اعمال مسجد سهله

اعمال مسجد سَهْله، به آدابی گفته می‌شود که برای حضور در مسجد سهله و مقام‌های منسوب به پیامبران و امامان انجام می‌شود. این اعمال شامل نماز، دعا و سجده است و برای هر مقام، آداب و دعاهای ویژه‌ای ذکر شده است. اعمال مسجد سهله در کتاب‌های حدیثی و آثار مربوط به اعمال مکان‌های مقدس گزارش شده و در برخی روایات، نماز در این مسجد موجب افزایش عمر و رفع گرفتاری دانسته شده است.

اهمیت مسجد سهله و مقام‌های آن

نقشه مسجد سهله

درباره فضیلت و آداب مسجد سهله روایات متعددی نقل شده است؛ چنان‌که در کتاب‌های حدیثی و آثار مربوط به اعمال مکان‌های مقدس، باب‌هایی برای بیان این فضیلت‌ها و آداب اختصاص یافته است. بر اساس روایتی از امام سجاد(ع)، خواندن نماز در مسجد سهله موجب افزایش عمر می‌شود و طبق روایتی از امام صادق(ع)، خواندن نمازی دورکعتی در این مسجد در بین نماز مغرب و عشا گرفتاری را برطرف می‌کند. مسجد سهله از مساجد مورد توجه شیعیان است و برخی برای بهره‌مندی از فضیلت نمازخواندن در آن به این مسجد سفر می‌کنند.

مسجد سهله از شبستان و صحن تشکیل شده و در بخش‌های مختلف آن محراب‌هایی منسوب به پیامبران و امامان وجود دارد که «مَقام» نامیده می‌شود. در کتاب‌های ادعیه، برای هر یک از این مقام‌ها، آداب و دعاهای ویژه‌ای ذکر شده است که برخی پژوهشگران این اعمال را مورد پذیرش عالمان دینی دانسته‌اند. اگرچه برخی روایات، مسجد سهله را با پیامبران مرتبط دانسته و نمازگزاردن آنان و اقامت برخی از ایشان در آن را گزارش کرده‌اند، اما برخی محققان در تطبیق مقام‌های منسوب به پیامبران و امامان با محل حضور آنان تردید کرده‌اند.

اعمال مسجد و مقام‌های آن

در کتاب‌های دعا، معمولاً نام مقام‌ها به‌صراحت ذکر نشده و اعمال مربوط به هر مقام بر اساس جهت قرارگیری آن در مسجد بیان شده است. بااین‌حال، برخی نویسندگان با تطبیق این جهت‌ها با مقام‌های موجود، نام هر مقام را مشخص کرده و اعمال مربوط به آن را ذکر کرده‌اند. اعمال مسجد سهله، بر اساس آنچه در کتاب مفاتیح الجنان نقل شده و با توجه به این تطبیق‌ها، به ترتیب زیر است:

ورود به مسجد

هنگام ورود به مسجد سهله، در نزدیکی درِ مسجد ایستاده و این دعا خوانده می‌شود:

«بِسْمِ اَللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ مِنَ اَللَّهِ وَ إِلَى اَللَّهِ وَ مٰا شٰاءَ اَللّٰهُ وَ خَيْرُ اَلْأَسْمَاءِ لِلَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اَللَّهِ وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ اَللَّهُمَّ اِجْعَلْنِي مِنْ عُمَّارِ مَسَاجِدِكَ وَ بُيُوتِكَ اَللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أُقَدِّمُهُمْ بَيْنَ يَدَيْ حَوَائِجِي فَاجْعَلْنِي اَللَّهُمَّ بِهِمْ عِنْدَكَ وَجِيهاً فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ وَ مِنَ اَلْمُقَرَّبِينَ اَللَّهُمَّ اِجْعَلْ صَلاَتِي بِهِمْ مَقْبُولَةً وَ ذَنْبِي بِهِمْ مَغْفُوراً وَ رِزْقِي بِهِمْ مَبْسُوطاً وَ دُعَائِي بِهِمْ مُسْتَجَاباً وَ حَوَائِجِي بِهِمْ مَقْضِيَّةً وَ اُنْظُرْ إِلَيَّ بِوَجْهِكَ اَلْكَرِيمِ نَظْرَةً رَحِيمَةً أَسْتَوْجِبُ بِهَا اَلْكَرَامَةَ عِنْدَكَ ثُمَّ لاَ تَصْرِفْهُ عَنِّي أَبَداً بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ يَا مُقَلِّبَ اَلْقُلُوبِ وَ اَلْأَبْصَارِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ وَ دِينِ نَبِيِّكَ وَ وَلِيِّكَ وَ لاَ تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي وَ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ اَلْوَهّٰابُ اَللَّهُمَّ إِلَيْكَ تَوَجَّهْتُ وَ مَرْضَاتَكَ طَلَبْتُ وَ ثَوَابَكَ اِبْتَغَيْتُ وَ بِكَ آمَنْتُ وَ عَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ اَللَّهُمَّ فَأَقْبِلْ بِوَجْهِكَ إِلَيَّ وَ أَقْبِلْ بِوَجْهِي إِلَيْكَ.»

سپس آیة الکرسی، سوره فلق و سوره ناس خوانده شده و بعد ذکرهای «سُبْحانَ الله»، «اَلْحَمْدُ لِلّه»، «لا إِلهَ إِلَّا الله» و «اللهُ أَکبَر» هرکدام هفت مرتبه گفته می‌شود. سپس این دعا خوانده می‌شود:

«اَللَّهُمَّ لَكَ اَلْحَمْدُ عَلَى مَا هَدَيْتَنِي وَ لَكَ اَلْحَمْدُ عَلَى مَا فَضَّلْتَنِي وَ لَكَ اَلْحَمْدُ عَلَى مَا شَرَّفْتَنِي وَ لَكَ اَلْحَمْدُ عَلَى كُلِّ بَلاَءٍ حَسَنٍ اِبْتَلَيْتَنِي اَللَّهُمَّ تَقَبَّلْ صَلاَتِي وَ دُعَائِي وَ طَهِّرْ قَلْبِي وَ اِشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ تُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ اَلتَّوّٰابُ اَلرَّحِيمُ.»

مقام امام صادق(ع)

تصویری از مقام امام صادق(ع).

مقام امام صادق(ع) در میان صحن مسجد قرار دارد. بعد از ورود به مسجد دو رکعت نماز تَحیّت و بعد از نماز این دعا خوانده می‌شود:

«أَنْتَ اَللَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ مُبْدِئُ اَلْخَلْقِ وَ مُعِيدُهُمْ وَ أَنْتَ اَللَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ خَالِقُ اَلْخَلْقِ وَ رَازِقُهُمْ وَ أَنْتَ اَللَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ اَلْقَابِضُ اَلْبَاسِطُ وَ أَنْتَ اَللَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ مُدَبِّرُ اَلْأُمُورِ وَ بَاعِثُ مَنْ فِي اَلْقُبُورِ أَنْتَ وَارِثُ اَلْأَرْضِ وَ مَنْ عَلَيْهَا أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ اَلْمَخْزُونِ اَلْمَكْنُونِ اَلْحَيِّ اَلْقَيُّومِ وَ أَنْتَ اَللَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ عَالِمُ اَلسِّرِّ وَ أَخْفَى أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ اَلَّذِي إِذَا دُعِيتَ بِهِ أَجَبْتَ وَ إِذَا سُئِلْتَ بِهِ أَعْطَيْتَ وَ أَسْأَلُكَ بِحَقِّكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ بِحَقِّهِمُ اَلَّذِي أَوْجَبْتَهُ عَلَى نَفْسِكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَقْضِيَ لِي حَاجَتِي اَلسَّاعَةَ اَلسَّاعَةَ يَا سَامِعَ اَلدُّعَاءِ يَا سَيِّدَاهْ يَا مَوْلاَهْ يَا غِيَاثَاهْ أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اِسْمٍ سَمَّيْتَ بِهِ نَفْسَكَ أَوِ اِسْتَأْثَرْتَ بِهِ فِي عِلْمِ اَلْغَيْبِ عِنْدَكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُعَجِّلَ فَرَجَنَا اَلسَّاعَةَ يَا مُقَلِّبَ اَلْقُلُوبِ وَ اَلْأَبْصَارِ يَا سَمِيعَ اَلدُّعٰاءِ.»

