امامزاده شریفه دختر امام حسن(ع)
| زیارتگاه | |
.jpg) مقبره سیده شریفه در حله | |
| نام | امسلمه • فاطمه • شرف الاشراف |
|---|---|
| درگذشت | ۲۰ محرم سال ۶۱ هجری |
| مدفن | حله • عراق |
| لقب(ها) | سیده شریفه • بیبی شریفه • اُمّ راضی • طبیب اهلبیت • صاحب کرامات |
| پدر | امام حسن مجتبی(ع) |
| همسر(ان) | عمر الاشرف |
| امامزادگان مشهور | |
| عباس بن علی • زینب کبری • فاطمه معصومه • سید محمد • شاهچراغ • سیده نفیسه سایر امامزادگان | |
امامزاده شریفه دختر امام حسن(ع) مشهور به سیده شریفه و بیبی شریفه، زیارتگاهی در حله عراق که منسوب به دختر امام مجتبی(ع) است. انتساب وی به خاندان امام حسن(ع) در باور عمومی ریشه دارد، اما منابع تاریخی و نسبشناسی، دیدگاههای متفاوتی ارائه کردهاند. برخی او را «امسلمه»، همسر عمر الاشرف، فرزند امام سجاد(ع) دانستهاند و برخی دیگر از انتساب وی به حسن مثنی سخن گفتهاند. در مقابل، پژوهشهایی نیز وجود دارد که وی را «شرف الأشراف»، دختر سید ابن طاووس و از زنان دانشمند خاندان آل طاووس معرفی کردهاند.
با وجود نبود سند قطعی، اعتبار اجتماعی و تاریخی این مرقد نزد مردم منطقه، ثبت رسمی در دوره عثمانی و شواهد محلی، موجب پذیرش گسترده آن شده است. نویسندگان متعددی، هر یک از زاویهای به بررسی این شخصیت پرداخته و در مجموع، مزار سیده شریفه را یکی از نقاط زیارتی شهر حله پذیرفتهاند.
جایگاه مرقد سیده شریفه
امامزاده شریفه، یکی از زیارتگاههای عراق است که در منطقه طهمازیه از توابع شهر حله در ۳۰ کیلومتری کربلا واقع شده است.[یادداشت ۱][۱] این مکان مذهبی جایگاه ویژهای نزد اهالی شهر حله دارد و در بیشتر ساعات شبانهروز پذیرای زائران است.[۲] مردم منطقه برای شفای بیماریها یا برآورده شدن حاجات خود به این بارگاه، متوسل میشوند و بسیاری از آنان معتقدند که با توسل به شخصیت مدفون در این زیارتگاه، حاجاتشان روا شده است.[۳] مراسم سفره و زیارت خاص در روزهای سهشنبه، خواندن نماز و قرائت زیارتنامه، از آیینهای معنوی زائران سیده شریفه است که با حضور در این زیارتگاه انجام میشود.[۴]
از سیده شریفه با عناوینی چون «طبیب اهلبیت»،[۵] «اُم راضی» و «صاحب کرامات»[۶] یاد شده است.
