نوری المالکی

نوری المالکی

شناسنامه
نام کامل	نوری کامل محمد حسن ابوالمحاسن المالکی
زادروز	۲۰ ژوئن ۱۹۵۰م/۱۳۲۹ش
شهر تولد	هندیه (طویریج)
کشور تولد	عراق
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	سیاست‌ورز
اطلاعات سیاسی
مناصب	نخست وزیر عراق (از ۲۰۰۶م تا ۲۰۱۴م)
پس از	ابراهیم الجعفری
پیش از	حیدر العبادی

نوری المالکی، سیاست‌مدار شیعه عراقی که در سال‌های ۲۰۰۶م تا ۲۰۱۴م نخست وزیر این کشور بود. وی از اعضای حزب الدعوة الاسلامیة است که پس از تهدید اعضای آن از سوی حکومت بعث عراق در دهه ۱۹۷۰م از کشور خارج شد و فعالیت‌های زیادی علیه آن حکومت انجام داد و نهایتاً به اعدام محکوم شد. با حمله آمریکا به عراق و سقوط صدام به کشورش بازگشت و مسئولیت‌هایی را بر عهده گرفت که شاخص‌ترین آن‌ها نخست وزیری و معاونت ریاست جمهوری عراق بود. وی روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران دارد و از حامیان جبهه مقاومت است. او رهبر ائتلاف سیاسی «دولت قانون»‌ است و از شخصیت‌های سیاسی شیعه در عراق به شمار می‌رود.

ولادت، خانواده و تحصیلات

نوری المالکی با نام کامل نوری کامل محمد حسن ابوالمحاسن المالکی و نام مستعار جواد المالکی در ۳۰ خرداد سال ۱۳۲۹ش (۲۰ ژوئن ۱۹۵۰م) در شهر هندیه (طویریج) در نزدیکی کربلا متولد شد. خانواده وی در علم و ادبیات شهره‌اند و پدربزرگش عالمی دینی بود که در ثوره العشرین مشارکت داشت. وی در سال ۱۹۷۳م مدرک کارشناسی مطالعات اسلامی (گرایش اصول دین) را از دانشگاه بغداد و در سال ۱۹۹۲م کارشناسی ارشد زبان عربی را از دانشگاه صلاح الدین در اربیل دریافت نمود.

کارنامه سیاسی

نوری المالکی فعالیت‌های سیاسی مختلفی را در کارنامه خود ثبت کرده است. برخی از فعالیت‌های سیاسی وی به شرح زیر است:

عضویت در حزب الدعوة الاسلامیة

همچنین ببینید: حزب الدعوة الاسلامیة

نوری المالکی در سال ۱۹۶۸م به حزب الدعوة الاسلامیة (از احزاب شیعی مخالف حزب بعث عراق) پیوست و نقش سازمانی او به مرور ارتقا یافت. در اواخر دهه ۱۹۷۰م حکومت بعث عراق اقدام به پیگرد این حزب نمود و احکام اعدامی را علیه رهبرانش صادر کرد. به همین علت مالکی در سال ۱۹۷۹م عراق را به مقصد اردن ترک کرد. وی سپس در سوریه سکونت یافت و در ادامه به ایران رفت و مجدداً به سوریه برگشت. وی در سال ۱۹۸۰م هنگامی که در ایران بود از سوی حکومت بعث عراق به اعدام محکوم شد. نوری المالکی بعدها به سمت دبیرکلی این حزب انتخاب شد.

فعالیت‌های سیاسی در خارج عراق

وی پس از خروج از عراق مسئولیت نظارت بر سازمان‌های حزب الدعوة الاسلامیة در داخل عراق را عهده‌دار بود. همچنین نظارت بر روزنامه «الموقف» (روزنامه مخالف حکومت بعث) و «دفتر جهاد» (دفتر هماهنگی مخالفان حکومت بعث در داخل و خارج عراق در حزب الدعوة الاسلامیة) نیز بر عهده او بود. او در کنفرانس‌های مخالفان حکومت بعث عراق نیز فعالیت‌های زیادی داشت.

عضویت در مجلس انتقالی و شرکت در نگارش قانون اساسی

وی پس از حمله آمریکا به عراق در آوریل ۲۰۰۳م به کشورش بازگشت و به عنوان نائب رئیس گروه ریشه‌کنی بعث (گروهی برای مقابله با عناصر باقیمانده از حزب بعث عراق) انتخاب شد. در سال ۲۰۰۵م عضو مجلس ملی انتقالی شد و در نگارش قانون اساسی جدید عراق مشارکت کرد. وی از بارزترین ‌حامیان قانون مبارزه با تروریسم در پارلمان عراق بود.

نخست وزیری

پس از ابراهیم الجعفری (نخست وزیر دولت موقت عراق از ۲۰۰۵م تا ۲۰۰۶م) نوری المالکی در سال ۲۰۰۶م به عنوان نخست وزیر اولین دولت غیر موقت عراق انتخاب شد. وی تا سال ۲۰۱۴م در دو نوبت متوالی عهده‌دار این منصب بود. دوران نخست وزیری وی با اتفاقات گوناگونی همراه بود. ابتدای آن به مبارزه با گروه‌های مسلح داخلی که خارج از چارچوب دولت بودند سپری شد و انتهای آن مقارن با اشغال بخش‌هایی از این کشور توسط داعش بود..

نوری المالکی در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای در ۱۸ مرداد ۱۳۸۶.

