پرش به محتوا

خاندان الغريفی

از ویکی شیعه
خاندان الغریفی
شناسنامه خاندان
نام خاندانالغریفی
نسبامام موسی کاظم(ع)
صدر خاندانسید حسین بن حسن الغریفی البحرانی
وجه نام‌گذاریانتساب به روستایی به نام «غُرَیفَه» در منطقه بحرین
موقعیت
خاستگاهبحرین
مکان استقرارعراق، ایران
افراد سرشناس
مراجع تقلیدسید اسماعیل بهبهانی الغریفی، سید علاءالدین بحرانی، سید علی بهبهانی الغریفی، سید عبدالله بوشهری الغریفی، سید عدنان محمری الغریفی، سید محمدطاهر بحرانی الغریفی، سید محمدمهدی علم‌الهدی الغریفی
مشاهیرسیدحسین بن حسن الغریفی البحرانی، سیدعبدالله بن علوی البلادی الغریفی، سیدعدنان الغریفی البحرانی، سیدعلوی الغریفی، سیدعبدالله الغریفی شهید سید عبدالله بهبهانی الغریفی
سایر اطلاعات


خاندان الغُرَیفی از خاندان‌های مشهور شیعه، اهل‌علم و از سادات نسل امام موسی کاظم(ع) هستند که خاستگاه آنان کربلا و سپس بحرین بوده است. این خاندان در طول تاریخ، به‌ویژه در بحرین، در زمینه‌هایی مانند فقاهت، قضاوت، تدریس و زعامت اجتماعی جایگاه قابل توجهی داشته است. عالمان این خاندان در دوره‌های مختلف، عهده‌دار مناصب شرعی و هدایت دینی جامعه بوده‌اند. با افزایش فشارهای سیاسی و دگرگونی‌های تاریخی، شماری از آنان از بحرین به عراق و ایران مهاجرت کردند و شاخه‌هایی مانند سادات بهبهانی، بلادی و عدنانی از این خاندان شکل گرفت.

در دوره قاجار، بعضی از افراد خاندان الغریفی با تأکید بر مشروعیت قوانین، به حمایت از مشروطه برخاستند. همچنین در جنوب ایران و عراق، به‌خصوص در خرمشهر و بصره، عالمان شاخه‌های غریفی و عدنانی در رهبری اجتماعی، حل‌وفصل دعاوی عشایر و مقابله با نفوذ بیگانگان نقش داشتند. برخی از عالمان این خاندان نیز از اعضای مجلس علمای شیعه بحرین و از وکیل‌های مراجع تقلید در منطقه خلیج فارس بودند.

معرفی و جایگاه

خاندان الغریفی از خاندان‌های مشهور شیعه،[۱] اهل‌علم[۲] و از سادات موسوی به‌شمار می‌روند.[۳] نسب این خاندان با واسطه به ابراهیم المُجاب[۴] فرزند محمد العابد[۵] و نوه امام موسی کاظم(ع) می‌رسد.[۶] نام «الغریفی» به روستایی به نام «غُرَیفَه» در بحرین منسوب دانسته شده است.[۷] بر اساس گزارش وبگاهِ یکی از عالمان خاندان الغریفی، حدود سال ۹۱۹ق (۱۵۱۳م)، جد اعلای این خاندان، سید حسن بن احمد، همراه فرزندش سید حسین، از کربلا به بحرین مهاجرت کرد و در روستای غُرَیفه سکونت گزید.[۸] پس از آن، فرزندان و نوادگان سید حسین به «آل الغریفی» شناخته شدند.[۹]

به گفته محققان، خاندان الغریفی پس از استقرار در بحرین، به‌سرعت در میان شیعیان این منطقه به جایگاه قابل توجهی دست یافت[۱۰] و عالمان آن به پیشوایی دینی، مرجعیت شرعی و زعامت اجتماعی پرداختند.[۱۱] با این حال، اقامت آنان در بحرین ادامه نیافت.[۱۲] بر اساس گزارش‌های تاریخی، مهاجرت این خاندان از بحرین به نجف با خروج «سید علی بن اسماعیل»[۱۳] در سال ۱۲۲۴ق آغاز شد؛[۱۴] این اقدام به دلیل وقوع فتنه‌ها و جنگ‌ها و فرار از ستم حِلْف العُتوب صورت گرفت.[۱۵] در پی این شرایط، بسیاری از اعضای خاندان الغریفی از بحرین مهاجرت کردند که مقصد اصلی این مهاجرت‌ها شهرهایی مانند نجف، کربلا و بصره در کشور عراق[۱۶] و بهبهان، بوشهر، شیراز و خرمشهر در کشور ایران بود.[۱۷]

