آیه ۶۹ سوره احزاب
 نهی از اذیت‌کردن پیامبر(ص) | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره احزاب |
| جزء | ۲۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | ازدواج پیامبر(ص) با زینب دختر جحش و صفیه دختر حُیّ بن اخطب |
آیه ۶۹ سوره احزاب، مسلمانان را از آزار پیامبر(ص) نهی می‌کند.[۱] در این آیه به آنان هشدار داده شده[۲] که ایشان را مانند بنی‌اسرائیل که موسی(ع) را اذیت می‌کردند، آزار ندهند؛ زیرا پیامبر(ص) شایسته تعظیم و احترام است.[۳] همچنین، آیه به پیامبر(ص) در برابر آزار مخالفان دلداری می‌دهد؛ زیرا همان‌گونه که خداوند، موسی(ع) را از تهمت‌ها مبرا ساخت و نزد خود آبرومند قرار داد، از پیامبر(ص) نیز حمایت می‌کند.[۴]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا ٦٩﴾ [احزاب:69]|﴿ای کسانی که ایمان آورده‌اید مانند کسانی مباشید که موسی را [با اتهام خود] آزار دادند و خدا او را از آنچه گفتند مبری ساخت و نزد خدا آبرومند بود ٦٩﴾
به گفته مکارم شیرازی، مفسر شیعی، چون موسی(ع) بیشترین آزار را از بنی‌اسرائیل دید و برخی آزارهای پیامبر(ص) نیز به آن شباهت داشت، خداوند او را در این آیه، مثال زده است.[۵] به گفته علامه طباطبایی، این آیه مضمونی مشابه با آیاتی همچون آیه ۵۷ سوره احزاب دارد که درباره آزار و اذیت پیامبر(ص) است.[۶]
مفسران شیعی برخی از آزار و اذیت‌های قوم بنی‌اسرائیل نسبت به موسی را ذکر کرده‌اند؛ از جمله، متهم‌کردن او به قتل برادرش هارون(ع)، داشتن عیوب جسمانی مانند بَرَص و پیسی،[۷] سحر، جنون و دروغ‌بستن به خدا[۸] خودداری از پرداخت زکات، اعتراض به خوردن مَنّ و سلوی.[۹]
گفته شده، همان‌گونه که بنی‌اسرائیل با شایعه‌پراکنی، نشر اکاذیب و نسبت‌های ناروا، موسی(ع) را می‌آزردند، برخی مسلمانان نیز پیامبر(ص) را با کارهایی اذیت می‌کردند؛ از جمله، منافقان به سبب ازدواج پیامبر(ص) با زینب دختر جحش[۱۰] و صفیه دختر حُیّ بن اخطب،[۱۱] او را سرزنش می‌کردند.[۱۲] همچنین رفتارهای بی‌ادبانه در خانه پیامبر(ص) و هنگام خطاب کردن ایشان از مصادیق آزار معرفی‌شده است.[۱۳] علامه طباطبایی (درگذشت: ۱۳۶۰ش) نیز مقصود از آزار در آیه را فقط تهمت و افترا می‌داند، نه مطلق آزار؛ زیرا عبارت «وَ کانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِیهاً» بر منزلت موسی(ع) نزد خداوند و مبرا بودن او از تهمت‌ها دلالت دارد.[۱۴]
برخی مفسران شیعه معتقدند این آیه، مخصوص مسلمانان زمان پیامبر(ص) نیست؛ بلکه مسلمانان زمان‌های دیگر را نیز شامل می‌شود؛ ازاین‌رو، کوچک‌شمردن آیین پیامبر(ص)، نادیده گرفتن تلاش‌های ایشان و فراموش‌کردن میراثشان، موجب آزردگی روح ایشان می‌شود.[۱۵] در برخی روایات نیز آزار امام علی(ع) و فرزندانش از مصادیق این آیه دانسته شده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ طباطبایى، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۴۷.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۰۲.
- ↑ طبرسى، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۸۳.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۰۲.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۴۴.
- ↑ طباطبایى، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۴۷.
- ↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۸، ص۳۶۵؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۰۳.
- ↑ طبرسى، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۸۳؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۰۳.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۴۴-۴۴۵.
- ↑ طباطبایى، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۴۷.
- ↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۸، ص۳۶۵.
- ↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۸، ص۳۶۵؛ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۴۵.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۴۵.
- ↑ طباطبایى، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۴۷.
- ↑ مکارم شیرازى، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۴۴۶؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۰۳.
- ↑ قمى، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۹۷.
منابع
- رضایی اصفهانی، محمد‌علی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیرعاملى، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ اول، بی‌تا.
- طباطبایى، سید محمد‌حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق محمد‌جواد بلاغى، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- قمى، على بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوى جزایرى، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.