نوری المالکی در اوایل نخست وزیری خود، اجرای حکم اعدام صدام حسین را تأیید نمود. وی همچنین بارها با آیت‌الله خامنه‌ای دیدار و تبادل نظر داشته است. آیت‌الله خامنه‌ای ضمن ابراز اعتماد جمهوری اسلامی ایران نسبت به نوری المالکی خدمات وی برای عراق و منطقه را فراموش‌نشدنی خواند.

مبارزه با گروه‌های مسلح غیر دولتی

نوری المالکی در دولت اول خود به شدت با گروه‌های مسلح خارج از دولت جنگید که در این زمینه علاوه بر عملیات علیه گروه‌های تروریستی متصل به القاعده، می‌توان به عملیات «صولة الفرسان» اشاره کرد که باعث انحلال جیش المهدی (شاخه نظامی جریان صدر) گردید. با وجود آن‌که وی در سال ۲۰۰۶م از طریق فهرست مشترک جریان‌های اصلی شیعی - که یکی از اضلاع مهم آن، جریان صدر بود - به نخست وزیری رسید اما در سال ۲۰۰۸م جنگ تمام عیاری علیه جیش المهدی کلید زد و قاعده «حصر سلاح در دست دولت» را بر متحدین سیاسی ترجیح داد.

اختلافات سیاسی در اواخر دوران نخست وزیری و خطر تجزیه عراق

دولت دوم نوری المالکی مقطع اوج‌گیری اختلافات سیاسی بود به طوری که کشور عراق به آستانه تجزیه رسید. در نتیجه مهم‌ترین ویژگی دولت دوم وی را می‌توان «تشدید اختلافات سیاسی» و «خطر تجزیه عراق» دانست. در همین اوضاع، داعش موفق به اشغال بخشی از عراق و پیشروی گسترده در خاک این کشور شد. در چنین وضعیتی، آیت‌الله سیستانی خواستار عدم نخست وزیری نوری المالکی در دور بعد شد. وی در نامه‌ای به حزب الدعوه بیان داشت با توجه به شرایط موجود و ضرورت تعامل با بحران‌هایی که متفاوت از گذشته است، انتخاب نخست وزیر جدیدی که از موافقت و اجماع ملی برخوردار باشد و بتواند کشور را در مقابل تهدیدات تروریستی نجات دهد ضروری است.

معاونت ریاست جمهوری

وی در زمان ریاست جمهوری فواد معصوم (رئیس جمهور عراق از سال ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۸م) در دو دوره بین ۲۰۱۴م تا ۲۰۱۵م و بین ۲۰۱۶م تا ۲۰۱۸م به عنوان معاون رئیس جمهور عراق بود. در همین دوره به عنوان دبیرکل حزب الدعوة الاسلامیة و رهبر ائتلاف دولت قانون (یک ائتلاف سیاسی در عراق) نیز به فعالیت سیاسی می‌پرداخت.

نامزدی مجدد برای نخست وزیری

در ژانویه ۲۰۲۶م ائتلاف چارچوب هماهنگی (بزرگترین ائتلاف سیاسی شیعی در عراق) نامزدی نوری المالکی برای نخست وزیری را اعلام نمود. این انتخاب با مخالفت شدید دونالد ترامپ (رئیس جمهور آمریکا) و تهدید وی به قطع پشتیبانی از عراق در صورت نخست وزیری نوری المالکی مواجه شد. نهایتاً ائتلاف چارچوب هماهنگی شخص دیگری به نام علی الزیدی را به عنوان منتخب خود معرفی کرد و وی در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۲۶م مأمور تشکیل دولت شد.

دیدگاه‌ها و موضع‌گیری‌ها

واکنش به سلب تابعیت عیسی قاسم از سوی حکومت بحرین

وی اقدام حکومت بحرین مبنی بر سلب تابعیت از عیسی قاسم را موجب تشدید تنش‌های فرقه‌ای دانست و از حکومت بحرین درخواست نمود که دست از این اقدام ظالمانه بکشد.

حمایت از جبهه مقاومت

نوری المالکی در کنار قاسم سلیمانی

وی حشد شعبی را سپر مردم عراق و حافظ امنیت و حاکمیت این کشور خوانده و خلع سلاح حزب‌الله لبنان و حشد شعبی عراق را بخشی از یک برنامه آمریکایی-صهیونی برای تضعیف جبهه مقاومت دانسته است. او همچنین تجربه حشد شعبی و آنچه قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس رقم زدند را چراغ راه کشورهای منطقه خوانده است. نوری المالکی، مدیریت قاسم سلیمانی نسبت به جنبش مقاومت را عالی توصیف نموده و شهادت وی را برای کشورها و ملت‌های درگیر نزاع، خسارت بزرگ دانسته است. وی قاسم سلیمانی را خنثی‌کننده بسیاری از نقشه‌هایی دانسته که برای تغییر هویت منطقه طراحی شده بودند.

عاشورا و اربعین

نوری المالکی در مراسم پیاده‌روی اربعین در سال ۱۳۹۲ش.

نوری المالکی در سخنرانی‌ای، اربعین حسینی را نمادی بزرگ برای وحدت اسلامی و همکاری هم‌وطنان، و هدف از بزرگداشت ایام عاشورا و اربعین امام حسین(ع) را تمرین صبر و استقامت بر اصول در مواجهه با ظلم و انحراف دانست.
همچنین وی درباره درس‌های قیام امام حسین(ع) اظهار داشت: ما از حسین آموختیم که هرگاه مورد ظلم واقع شدیم چگونه پیروز شویم، و آموختیم که وظیفه ما در برابر ملت چیست، و آموختیم که ما باید اهل فداکاری و ثبات و تعهد باشیم. از حسین آموختیم که ملت نیازمند اصلاح است و به کسی نیاز دارد که این اصلاح را انجام دهد.