سادات مرعشی
سادات مرعشی از خاندانهای سادات حسینی هستند که نسب آنان به سید علی مرعشی، از نوادگان امام سجاد(ع)، میرسد. بنابر نسبنامهها، سید علی مرعشی در شهر مرعش، واقع در نواحی مرزی سوریه و ترکیه کنونی، میزیست و در قرن سوم هجری به ایران مهاجرت کرد و در مازندران ساکن شد. نسل او از هشت فرزندش گسترش یافت و شاخههای این خاندان در حجاز، ایران، عراق، سوریه، امارات عربی، ترکیه، هند، مصر، حبشه، زنگبار، مغرب و دیگر مناطق جهان پراکنده شدند.[۱] برخی منابع تاریخی نیز از شخصی با لقب «مرعشی» در سده سوم هجری یاد کردهاند که از یاران حسن بن زید، بود و او را نیای این خاندان دانستهاند.[۲]
به گزارش منابع تاریخی، سادات مرعشی در سال ۷۶۰ق به رهبری سید قوامالدین مرعشی[۳] حکومت مرعشیان را در طبرستان بنیان نهادند.[۴] قلمرو این حکومت در آغاز آمل، ساری و بابل را دربر میگرفت و سپس تا استرآباد، قزوین، طالقان و بخشهایی از عراق عجم گسترش یافت.[۵] مرعشیان تشیع دوازدهامامی را مذهب رسمی قلمرو خود اعلام کردند و در گسترش این مذهب در طبرستان و نواحی پیرامون آن نقش داشتند.[۶]
سادات مرعشی در مازندران، شوشتر، اصفهان و قزوین دارای شاخههایی بودند. هسته اصلی این خاندان در مازندران قرار داشت و در دوره صفویه برخی از آنان به شهرهای دیگر مهاجرت کردند. بر پایه برخی گزارشها، مادر شاه عباس اول از سادات مرعشی بوده است. شاخه شوشتر از نوادگان میر نجمالدین محمود بودند[۷] و قاضی نورالله شوشتری و میر نورالله مرعشی از این شاخهاند. در اصفهان، برخی از مرعشیان به مناصبی مانند تولیت آستان قدس رضوی[۸] و خلیفه سلطانی رسیدند و به همین نام مشهور شدند[۹] و در قزوین نیز شماری از آنان منصب نقابت سادات و تولیت آستان امامزاده حسین را بر عهده داشتند.[۱۰]
در منابع، از شخصیتهایی مانند شریف حسن بن حمزه (درگذشته ۳۵۸ق)، سید قوامالدین مرعشی (میر بزرگ)،[۱۱] سید اسدالله شمسالدین[۱۲] سید علی کبیر،[۱۳] نجمالدین محمود حسینی مرعشی،[۱۴] قاضی نورالله شوشتری (۹۵۶ -۱۰۱۹ق)،[۱۵] سید شهابالدین مرعشی نجفی ((۱۲۷۶-۱۳۶۹ش)[۱۶] و سید عبدالحسین مرعشی شوشتری (درگذشته ۱۹۰۵م)،[۱۷] بهعنوان چهرههای این خاندان یاد شده است.
پانویس
- ↑ مرعشی، تایخ طبرستان، ۱۳۶۸ش، ص۳۵.
- ↑ شيخ الشرف عبيدلي، تهذیب الانساب، ۱۴۱۳ق، ص۲۵۰؛ سمعانی، ۱۳۸۲ق، ج۵، ص۲۵۸؛ ابنصوفى، المجدی، ۱۴۲۲ق، ص۲۰۹.
- ↑ الویری، زندگی فرهنگی و اندیشه سیاسی شیعیان، ۱۳۸۴ش، ص۳۳.
- ↑ مرعشی، تاریخ طبرستان، ۱۳۶۸ش، ص۱۷۷.
- ↑ مرعشی، تایخ طبرستان، ۱۳۶۸ش، ص۱۸۵.
- ↑ یوسفی، «سیر تحول دین و مذهب در مازندران»، ص۱۸۷-۱۸۸.
- ↑ تقیزاده، شوشتر در گذر تاریخ، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۶.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص ۱۴۸.
- ↑ خاتون آبادی، وقایع السنین و الاعوام، ۱۳۵۲ش، ص۵۱۹.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص ۱۴۸.
- ↑ رجایی، المعقبون، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۲۹۶.
- ↑ رجایی، المعقبون، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص ۲۲۸.
- ↑ رجایی، المعقبون، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص ۲۲۹.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۷۱.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۷۱.
- ↑ گلی زواره، جامع فضل و فضیلت، ۱۳۸۹ش، ص۱۸.
- ↑ عرباحمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۱۴۴.
منابع
- ابنصوفی، علی بن محمد، المجدی فی أنساب الطالبیین، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، چاپ دوم، ۱۴۲۲ق.
- الویری، محسن، زندگی فرهنگی و اندیشه سیاسی شیعیان از سقوط بغداد تا ظهور صفویه ۶۵۶-۹۰۷ق، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۸۴ش.
- تقیزاده، محمد، شوشتر در گذر تاریخ: از عهد باستان تا انقلاب اسلامی، تهران، موسسه فرهنگی، هنری بشیر علم و ادب، ۱۳۸۱ش.
- خاتون آبادی، عبدالحسین، وقایع السنین و الاعوام یا گزارشهای سالیانه از ابتدای خلقت تا سال ۱۱۹۵ هجری، مقدمه شهاب الدین مرعشی نجفی و ابوالحسن شعرانی، تصحیح محمدباقر بهبودی، انتشارات اسلامیه، ۱۳۵۲ش.
- رجایی، سید مهدی، المعقبون من آل ابیطالب، قم، انتشارات موسسه عاشورا، ۱۳۸۵ش.
- سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، حیدر آباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق
- شوشتری، سید نورالله، مجالس المومنین، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۷۷ش.
- شیخ الشرف عبیدلی، محمد بن محمد، تهذیب الأنساب و نهایة الأعقاب، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۱۳ق.
- عرباحمدی، امیربهرام، شیعیان تانزانیا: دیروز و امروز، تهران ۱۳۷۹ش.
- گلی زواراه، غلامرضا، جامع فضل و فضیلت: مقالات و مقولاتی دربارهٔ کارنامه علمی و عملی حضرت آیتالله مرعشی نجفی، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۳۸۹ش.
- مرعشی، سید ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، تهران، انتشارات شرق، چاپ سوم، ۱۳۶۸ش.
- میرجعفری، «حمله تیمور به مازندران و عوامل سقوط مرعشیان»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره ۳۶-۳۷، بهار و تابستان ۱۳۸۳ش.
- یوسفی، صفر، «سیر تحول دین و مذهب در مازندران»، مجله فقه و تاریخ تمدن، شماره ۱۶، تابستان ۱۳۸۷.