پرونده:شجره نامه خاندان الغریفی.jpg
سلسله‌نسب سید حسین الغریفی تا امام کاظم(ع) و بنی‌هاشم[۱۸]

نقش سیاسی و اجتماعی

در ایران، شاخه «سادات بهبهانی» نقش برجسته‌ای در فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی خاندان الغریفی داشت.[۱۹] برخی عالمان این خاندان در دوره قاجار، از حامیان جریان مشروطه‌خواهی بودند و بر انطباق قوانین با موازین شرعی تأکید می‌کردند.[۲۰] در جنوب ایران و عراق، به‌خصوص در خرمشهر و بصره، عالمان شاخه‌های غریفی و عدنانی در رهبری فعالیت‌های مردمی در برابر استعمارگران و حل‌وفصل دعاوی عشایر نقش داشتند.[۲۱] برخی از عالمان خاندان نیز عضو مجلس علمای شیعه بحرین[۲۲] و از وکلای مراجع تقلید در منطقه خلیج فارس بودند.[۲۳]

آثار علمی

عالمان خاندان الغریفی در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی از جمله فقه، اصول، رجال، انساب و ادبیات عرب، آثاری تألیف کرده‌اند. از آثار فقهی این خاندان، کتاب الغنیة فی مهمات الدین[۲۴] اثر سیدحسین الغریفی است.[۲۵] از دیگر آثار این خاندان می‌توان به دیوان‌های شعر، شرح متون حدیثی و آثار تخصصی در رجال و انساب، از جمله آثار سید رضا النسابه[۲۶] و محمود مقدس غریفی[۲۷] اشاره کرد.

کتاب الغنیة فی مهمات الدین عن تقلید المجتهدین نوشته‌ی سید حسین بن حسن الغریفی[۲۸]

شاخه‌ها و خاندان‌های منشعب

تبارشناسی و ساختار شاخه‌های خاندان الغریفی[۲۹]

به‌دلیل گسترش نسل و مهاجرت اعضای خاندان الغریفی، شاخه‌های متعددی از این خاندان شکل گرفت (بیش از سی شاخه) که برخی از آنها با نام یا لقب خاصی شناخته می‌شوند. از جمله این شاخه‌ها عبارتند از:

  • آل بلادی: از خاندان‌های قدیمی اهل علم شیعه در کرانه خلیج فارس به‌شمار می‌روند و نام آنان به منطقه بلاد قدیم بحرین منسوب است.[۳۰] آنان با توجه به پیوند نسبی با سادات مجابی، قرن‌ها در بحرین، احساء و قطیف به فعالیت‌های دینی و آموزش طلاب اشتغال داشتند.[۳۱]
  • سادات بهبهانی: از دیگر شاخه‌های این خاندان‌اند که در قرن سیزدهم شمسی در پی ناآرامی‌های جنوب عربستان، به خوزستان مهاجرت کردند. عالمان این شاخه در گسترش دانش دینی و رهبری اجتماعی نقش داشتند و در تحولات سیاسی، از جمله نهضت مشروطه، نیز حضور یافتند.[۳۲]
  • سادات بوشهری (عَلَمُ الهُدیٰ): از خاندان‌های اثرگذار مذهبی در جنوب ایران بودند. عالمان این خاندان به رهبری دینی و پاسخ‌گویی به مسائل مردم می‌پرداختند و در زمان حمله بیگانگان به جنوب ایران، با صدور فتوا و حمایت از مردم، در برابر استعمار ایستادگی کردند.[۳۳]
  • آل عدنانی: از خاندان‌های اهل علم در خوزستان و بصره که برخی عالمان، ادیبان و شاعران شیعه از این خاندان هستند؛[۳۴] آنان همچنین در حفظ تاریخ‌نامه‌ها، تدوین نسب‌نامه‌ها و حل‌وفصل مسائل حقوقی و شرعی مردم منطقه نقش داشتند.[۳۵]
  • آل مشعل: این خانواده از سادات موسوی هستند که در جنوب عراق، خوزستان و کشورهای خلیج‌فارس سکونت داشته‌اند؛ حفظ اسناد قدیمی و دانش مربوط به نسب خاندان‌های اهل علم، از زمینه‌های فعالیت این خاندان بوده است.[۳۶]

در منابع نسب‌شناسی، از شاخه‌های دیگری مانند آل یاسین، آل یوسف، آل درویش، آل الطویل، آل الخطیب، الستری، الهاشمی، آل کمال‌الدین، النسابه، الصائغ، الخیاط، آل سید ادریس و المحمدی نیز نام برده شده که همگی در خاندان الغریفی ریشه دارند.[۳۷]

مشاهیر و عالمان

خاندان غریفی شخصیت‌هایی در حوزه‌های فقه، حدیث، ادبیات و نسب‌شناسی داشته است، از جمله:

پانویس

  1. ↑ امینی، شهداء الفضیلة، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۶۹.
  2. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۴، ص۷۶۱؛ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۵، ص۱۱۹۳.
  3. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۳.
  4. ↑ ابن‌عنبه، عمدة الطّالب، منشورات الشریف الرضی، ص۲۱۶.
  5. ↑ رجایی، الشجرة الطیبه، ۱۴۲۳ق، ص۱۵۵.
  6. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۲۸.
  7. ↑ بلادی بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۸۲؛ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۲۱.
  8. ↑ مقدس غریفی، «آل الغریفی أصالة فی النسب وعراقة فی العلم»، وبگاه الاجتهاد.
  9. ↑ «الأسرة الغُریفیة»، پایگاه رسمی مؤسسه تراث علامة الغریفی.
  10. ↑ مقدس غریفی، «آل الغریفی أصالة فی النسب وعراقة فی العلم»، وبگاه الاجتهاد.
  11. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۵، ص۱۱۹۳؛ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۴.
  12. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۴.
  13. ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱۳، ص۳۸۹.
  14. ↑ «الأسرة الغُریفیة»، پایگاه رسمی مؤسسه تراث علامة الغریفی.
  15. ↑ مقدس غریفی، «آل الغریفی أصالة فی النسب وعراقة فی العلم»، وبگاه الاجتهاد.
  16. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۵، ص۱۱۹۳.
  17. ↑ امینی، شهداء الفضیلة، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۳۷۰؛ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۴ و ۲۲.
  18. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۲۸.
  19. ↑ «نگاهی به زندگی و مبارزات سیاسی شهید آیت‌الله سید عبدالله بهبهانی»، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی؛ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
  20. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۵، ص۱۱۹۴؛ صفایی، رهبران مشروطه، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۳–۲۰۱.
  21. ↑ «گزیده‌ای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه.
  22. ↑ جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، ۱۳۸۶ش، ص۱۸.
  23. ↑ «الغریفی: الاعتصامات والمسیرات أصبحت مستهلکة»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة؛ غروی، تلامذة الامام شهید الصدر، ۱۴۲۲ق، ص۱۶۶؛ فاضلی، الامام السیستانی امة فی رجل، ۱۴۲۹ق، ص۱۵۸.
  24. ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّریعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۶، ص۶۸.
  25. ↑ بلادی بحرانی، انوار البدرین، ۱۴۰۷ق، ص۸۱؛ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۸، ص۱۷۷.
  26. ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّریعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۳، ص۳۳؛ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۴، ص۷۶۲.
  27. ↑ «مقدس غریفی، محمود»، سایت کتابخانه دیجیتال نور.
  28. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۸، ص۱۷۷.
  29. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۴۸.
  30. ↑ «تاریخ عائلة الغریفی البحرانیة المشردة فی العراق (الحلقة۱)» سایت مجله سالوات الجریش.
  31. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵.
  32. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
  33. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۶.
  34. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۵، ص۱۲۶۲-۱۲۶۵.
  35. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵ و ۱۶.
  36. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۹ و ۲۰.
  37. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۵.
  38. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۸، ص۱۷۷.
  39. ↑ امین عاملی، أعیان الشیعة، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۴۷۰؛ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۳۳.
  40. ↑ اللجنة العلمیة فی مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)، موسوعة طبقات الفقهاء، بی‌تا، ج۱۲، ص۱۸۹.
  41. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۱۷.
  42. ↑ برای نمونه نگاه کنید به: بامداد، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری، ۱۳۵۷ش، ج۲، ص۲۸۴؛ ناظم‌الاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، ۱۳۵۷ش، ج۱، ص ۳۲۲ به بعد.
  43. ↑ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۱۴۶.
  44. ↑ صفایی، رهبران مشروطه، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۷۳–۲۰۱.
  45. ↑ «السیدعلاء الدین الغریفی»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة.
  46. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۹۲.
  47. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۸۹.
  48. ↑ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۲.
  49. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۸۱.
  50. ↑ الفتلاوی، مشاهیر المدفونین فی الصحن العلوی الشریف، بی‌تا، ج۱، ص۱۸۹.
  51. ↑ هاشم، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ۱۴۲۳ق، ص۷۱.
  52. ↑ آقابزرگ تهرانی، الذّریعة، ۱۴۰۸ق، ج۱۳، ص۳۳؛ آقابزرگ تهرانی، اعلام الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۱۴، ص۷۶۱.
  53. ↑ «گزیده ای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه.
  54. ↑ جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، ۱۳۸۵ش، ص۲۵؛ «سماحة العلامة السید عبدالله الغریفی حفظه الله»، سایت مرکز الإشعاع الإسلامی.
  55. ↑ «السید علوی الغریفی»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة.