تاریخچه بنا
تاریخچه بنای مرقد سیده شریفه به دوره حکومت عثمانی بازمیگردد و مأمور ثبت اراضی در آن زمان، قبر را با عنوان «السیدة الشریفة بنت الحسن» شناسایی کرده است. گفته شده مردم منطقه نیز در این فرآیند حضور داشتهاند و زمینهای اطراف آن به نام وی درآمده که صرف نگهداری بنا و پذیرایی از زائران میشده است. نام «شریفة» در نقشه رسمی عثمانی (۱۳۳۲ق) نیز آمده و سنگ قبر قدیمی با نام حکشده «شریفه»، بهعنوان نشانهای تاریخی باقی ماندهاند.[۷]
بنای این زیارتگاه شامل اتاقی با رواقی بزرگ و گنبدی بر فراز آن است و صحن وسیعی نیز پیرامون آن را در بر گرفته است.[۸] ساخت ضریح جدید حرم سیده شریفه توسط سید محسن احمدی، از هنرمندان ایرانی و اهل اصفهان صورت گرفت که در ابعادی شامل: طول ۵.۵ متر، عرض ۴.۵ متر و ارتفاع ۳۶۵ سانتیمتر است. نصب آن در سال ۱۴۰۰ش با حضور تولیت و جمعی از زائران این آستان انجام شد.[۹]
سیده شریفه کیست؟
گفته شده نام اصلی سیده شریفه، «اُمسَلَمه» بوده که با «عُمَر الأشرف» فرزند امام سجاد(ع)، ازدواج کرده است.[۱۰] لقب «شریفة» هم از آنرو به وی داده شده که همسر عمر الأشرف بوده و این عنوان، برگرفته از جایگاه والای شخصی و خانوادگی اوست؛ بهگونهای که در میان مردم، این لقب جایگزین نام اصلیاش شده است. بنا بر برخی گزارشها، أمسلمه همراه با همسرش به منطقهای در نزدیکی کوفه مهاجرت کرد و پس از سکونت در آنجا، در پی همراهی عمر الأشرف با زید شهید در قیام زید بن علی، در همان منطقه درگذشت و دفن شد.[۱۱]
در مقابل، نویسنده کتاب «الدرجات الرفیعة فی وقایع الشیعة»، نام وی را «فاطمه شریفه» دختر امام حسن(ع)، ذکر کرده و شهادت او را در روز ۲۰ محرم الحرام، سال ۶۱ هجری دانسته است. وی همچنین احتمال داده که بهسبب ظلم و خفقان حاکم بر خاندان اهلبیت در دوران بنیامیه، گزارشی از زندگی این زن، در منابع تاریخی باقی نمانده باشد.[۱۲]
دیدگاههای مخالفان و موافقان انتساب سیده شریفه به امام حسن(ع)
مزار سیده شریفه در میان مردم به «شریفه بنت الحسن(ع)» شناخته میشود و باور رایج، انتساب آن به دختر امام حسن مجتبی(ع) است.[۱۳]
محمد حرزالدین (درگذشت: ۱۳۶۵ق) با وجود اشاره به شهرت قبر به دختر امام حسن(ع)، تصریح میکند که هویت صاحب قبر برای او نامعلوم بوده و نباید بهصورت قطعی رد یا اثبات شود.[۱۴] برخی پژوهشگران مانند شیخ محمد جمیل العاملی و حسین ابوسعیده تأکید دارند که هیچ سند تاریخی یا روایی معتبر برای اثبات وجود دختری به نام «شریفه» در فرزندان امام حسن(ع) وجود ندارد. این نام ممکن است لقب عمومی بوده یا از انگیزههای غیرعلمی پدید آمده باشد.[۱۵] برخی محققان، از جمله فقیه بحرالعلوم، با بررسی منابع نسبشناسی، افزون بر انتساب به فرزندی امام حسن مجتبی(ع) و احتمال نسبت دادن وی به حسن مثنی، صاحب قبر را «شرف الأشراف»، دختر سید ابن طاووس از خاندان آلطاووس معرفی کرده است.[۱۶]
در مقابل، سید محمدعلی الحلو (درگذشت: ۱۴۴۰ق) از عالمان عراق، تلاش کرده اثبات کند که شریفه بنت الحسن(ع) از اسیران واقعه کربلا بوده و در مسیر کوفه به شام، در محل فعلی مرقد، وفات یافته و دفن شده است.[۱۷] نویسنده کتاب «مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن(ع)»، با رویکردی تاریخی و اجتماعی، بر اعتبار و شهرت دیرینه این مرقد تأکید دارد. به باور او، شناخت مردم نسبت به صاحب قبر، متواتر، مستند و بدون تردید است.[۱۸]
نگارخانه
-
ویدیوئی از مزار امامزاده شریفه بنت الحسن(ع)
-
ویدیوئی از داخل حرم
-
نمایی از شبستان امامزاده شریفه دختر امام حسن(ع) -
کاشیکاری گنبد و گلدستههای مزار -
کاشیکاریهای فیروزهای حرم -
دورنمایی از بارگاه امامزاده شریفه
.jpg)
یادداشت
- ↑ این امامزاده در مسیر زیارتی «طریق العلماء» واقع شده و در ایام اربعین حسینی، زائران ایرانی به زیارت آن میروند.
