سایت صحيفة الوسط البحرينية، تاریخ درج مطلب: ۱۸ ربیعالثانی ۱۴۲۶ق، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «الغريفي: الاعتصامات والمسيرات أصبحت مستهلكة»، سایت صحيفة الوسط البحرينية، تاریخ درج مطلب: ۲۹ ربيع الاول ۱۴۴۸ق، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «تاريخ عائلة الغريفي البحرانية المشردة في العراق (الحلقة۱)»، سایت مجله سالوات الجریش، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «سماحة العلامة السيد عبدالله الغريفي حفظه الله»، سایت مرکز الإشعاع الإسلامي، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ق.
- «گزیدهای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «مقدس غریفی، محمود»، سایت کتابخانه دیجیتال نور، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «نگاهی به زندگی و مبارزات سیاسی شهید آیتالله سید عبدالله بهبهانی»، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ش.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، تهران، اسماعيليان قم و كتابخانه اسلاميه تهران، ۱۴۰۸ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، بیجا، دار الأضواء، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشيعة و هو نقباء البشر في القرن الرابع عشر، مشهد، دار المرتضی، ۱۴۰۴ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، و علی نقی منزوی، طبقات اعلام الشیعه، بیجا، اسماعیلیان، بیتا.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة (الکرام البررة فی القرن الثالث بعد العشرة)، مشهد، دار المرتضی، ۱۴۰۴ق.
- ابن عنبة، السيد جمال الدين أحمد بن علي الحسني، بیجا، منشورات الشريف الرضي، بیتا.
- الأمين، السيد محسن، أعیان الشیعة، بیجا، بیتا.
- التفلاوی، کاظم عبود، مشاهير المدفونين في الصحن العلوي الشريف، منشورات الإجتهاد، بیتا.
- بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری، تهران، انتشارات زوار، چاپ دوم، ۱۳۵۷ش.
- بحرانی، یوسف بن احمد، لؤلؤة البحرين في الإجازات و تراجم رجال الحديث، منامه، مکتبة فخراوی، ۱۴۲۹ق.
- بلادی بحرانی، علی بن حسن، انوار البدرين في تراجم علماء القطيف و الاحساء و البحرين، اصفهان، موسسه تحقيقات و نشر معارف اهل البيت (عليهم السلام)، بیتا.
- جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، قم، سال سوم، شماره ۱۹، خرداد، ۱۳۸۶ش.
- جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، قم، سال سوم، شماره ۱۹، خرداد، ۱۳۸۶ش.
- حرعاملی، محمد بن حسن، امل الآمال فی علماء جبل عامل، بغداد، مکتبة الأندلس، بیتا.
- رازی، فخرالدین، الشجرة المباركة في أنساب الطالبية، بیجا، بینا، بیتا.
- رجایی، سیدمهدی، الشجرة الطيبه في الارض المخصبه، قم، مکتبة آیة الله العظمي المرعشي النجفي العامة، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ دوم، ۱۳۶۲ش.
- غروی، محمد، تلامذة الإمام الشهید الصدر: ملامحهم النفسیة و مواقفهم الإجتماعیة، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۲ق، مرکز الاشعاع الاسلامی، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- فاضلی، حسین محمد علی، الامام السیستانی امة فی رجل، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۲۹ق.
- ناظم الاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، انتشارات آگاه و لوح، چاپ اول، ۱۳۵۷ش.
- هاشم، علی عمار، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ایران، موسسه علامه سید حسن الغریفی الثقافیه، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.