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، تهران، اسماعیلیان قم و کتابخانه اسلامیه تهران، ۱۴۰۸ق.
  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق.
  • «الأسرة الغُریفیة»، پایگاه رسمی مؤسسه تراث علامه الغریفی، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • ابن عنبة، السید جمال الدین أحمد بن علی الحسنی، بی‌جا، منشورات الشریف الرضی، بی‌تا.
  • امین عاملی، سید محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۳۶۲ش.
  • امینی، عبدالحسین، شهداء الفضیلة، قم، مکتبة الطباطبائی، ۱۳۵۲ش.
  • بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری، تهران، انتشارات زوار، چاپ دوم، ۱۳۵۷ش.
  • بلادی بحرانی، علی بن حسن، انوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الاحساء و البحرین، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۷ق.
  • «تاریخ عائلة الغریفی البحرانیة المشردة فی العراق (الحلقة۱)»، سایت مجله سالوات الجریش، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، قم، سال دوم، شماره ۱۴، ۱۳۸۵ش،
  • جمعی از نویسندگان، ماهنامه اخبار شیعیان، قم، سال سوم، شماره ۱۹، ۱۳۸۶ش.
  • حرعاملی، محمد بن حسن، امل الآمال فی علماء جبل عامل، بغداد، مکتبة الأندلس، بی‌تا.
  • رجایی، سیدمهدی، الشجرة الطیبه فی الارض المخصبه، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی العامة، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
  • سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۱۸ق.
  • «سماحة العلامة السید عبدالله الغریفی حفظه الله»، سایت مرکز الإشعاع الإسلامی، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ق.
  • «السید علاءالدین الغریفی»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة، تاریخ درج مطلب: ۱۸ ربیع‌الثانی ۱۴۲۶ق، تاریخ بازدید: ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • «السید علوی الغریفی»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة، تاریخ درج مطلب: ۱۲ جمادی الاولی ۱۴۳۲ق، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ دوم، ۱۳۶۲ش.
  • غروی، محمد، تلامذة الإمام الشهید الصدر: ملامحهم النفسیة و مواقفهم الإجتماعیة، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۲ق، مرکز الاشعاع الاسلامی، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • «الغریفی: الاعتصامات والمسیرات أصبحت مستهلکة»، سایت صحیفة الوسط البحرینیة، تاریخ درج مطلب: ۲۹ ربیع الاول ۱۴۴۸ق، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • فاضلی، حسین محمد علی، الامام السیستانی امة فی رجل، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۲۹ق.
  • الفتلاوی، کاظم عبود، مشاهیر المدفونین فی الصحن العلوی الشریف، منشورات الإجتهاد، بی‌تا.
  • «گزیده‌ای از زندگی و آثار مرحوم علامه الغریفی /بحرین»، سایت الأمه، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • مقدس غریفی، سید زین العابدین، «آل الغریفی أصالة فی النسب وعراقة فی العلم»، وبگاه الاجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۴ سپتامبر ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ش.
  • «مقدس غریفی، محمود»، سایت کتابخانه دیجیتال نور، تاریخ بازدید: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • ناظم‌الاسلام کرمانی، محمد بن علی، تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ناشران: بنیاد فرهنگ ایران، آگاه، و لوح، چاپ اول، ۱۳۵۷ش.
  • «نگاهی به زندگی و مبارزات سیاسی شهید آیت‌الله سید عبدالله بهبهانی»، سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ش.
  • هاشم، علی عمار، آل الغریفی تاریخ و رجالات، ایران، موسسه علامه سید حسن الغریفی الثقافیه، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.