پس از نماز، به سجده رفته و با خشوع، هر حاجتی از خداوند خواسته شود.

مقام حضرت ابراهیم(ع)

تصویری از مقام حضرت ابراهیم(ع).

مقام حضرت ابراهیم(ع) در زاویه میان دو ضلع شمالی و غربی مسجد قرار دارد. مطابق برخی روایات، خانه حضرت ابراهیم(ع) در مسجد سهله بوده و او از آنجا به نبرد با عَمالقه خارج شده است. بعد از اعمال مقام امام صادق(ع) در این مقام دو رکعت نماز خوانده شده و این دعا قرائت می‌گردد:

«اَللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذِهِ اَلْبُقْعَةِ اَلشَّرِيفَةِ وَ بِحَقِّ مَنْ تَعَبَّدَ لَكَ فِيهَا قَدْ عَلِمْتَ حَوَائِجِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اِقْضِهَا وَ قَدْ أَحْصَيْتَ ذُنُوبِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اِغْفِرْهَا اَللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا [إِذَا] كَانَتِ اَلْحَيَاةُ خَيْراً لِي وَ أَمِتْنِي [تَوَفَّنِي] إِذَا كَانَتِ اَلْوَفَاةُ خَيْراً لِي عَلَى مُوَالاَةِ أَوْلِيَائِكَ وَ مُعَادَاةِ أَعْدَائِكَ وَ اِفْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ.»

مقام حضرت ادریس(ع)

تصویری از مقام حضرت ادریس(ع).

مقام حضرت ادریس(ع) میان دو ضلع جنوبی و غربی واقع شده است. مطابق برخی روایات، خانه حضرت ادریس(ع) در این مسجد بوده و او در آنجا خیاطی می‌کرده است. بعد از اعمال مقام حضرت ابراهیم، در مقام حضرت ادریس دو رکعت نماز و این دعا خوانده می‌شود:

«اَللَّهُمَّ إِنِّي صَلَّيْتُ هَذِهِ اَلصَّلاَةَ اِبْتِغَاءَ مَرْضَاتِكَ وَ طَلَبَ نَائِلِكَ وَ رَجَاءَ رِفْدِكَ وَ جَوَائِزِكَ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْهَا مِنِّي بِأَحْسَنِ قَبُولٍ وَ بَلِّغْنِي بِرَحْمَتِكَ اَلْمَأْمُولَ وَ اِفْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ.»

سپس به سجده رفته و دو طرف صورت بر خاک نهاده شود.

مقام حضرت خضر(ع)

تصویری از مقام حضرت خضر(ع).

مقام حضرت خضر(ع) میان دو ضلع جنوبی و شرقی مسجد قرار دارد. بعد از اعمال مقام حضرت ادریس، در این مقام که به نام حضرت خضر(ع) شهرت یافته، دو رکعت نماز به‌جا آورده و این دعا قرائت می‌شود:

«اَللَّهُمَّ إِنْ كَانَتِ اَلذُّنُوبُ وَ اَلْخَطَايَا قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِي عِنْدَكَ فَلَمْ تَرْفَعْ لِي إِلَيْكَ صَوْتاً وَ لَمْ تَسْتَجِبْ لِي دَعْوَةً فَإِنِّي أَسْأَلُكَ بِكَ يَا اَللَّهُ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِثْلَكَ أَحَدٌ وَ أَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُقْبِلَ إِلَيَّ [عَلَيَّ] بِوَجْهِكَ اَلْكَرِيمِ وَ تُقْبِلَ بِوَجْهِي [إِلَيْكَ] وَ لاَ تُخَيِّبَنِي حِينَ أَدْعُوكَ وَ لاَ تَحْرِمَنِي حِينَ أَرْجُوكَ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ.»

مقام صالحان

تصویری از مقام انبیاء و صالحین.

مقام صالحان میان دو ضلع شمالی و شرقی قرار دارد. این مقام به نام دو پیامبر، هود(ع) و صالح(ع)، نیز شناخته می‌شود. بعد از مقام حضرت خضر، در مقام صالحان دو رکعت نماز و این دعا خوانده می‌شود:

«اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ يَا اَللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ خَيْرَ عُمُرِي آخِرَهُ وَ خَيْرَ أَعْمَالِي خَوَاتِيمَهَا وَ خَيْرَ أَيَّامِي يَوْمَ أَلْقَاكَ فِيهِ إِنَّكَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اَللَّهُمَّ تَقَبَّلْ دُعَائِي وَ اِسْمَعْ نَجْوَايَ يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ يَا قَادِرُ يَا قَاهِرُ يَا حَيّاً لاَ يَمُوتُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اِغْفِرْ لِيَ اَلذُّنُوبَ اَلَّتِي بَيْنِي وَ بَيْنَكَ وَ لاَ تَفْضَحْنِي عَلَى رُءُوسِ اَلْأَشْهَادِ وَ اُحْرُسْنِي بِعَيْنِكَ اَلَّتِي لاَ تَنَامُ وَ اِرْحَمْنِي بِقُدْرَتِكَ عَلَيَّ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ وَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اَلطَّاهِرِينَ يَا رَبَّ اَلْعَالَمِينَ.»

مقام امام سجاد(ع)

تصویری از مقام امام سجاد(ع).

مقام امام سجاد(ع) در وسط مسجد، میان مقام امام زمان(عج) و امام صادق(ع) و نزدیک‌تر به مقام امام زمان قرار دارد. پس از مقام صالحان، در این مقام که به نام امام سجاد(ع) شهرت دارد، دو رکعت نماز و دعای زیر خوانده می‌شود:

«يَا [مَنْ هُوَ] أَقْرَبُ إِلَيَّ مِنْ حَبْلِ اَلْوَرِيدِ يَا فَعَّالاً لِمَا يُرِيدُ يَا مَنْ يَحُولُ بَيْنَ اَلْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ حُلْ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ مَنْ يُؤْذِينَا بِحَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ يَا كَافِي [يَا كَافِياً] مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَ لاَ يَكْفِي مِنْهُ شَيْءٌ اِكْفِنَا اَلْمُهِمَّ مِنْ أَمْرِ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ يَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِينَ»

سپس دو طرف صورت بر خاک نهاده می‌شود.

مقام امام زمان(عج)

تصویری از مقام امام زمان(عج).

مقام امام زمان(عج) در ضلع جنوبی مسجد قرار دارد و محل آن را سید بحرالعلوم تعیین کرده است. احتمال داده شده این همان مکانی باشد که سید بحرالعلوم در آن با امام مهدی(ع) ملاقات کرده است. پس از اعمال مقام امام سجاد، در مقام امام زمان(ع) دو رکعت نماز و دعای استغاثه به امام زمان خوانده می‌شود:

«سَلاَمُ اَللَّهِ اَلْكَامِلُ اَلتَّامُّ اَلشَّامِلُ اَلْعَامُّ وَ صَلَوَاتُهُ اَلدَّائِمَةُ وَ بَرَكَاتُهُ اَلْقَائِمَةُ اَلتَّامَّةُ عَلَى حُجَّةِ اَللَّهِ وَ وَلِيِّهِ فِي أَرْضِهِ وَ بِلاَدِهِ وَ خَلِيفَتِهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ عِبَادِهِ وَ سُلاَلَةِ اَلنُّبُوَّةِ وَ بَقِيَّةِ اَلْعِتْرَةِ وَ اَلصَّفْوَةِ صَاحِبِ اَلزَّمَانِ وَ مُظْهِرِ اَلْإِيمَانِ وَ مُلَقِّنِ [مُعْلِنِ] أَحْكَامِ اَلْقُرْآنِ وَ مُطَهِّرِ اَلْأَرْضِ وَ نَاشِرِ اَلْعَدْلِ فِي اَلطُّولِ وَ اَلْعَرْضِ وَ اَلْحُجَّةِ اَلْقَائِمِ اَلْمَهْدِيِّ اَلْإِمَامِ اَلْمُنْتَظَرِ اَلْمَرْضِيِّ [اَلْمُرْتَضَى] وَ اِبْنِ اَلْأَئِمَّةِ اَلطَّاهِرِينَ اَلْوَصِيِّ اِبْنِ اَلْأَوْصِيَاءِ اَلْمَرْضِيِّينَ اَلْهَادِي اَلْمَعْصُومِ اِبْنِ اَلْأَئِمَّةِ اَلْهُدَاةِ اَلْمَعْصُومِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا مُعِزَّ اَلْمُؤْمِنِينَ اَلْمُسْتَضْعَفِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا مُذِلَّ اَلْكَافِرِينَ اَلْمُتَكَبِّرِينَ اَلظَّالِمِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا مَوْلاَيَ يَا صَاحِبَ اَلزَّمَانِ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا اِبْنَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا اِبْنَ فَاطِمَةَ اَلزَّهْرَاءِ سَيِّدَةِ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا اِبْنَ اَلْأَئِمَّةِ اَلْحُجَجِ اَلْمَعْصُومِينَ وَ اَلْإِمَامِ عَلَى اَلْخَلْقِ أَجْمَعِينَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا مَوْلاَيَ سَلاَمَ مُخْلِصٍ لَكَ فِي اَلْوِلاَيَةِ أَشْهَدُ أَنَّكَ اَلْإِمَامُ اَلْمَهْدِيُّ قَوْلاً وَ فِعْلاً وَ أَنْتَ اَلَّذِي تَمْلَأُ اَلْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً بَعْدَ مَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً فَعَجَّلَ اَللَّهُ فَرَجَكَ وَ سَهَّلَ مَخْرَجَكَ وَ قَرَّبَ زَمَانَكَ وَ كَثَّرَ أَنْصَارَكَ وَ أَعْوَانَكَ وَ أَنْجَزَ لَكَ مَا وَعَدَكَ فَهُوَ أَصْدَقُ اَلْقَائِلِينَ وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى اَلَّذِينَ اُسْتُضْعِفُوا فِي اَلْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ اَلْوٰارِثِينَ يَا مَوْلاَيَ يَا صَاحِبَ اَلزَّمَانِ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ حَاجَتِي كَذَا وَ كَذَا و به جای «كذا و کذا»، حاجت‌های خود ذکر شود. در ادامه گفته می‌شود: فَاشْفَعْ لِي فِي نَجَاحِهَا فَقَدْ تَوَجَّهْتُ إِلَيْكَ بِحَاجَتِي لِعِلْمِي أَنَّ لَكَ عِنْدَ اَللَّهِ شَفَاعَةً مَقْبُولَةً وَ مَقَاماً مَحْمُوداً فَبِحَقِّ مَنِ اِخْتَصَّكُمْ بِأَمْرِهِ وَ اِرْتَضَاكُمْ لِسِرِّهِ وَ بِالشَّأْنِ اَلَّذِي لَكُمْ عِنْدَ اَللَّهِ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ سَلِ اَللَّهَ تَعَالَى فِي نُجْحِ طَلِبَتِي وَ إِجَابَةِ دَعْوَتِي وَ كَشْفِ كُرْبَتِي.»