پانویس
- ↑ فقیهی مقدس، نقش بانوان شیعه در گسترش علوم اسلامی، ۱۳۹۷ش، ص۱۸۷.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، زیارتگاههای عراق: معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، زیارتگاههای عراق: معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ بیبی شریفه کیست؟ مزار امامزاده شریفه بنت الحسن(ع)، سایت زائرانه.
- ↑ «حرم مطهر شریفه دختر امام حسن مجتبی(ع)، معروف به طبیب اهل بیت (علیهم السلام)»، سایت العتبة الحسینیة المقدسة.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، «بررسی مزارات آل طاووس در حلّه و مزار شریفه بنت الحسن علیهالسلام»، ص۹۸.
- ↑ الکریطی، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق، ص۸۳–۸۹.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، زیارتگاههای عراق: معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ «نصب ضریح جدید حرم سیده شریفه دختر بلافصل امام حسن مجتبی(ع)»، خبرگزاری رضوی.
- ↑ الکریطی، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق، ص۷۶.
- ↑ الکریطی، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق، ص۷۷-۷۹.
- ↑ رفیعی، الدرجات الرفیعة فی وقایع الشیعة، ۱۳۹۵ش، ص۳۳۶.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، زیارتگاههای عراق: معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق، ۱۳۹۵ش، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۳۸۴.
- ↑ الکریطی، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق، ص۹۷-۹۸؛ ابوسعیده، بنات المعصومین، ۱۴۳۶ق، ص۸۶و۸۷.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، «بررسی مزارات آل طاووس در حلّه و مزار شریفه بنت الحسن علیهالسلام»، ص۹۸.
- ↑ حلو، مزار شریفة بنت الحسن علیهالسلام؛ قراءات تحقیقیة، ص۶۵-۶۶.
- ↑ الکریطی، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق، ص۸۳.
منابع
- ابوسعیده، حسین، بنات المعصومین، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۳۶ق.
- الکریطی، حاکم حبیب، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن علیهالسلام، ۱۴۴۰ق.
- بیبی شریفه کیست؟ مزار امامزاده شریفه بنت الحسن(ع)، سایت زائرانه، تاریخ بازدید: ۱۵ مهر ۱۴۰۴ش.
- حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، بیجا، سعید بن جبیر، ۱۳۷۱ش.
- «حرم مطهر شریفه دختر امام حسن مجتبی(ع)، معروف به طبیب اهل بیت (علیهم السلام)»، سایت العتبة الحسینیة المقدسة، تاریخ انتشار مطلب: 20/01/2016.
- حلو، سید محمدعلی، مزار شریفة بنت الحسن علیهالسلام؛ قراءات تحقیقیة، بغداد، دار الکفیل.
- رفیعی، رفیعالدین سید جعفر، الدرجات الرفیعة فی وقایع الشیعة، قم، موسسه فرهنگي و تحقيقاتي ياران قائم، ۱۳۹۵ش.
- فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، «بررسی مزارات آل طاووس در حلّه و مزار شریفه بنت الحسن علیهالسلام»، فرهنگ زیارت، زمستان ۱۳۹۹ - شماره ۴۵.
- فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، زیارتگاههای عراق: معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق، تهران، مشعر، ۱۳۹۵ش.
- فقیهی مقدس، نفیسه، نقش بانوان شیعه در گسترش علوم اسلامی، قم، امام علی بن ابیالب(ع)، ۱۳۹۷ش.
- «نصب ضریح جدید حرم سیده شریفه دختر بلافصل امام حسن مجتبی(ع)»، خبرگزاری رضوی، تاریخ انتشار خبر: ۸ خرداد ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش.